ادریس ستانکزی: د طالبانو له لوري د نجونو پر زده کړو بندیز د جاهلیت زمانې نوې بېلګه ده

د خپرې شوې خبرپاڼې له مخې، دغه پېښه نن مازدیګر هغه مهال رامنځته شوې، چې یادې ماشومې پر ماین لوبې کولې او ناڅاپه پرې چاودنه شوې ده.

چارواکي وايي، دا ماین له پخوانیو جګړو پاتې و، چې لا هم د ملکي وګړو لپاره جدي ګواښ ګڼل کېږي.

دا په داسې حال کې ده، چې افغانستان له هغو هېوادونو څخه دی چې لا هم په پراخه کچه د جګړو پاتې ناچاوده ماینونه او چاودېدونکي توکي پکې د خلکو ژوند ګواښي. د بشري حقونو ادارو د راپورونو له مخې، دا ماینونه ډېری وخت په کلیوالو سیمو، کرنیزو ځمکو، لارو او د ماشومانو د لوبو په ساحو کې پراته وي.

ملګري ملتونه وايي، د ناچاوده ماینونو قربانیان تر ډېره ماشومان او ملکي وګړي وي، ځکه چې دوی د دغو توکو له خطره بې‌خبره وي او د لوبو یا ورځنیو فعالیتونو پر مهال پرې برابرېږي.

مرستندویه ادارې ټینګار کوي چې د ماین پاکۍ پروګرامونو پراخوالی، د خلکو پوهاوی او د جګړو پاتې شونو پاکول د دې ستونزې د کمېدو لپاره حیاتي اهمیت لري.

خبرپاڼه کې د پاکستان دا اقدام د سیمې د سختې بې‌ثباتۍ او په افغانستان کې د طالبانو تر واک لاندې د بشري حقونو د پراخې ماتې په حال کې «ناقانونه او خطرناک» بلل شوی دی. د دې سازمان په وینا، دا ایستل د زرګونو کسانو ژوند له سمدستي ګواښ سره مخ کوي.

د راپور له مخې، یوازې په ۲۰۲۶ کال کې له ۱۴۶ زرو څخه ډېر افغانان له پاکستان څخه ایستل شوي دي؛ په داسې حال کې چې په ۲۰۲۵ کال کې هم له یو میلیون څخه ډېر کسان په زور بېرته ستانه کړل شوي وو. همدارنګه، د مارچ په ۳۱مه د تورخم لارې له بیا پرانیستل کېدو وروسته، د پاکستان حکومت د ایستلو بهیر لا ګړندی کړی دی.

دا ایستل د هغې طرحې برخه ده چې «د ناقانونه بهرنیو وګړو بېرته ستنول» نومېږي او د ۲۰۲۳ کال د اکټوبر څخه پیل شوې ده. رېفیوجیز انټرنشنل بنسټ خبرداری ورکړی چې د افغانستان اوسني حالت ته په لیدلو سره لکه بې‌دلیله نیونې، زندانونه، جبري ودونه او له محکمې پرته وژنو، د دې کسانو جبري ستنول د دوی ژوند ته مستقیم ګواښ دی. ښځې، نجونې، د بشري حقونو فعالان او خبریالان له هغو ډلو څخه دي چې ځانګړي ګواښ سره مخ دي.

په اعلامیه کې دا هم ویل شوي چې ډېر افغان کډوال، ان هغه کسان چې د ثبت کارتونه (PoR) یا د افغان تابعیت کارتونه لري، نسلونه نسلونه په پاکستان کې اوسېدلي او هېڅکله یې افغانستان نه دی لیدلی. د دوی ایستل د دې مانا لري چې خپل کور، ټولنه او هغه ثبات له لاسه ورکوي چې په لسیزو کې یې ترلاسه کړی دی.

دغه سازمان د پېښور د یوې افغانې ښځې له خولې راپور ورکړی چې د هغې د اوسېدو کارت د ۲۰۲۵ کال په جون کې تمدید شوی نه دی، او د دې لپاره چې پخوا یې د طالبانو له خوا د بشري حقونو د سرغړونو په اړه د خبریالې په توګه کار کړی، که افغانستان ته ستنه شي، نو له سملاسي بند سره به مخه شي. ویل کېږي چې له ۱.۳ میلیونو څخه ډېر افغان کډوال د دې کارتونو د تمدید له بندېدو وروسته عملاً بې اسناده شوي دي او نږدې ۲ میلیونه کسان د ایستلو له ګواښ سره مخ دي.

یاد بنسټ دا اقدام د نړیوالو قوانینو د جبري بېرته نه ستنولو له اصل ښکاره سرغړونه بللې او دا یې هم ویلي چې ښايي دا تګلاره د پاکستان حکومت او طالبانو ترمنځ د کړکېچونو له زیاتېدو سره تړاو ولري.

په پای کې، دغه سازمان ټینګار کړی چې کډوال باید د سیاسي فشار د وسیلې په توګه ونه کارول شي او له پاکستانه یې غوښتي چې سمدستي جبري ایستل ودروي او د افغان کډوالو لپاره د قانوني اوسېدو لارې چارې برابرې کړي.

د تاجکستاني رسنیو د راپورونو له مخې، دې هېواد د روان میلادي کال لپاره د ۵۲۰افغان کارګرو د ګمارنې پرېکړه تصویب کړې ده.

د معلوماتو له مخې، له دې شمېر څخه به ۴۲۰تنه په پلازمېنه دوشنبه کې په کار بوخت شي.

تر دې وړاندې، د تاجکستان چارواکو ویلي وو چې دا هېواد په ټولیز ډول د شاوخوا ۵۵۰۰ بهرنیو کارګرو د جذب پلان لري.

د حکومت د پرېکړې له مخې، له دې کارګرو څخه به له ۳۲۰۰ډېر کسان دوشنبه ته، نږدې ۱۲۰۰تنه د مرکزي ادارې اړوندو سیمو ته، له ۷۰۰ډېر کسان د سغد ولایت ته، ۳۱۰تنه ختلان ته او ۶۰تنه بدخشان ته واستول شي.

چارواکو ویلي، دا ګام د کار د بازار اړتیاوو پوره کولو او د اقتصادي فعالیتونو د پیاوړتیا لپاره اخیستل شوی دی.

دې بنسټ د ژورې اندېښنې په څرګندولو سره دا پېښه په افغانستان کې د مذهبي لږکيو پر وړاندې د تاوتريخوالي د اندېښمن کوونکي بهير برخه بللې ده. شورا خبرداری ورکړی چې دا ډول بريدونه په ټولنه کې وېره، ناامنۍ او بېلتون ته لاره هواروي. په اعلاميه کې دا هم ټينګار شوی هغه تګلارې او روايتونه چې د شيعه ټولنې ګوښه کېدو ته لار هواروي، کولای شي د لا زيات تبعيض او تاوتريخوالي لامل شي.

د همغږۍ شورا دا بريد په کلکه غندلی او دا يې د بشري حقونو ښکاره سرغړونه بللې ده، په ځانګړي ډول د ژوند حق او د دين او عقيدې د ازادۍ حق په برخه کې یې دا برید ګواښوونکی بللی دی. شورا د دې ترڅنګ د مذهبي ځايونو د خونديتوب او د عبادت کوونکو د امنيت د ټينګښت لپاره د بېړنيو ګامونو غوښتنه کړې ده.

په اعلاميه کې له ملګرو ملتونو او نورو نړيوالو بنسټونو غوښتنه شوې چې د دې پېښې په اړه روڼ، خپلواک او بې پرې پلټنه ترسره کړي او د پېښې عاملين او ملاتړي يې د قانون منګولو ته وسپاري. د اعلاميې په پای کې، شورا د قربانيانو له کورنيو سره خپله خواخوږي څرګنده کړې او ټپيانو ته يې د ژر رغېدو هيله ښودلې ده.

څو ورځې وړاندې د هرات په انجیل ولسوالۍ کې ناڅرګنده وسله‌والو یوولس کسان په ډزو ووژل او یو شمېر نور یې ټپیان کړل. طالبانو هم دا پېښه منلې او په تړاو یې د یو شکمن کس د نیول کېدو یادونه هم کړې ده، خو د پېښې په تړاو یې نور جزییات له رسنیو او خلکو سره نه دي شریک کړي.

سرچینو زیاته کړې چې د دغو توغندیزو بریدونو له کبله د کونړ د مرکز اړوند د کڅۍ، شهباز او کړه‌ مار کلي اوسېدونکي له خپلو کورونو څخه وتلي دي. سرچینو زیاته کړې چې پاکستاني پوځيانو ډیورنډ کرښې له هغې غاړې څخه وړمه شپه ۱۲بجې هم ورته غوندیز بریدونه کړي دي.

تر دې مخکې هم پاکستان د کونړ پر یادو کلیو باندې توغندیز بریدونه کړي چې له کبله یې د اسعداباد اوسېدونکي اړ شوي، څو خپل کلي پرېږدي او نورو سیمو ته کډې وکړي.

دا بریدونه داسې مهال کېږي چې تېره اونۍ طالبانو او پاکستان د چین په ارومچي کې سره مذاکرات وکړل. د طالبانو او پاکستان تر کنټرول لاندې رسنیو دغه خبرې اترې مثبتې وبللې، خو اسلام‌اباد او پر کابل واکمنو بیا په رسمي ډول د دغو مذاکراتو په تړاو هېڅ نه دي ویلي.