د هرات لاریون کوونکو له کابل نه د حقیقت پلټونکي پلاوي د ور لېږلو غوښتنه کړې

د طالبانو اړوند باختر خبري اژانس لیکلې چې دا ډبرې د نږدې ۹۸ میلیونه افغانیو په ارزښت پلورل شوي دي.

د معلوماتو له مخې، څه باندې ۹ میلیونه افغانۍ د طالبانو بودجې ته سپارل شوې دي.

سره له دې چې دخلکو او شفافیت نړیوالو سازمانونو له لوري پر طالبانو د ناقانونه کانونو د استخراج او د طبیعي زېرمو د غیر شفافې استفادې نیوکې کیږي، اړونده طالب چارواکي وایې چې دا ډول پلور د عوایدو د زیاتوالي او د طبیعي زېرمو د قانوني استفادې په موخه کېږي.

تېره ورځ د وري پر ۲۴مه د نورستان د برګمټال او کامدېش ولسوالیو پر لور د غځېدلې لارې د پرانېستلو په تړاو د نورستان او چترال د قومي مشرانو ترمنځ هوکړه وشوه. د هوکړې له مخې، چې یوه کاپي یې افغانستان انټرنشنل ته رسېدلې، دواړې خواوې به له ناړۍ نه تر نورستان پورې دایمي اوربند کوي.

د نورستان او د کونړ ناړۍ ولسوالۍ قومي مشرانو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې دا لاره د دوی په غوښتنه او د پاکستاني نظامیانو په همغږۍ او د ځايي خلکو بد انساني وضعیت ته په کتو پرانېستل شوې ده.

د دې هوکړې پرمهال اخیستل شوي انځورونه ښيي، چې جرګه د پاکستاني ځواکونو په یوه قرارګاه کې شوې ده.

ددې هوکړې د لاسلیک کېدو پرمهال د پاکستاني نظامیانو حضور لیدل کېږي خو د طالبانو کوم استازی حضور نه لري.

د قومي مشرانو په وینا، طالبانو د کونړ د ناړۍ او د نورستان برګمټال او ګامدېش ولسوالیو په اوږدو کې پر ډیورنډ کرښې خپلې پوستې پرېښي دي او هلته حضور نه لري.

د کونړ ناړۍ او د نورستان د برګمټال او کامدېش ولسوالیو قومي مشران نیوکه کوي، چې له تېرو دوو میاشتو راهسې لارې تړلې وې خو طالبان ددې پرځای چې له هرې ممکنه لارې لاره پرانیزي، هیڅ اقدام نه دی کړی او د بدیلې لارې د پرانېستلو هڅې یې کړې دي.

یو قومي مشر وویل:« د پاکستاني خوا غوښتنه دا وه، چې په خپلو سیمو کې به د تحریک طالبان پاکستان وسله والو ته ځای نه ورکوئ او که څوک دا کار کوي باید ځايي خلک یې پر وړاندې ودریږي».

په تړون کې لیکل شوي، چې دا تړون د پاکستاني نظامیانو او طالبانو په رضایت شوی دی خو له هوکړې وروسته د طالبانو د نورستان والي ویاند یوازې دومره وویل، چې د دوو ولسوالیو لاره د قومي مشرانو له ناستې وروسته پرانېستل شوې ده.

دواړو خواوو هوکړه کړې، چې له ناړۍ ولسوالۍ څخه تر کامدېش او برګمټال پورې او همدارنګه د ارنوي او چترال په سیمو کې به پاکستاني پوځیان د افغانستان د برګمټال او کامدېش پر طالب نظامیانو برید نه کوي او د افغانستان له لوري به هم د ارنوي او چترال پر نظامیانو برید نه کېږي او جګړه به بنده وي.

د وري پر ۲۳مه د نورستان ځینو قومي مشرانو افغانستان انټرنشنل ته ویلي یو، چې د کامدېش او برګمټال ولسوالیو د لارو بندیدو له امله خلک د خوراکي توکو په برخه کې له قحطۍ سره مخ دي.

دوی د طالبانو مسوولان په ناغېړۍ تورن کړل او خبرداری یې ورکړ چې که د هوا له لارې خوراکي توکي ور ونه رسول شي، انساني ناروین به رامنځته شي.

د تاجکستاني رسنیو د رپوټونو له مخې، دغه سیمه د ناقانونه تېرېدو او د نشه‌يي توکو د قاچاق وړونکو د فعالیت له امله تر ټولو زیانمنو سیمو ګڼل کېږي.

د تاجکستاني چارواکو په وینا، نوي خنډونه د شوروي دورې د زړو اغزنو تارونو ځای نیسي. ورته کارونه د پولې په نورو برخو کې هم روان دي.

دغه اغزن تار د نورک ښار په یوه ځانګړي فابریکه کې تولیدېږي. د ښاروال ابراهیم میرزوزاده په وینا، دا په تاجکستان کې یوازینۍ فابریکه ده چې د خپلواکۍ له ترلاسه کېدو راهیسې د دولتي پولې د پیاوړتیا لپاره تولید کوي.

په هغو سیمو کې چې وضعیت یې ډېر ترینګلی دی، لکه درواز، پخوا پوله یوازې د پنج سیند پر غاړه پرته وه او نور فزیکي خنډونه نه وو. اوس په دغو سیمو کې هم د اغزن تار د لګولو کارونه پیل شوي دي.

د نورک د فابریکې استازي وايي چې د تقاضا د زیاتېدو له امله د تولید کچه لوړه شوې ده. په دې فابریکه کې شاوخوا ۱۷۰ کسان کار کوي او د چارواکو په وینا، تولید شوي توکي د شوروي دورې له وسایلو سره ډېر توپیر لري او د امنیت له پلوه ډېر لوړ معیار لري.

د تاجکستان او افغانستان د پولې اوږدوالی شاوخوا ۱۴۰۰ کیلومتره دی. د ازادۍ د راپور له مخې، د پولې لویې برخې تر اوسه د انجینري خنډونو له پلوه نه دي بشپړې شوې.

تاجکستان په دې وورستیو کې څوځله د افغانستان له خاورې د بریدونو خبر ور کړی او په دې اړه یې له طالبانو سره خپلې اندېښنې شریکې کړې دي.

د طالبانو د عامې روغتیاوزارت د مسوولینو په وینا، دا مرسته د ماشومانو د واکسیني پروګرام د پراختیا او د نري رنځ د مخنیوي لپاره شوې ده.

یاد واکسینونه او طبي توکي د نړیوال روغتیايي سازمان او د ماشومانو د ملاتړ ادارې په همغږۍ د افغانستان د روغتیایي سیستم د ملاتړ لپاره برابر شوي دي.

اړونده چارواکي وایي چې دا ډول مرستې د ماشومانو د روغتیا د ښه والي او د ساري ناروغیو د مخنیوي لپاره مهم رول لري، په ځانګړي ډول په هغو سیمو کې چې د نري رنځ د خپرېدو خطر زیات وي.

د «کابل هوايي پل» په نوم سازمان د معلوماتو له مخې، ګڼ شمېر قضیې د اداري او لوړو اداري محکمو په کچه روانې دي او همدارنګه د اساسي قانون محکمې ته د شکایتونو چمتووالی هم شته.

په ورته وخت کې لا هم ډېر افغانان په پاکستان کې له بې برخلیکه حالت سره مخ دي.

یوازې لږ شمېر کسانو د جرمني د پیسو وړاندیز منلی دی.

د کابل لوفت بروکه یا کابل هوايي پل د ویاندې ایوا بایر په وینا، اوس مهال شاوخوا ۱۸۰ قضیې د برلین او انسباخ په اداري او لوړو اداري محکمو کې ثبت شوې دي. د هغې په وینا، ۱۸ نورې د اساسي قانون محکمې ته د شکایتونو په توګه چمتو کېږي. دغه سازمان د ټولو حقوقي هڅو همغږي کوي.

د هغې په وینا، یوه قضیه ډېری یوه کورنۍ رانغاړي چې په منځني ډول شاوخوا پنځه کسان لري. نو له همدې امله له دې حقوقي اقداماتو اغېزمن کسان د قضیو له شمېر څخه ډېر دي.

د کابل لوفت بروکه د معلوماتو له مخې، لا هم ۸۷۵ افغانان په پاکستان کې د جرمني د بېلابېلو منلو پروګرامونوته په تمه دي. سربېره پر دې، ۵۵ هغه کسان هم دي چې تېر اوړی له پاکستان نه افغانستان ته شړل شوي وو.

د ایوا بایر په وینا، اټکل کېږي چې لږ تر لږه ۹۰ سلنه کسانو د حقوقي دعوو بهیر پیل کړی او ښايي شمېر تر دې هم ډېر وي.

له بلې خوا، تر اوسه یوازې ۱۲۶ کسانو افغانستان ته د بېرته ستنېدو وړاندیز منلی دی.

د جرمني زرغون ګوند د کورنیو چارو ویاند ویلي چې په پاکستان کې د افغانانو پرېښودل د منلو وړ نه دي. د هغه په وینا، حکومت باید دا کسان بې برخلیکه پرې نه ږدي، په ځانګړي ډول مخکې له دې چې د اساسي قانون محکمه یوه بنسټیز پرېکړه وکړي.

په پاکستان کې میشت افغانان په دې وروستیو کې د پاکستاني پولیسو له ورځنیو عملیاتو او نیول کېدو سره مخ دي. ګڼ شمېر افغانان، چې خبریالان او د بشري حقونو فعالان هم پکې شامل دي، نیول شوي او افغانستان ته د بېرته استولو په موخه، کمپونو ته لېږدول شوي دي.