طالبانو د افغان کډوالو ستنېدو بهیر کې د شینوارو او اپریدو قبیلو له مېلمه پالنې ستاینه کړې

د عزیز وطنوال پخوانیو همکارانو افغانستان انټرنشنل – پښتو ته ویلي، چې دوی په دې موده کې څو ځله د طالبانو اړوندو ادارو ته ورغلي، خو د نوموړي د خوشې کېدو په تړاو روڼ ځواب نه دی ورکړل شوی.

د نوموړي یو تن خپلوان وویل، «طالبانو ویلي چې له خبریالانو سره حساب شته، کله چې دا حساب پوره شي، بیا به عزیز وطنوال خوشې شي».

د طالبانو د استخباراتو غړو د ۱۴۰۴لمریز کال د چنګاښ په ۲۱مه عزیز وطنوال له خپل کوره بېولی او تر دې دمه د نوموړي د نیولو رسمي دلیل نه دی روښانه شوی.

نږدې خپلوان یې وایي چې د عزیز وطنوال روغتیايي وضعیت او د بند شرایط هم د اندېښنې وړ دي او له طالبانو غواړي، چې هغه ژر تر ژره خوشې کړي او یا لږ تر لږه د هغه قضیه روښانه کړي.

تر اوسه د طالبانو مسوولانو د عزیز وطنوال د نیولو او زنداني کېدو په اړه په رسمي ډول څه نه دي ویلي.

یوه ښوونکي چې د امنیتي اندېښنو له امله نه غواړي نوم یې خپور شي، افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل: «درې میاشتې کېږي چې معاش نه لرو. د کور کرایه، خوراکي توکي او نور لګښتونه ټول پر موږ بار دي، خو عاید مو صفر دی. دې وضعیت مو ژوند ډېر سخت کړی دی».

نوموړی زیاتوي چې ډېری ښوونکي اوس اړ شوي له پورونو کار واخلي، خو د دوام په صورت کې به دا هم نور امکان ونه لري.

یو بل ښوونکي د نوم نه اخیستلو په شرط افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل: «موږ د زده‌کوونکو د راتلونکې لپاره تدریس ته ژمن یو، خو پرته له معاشه کار کول ناشوني دي. که دا حالت همداسې دوام وکړي، ښايي ګڼ معلمان ښوونځي پرېږدي».

د یادو ښوونکو په وینا، د معاشونو نه ورکول نه یوازې د هغوی اقتصادي وضعیت خراب کړی، بلکې پر رواني روغتیا یې هم منفي اغېز کړی دی. دوی وایي چې د خپلو ماشومانو د زده‌کړو، درملنې او ورځنیو اړتیاوو په اړه له جدي اندېښنو سره مخ دي.

د دغو ښوونکو په وینا، څو ځلې یې د طالبانو معارف وزارت ته د معاشونو په اړه شکایت کړی، خو هغوی ورته ویلي چې د بودجې له کمښت سره مخ دي.

دا شکایتونه په داسې حال کې مطرح کېږي چې د ملګرو ملتونو د اړوندو ادارو، په ځانګړي ډول یونېسف او یونسکو، د راپورونو له مخې د افغانستان د ښوونې او روزنې نظام دا مهال له ژور او بې‌ساري بحران سره مخ دی.

د یادو بنسټونو په وینا، میلیونونه ماشومان له ښوونځي پاتې دي، د زده‌کړې کیفیت په بې‌سارې توګه ټیټ شوی او د ښځینه ښوونکو کمښت، د نجونو پر زده‌کړو بندیزونو او د ښوونځیو ناسم بنسټیز حالت د پوهنې نظام له جدي ننګونو سره مخ کړی دی.

د طالبانو د پکتیا والي رسنیز دفتر نن سې شنبه، د وري پر ۲۵مه ویلي، چې په دې ناسته کې د اسلامي نظام د پياوړتيا، د خلکو لپاره د غوره خدمتونو وړاندې کولو او د ادارو ترمنځ د لا زياتې همغږۍ پر اهميت خبرې شوې دي.

په غونډه کې د تېرو مجلسونو د پريکړو د تطبيق ارزونه شوې او د سويل ختيځ زون ولايتونو امنيتي وضعيت، پراختيايي چارو، اقتصادي او ټولنيز حالت او خلکو ته د خدمتونو د ښه والي په اړه معلومات شريک شوي دي.

همدراز په دې ناسته کې د پراختيايي او اقتصادي پروژو د عملي کېدو لپاره د همغږۍ زياتوالي، د قاچاق مخنيوي، د نشه‌يي توکو د کر او توليد مخنيوي، د شته امنيتي وضعيت د خونديتوب او غوره حکومتولۍ په اړه هم بحثونه شوي دي.

طالبانو د سوېل ختییزو ولایتونو د امنیتي ننګونو په اړه کوم جزییات نه دي ور کړي.

د پلټنې موندنې ښيي چې په دغو ډلو کې افغانان هم شامل دي او یو شمېر افغان کډوال هم د قربانیانو په ډله کې راځي. د راپور له مخې، دا کسان ډېری وخت له پاکستان، سوریې او افغانستان څخه دي او د یوناني پولیسو تر لارښوونې لاندې فعالیت کوي.

یو شمېر افغان کډوالو ویلي، چې کله دوی د یونان خاورې ته د پناه غوښتنې په نیت داخل شوي، نو د مخ پټو کسانو له‌ خوا نیول شوي، وهل شوي، شتمني ترې اخیستل شوې او بیا په زور بېرته ترکیې ته اړول شوي دي.

دا کړنې د اروپایي اتحادیې او نړیوالو قوانینو له مخې ناقانونه بلل کېږي.

د اروپایي ټولنې د سرحدي ادارې د بنسټیزو حقونو دفتر په یوه رپوټ کې ویلي چې شواهد ښيي، لسګونه بهرني کډوال د یوناني پولیسو تر امر لاندې د جبري شړنې په عملیاتو کې کارول شوي دي. په راپور کې دا هم ویل شوي چې پر کډوالو فزیکي او لفظي زور زیاتی شوی او شخصي توکي ترې اخیستل شوي دي.

د یونان صدراعظم کیریاکوس میتسوتاکیس بي‌بي‌سي ته ویلي چې نوموړی د کډوالو د کارولو له دغو تورونو ناخبره دی، خو تر دې دمه د یونان چارواکو د دغو مشخصو ادعاوو په اړه رسمي او مفصل ځواب نه دی ورکړی.

یونان له ۲۰۱۵ کال راهیسې له یو میلیون څخه ډېر کډوال منلي، چې پکې زرګونه افغانان شامل دي. د ترکیې او یونان ترمنځ د ایوروس سرحدي سیمه د کډوالو لپاره له خطره ډکه بلل کېږي او د بشري حقونو سازمانونه له یوناني چارواکو غواړي چې د کډوالو د حقونو درناوی وکړي او دا ډول ناقانونه کړنې ودروي.

دا پوله شاوخوا ۲۰۰ کیلومتره اوږدوالی لري او د ایوروس سیند په اوږدو کې پرته ده.

هغه کډوال چې له سیند څخه تېر شي او یونان ته داخل شي، یوې سختې پوځي شوې او محدودې سیمې ته ننوځي چې د څار برجونه پکې جوړ شوي دي.

د یاد ریاست رییس، حمدالله نثار ویلي چې ورورستیو سېلابونو د دغه ولایت نورو تاریخي سیمو ته هم زیانونه اړولي دي.

نوموړي له یوې ځایي رسنۍ سره په خبرو کې زیاته کړې چې وروستیو بارانونو هغه تاریخي ودانۍ لا ډېرې زیانمنې کړې دي چې له مخکې یې بیارغونې ته اړتیا درلوده.

هغه د دې اثارو د تخریب یو مهم لامل «د پخواني حکومت پر مهال غیر معیاري او ناسم ترمیمات» بللي دي.