د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت خبر ورکړی، د مصر د رفح بندر له لارې یې غزې ته ۵۳۰ ټنه مرسته رسېدلې چې پر ۲۲زره کورنیو به ووېشل شي. د دغه وزارت په وینا؛ یاده مرسته د ۵۰۰زره امریکايي ډالرو په ارزښت چمتو شوې، چې ۵۳۰ ټنه خوراکي او غیر خوراکيتوکي پهکې شامل دي.
یاد وزارت د چهارشنبې په ورځ (د وري ۲۶مه) په یوې خبرپاڼه کې ویلي، د طالبانو د رياست الوزرا په حکم دغه مرسته چې د مصر جمهوریت ته د دوی د لېږل شوي پلاوي لهخوا پېرل شوې او چمتو شوې وه؛ د رفح بندر له لارې غزې ته ورسېده.
دغه وزارت ویلي، په یاده مرسته کې خوراکي توکي، جامې او نور اړین توکي شامل دي چې په ۴۲ لاریو کې غزې ته رسېدلې ده. طالبانو له اغېزناکه خواوو غوښتي، چې د غزې د اوربند لپاره هڅه وکړي.
د دغه ډلې د بهرنیو چارو وزارت ټینګار کړی: «موږ د فلسطين د قضيې په اړه يو ځل بيا خپل اصولي دريځ تکراروو، چې د فلسطين قضيه بايد د تاريخي ثابتو واقعیتونو او فلسطيني ولس حقه حقونو په نظر کې نيولو سره حل شي».
د کډوالۍ نړۍوال سازمان وایي، چې په ټول افغانستان کې یې تر ۲۳۰۰ ډېرو سېلاب ځپلو کورنیو سره بېړنۍ مرسته کړې ده. د یاد سازمان په وینا؛ یوازې د افغانستان په سوېل کې یې له ۶۵۰ کورنیو سره مرسته کړې ده.
دغه سازمان پر اېکس پاڼه لیکلي، چې د افغانستان په شمال کې یې له ۶۳۲ کورنۍ، په سوېل کې ۶۵۰، په لوېدیځ کې ۴۴۷، په ختیځ کې ۵۶۰ او په مرکزي سیمو کې ۶۵ کورنیو سره د خېمو او نورو غیرخواراکي توکو بېړنۍ مرستې کړې دي.
له بل پلوه د طالبانو تر کنټرول لاندې له پېښو سره د مبارزې او چمتووالي ادارې ویاند محمدیوسف حماد وايي، چې د روانې وري میاشتې له شپږمې راهیسې د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې د ورښتونو، سېلابونو، تندر پرېوتو، غرښوېدنې، زلزلې او د کورونو نړېدو له امله ۱۸۹ کسان مړه، ۲۵۹ ټپیان او ۹ کسان لادرکه شوي دي.
د هغه په وینا؛ د ورښتونو او سېلابونو له امله ۱۳۰۳ کورونه په بشپړ او ۵۸۴۶کورونه په نسبي ډول ویجاړ شوي او ترڅنګ یې ۳۷۲کیلومټره سړکونه هم لهمنځه تللي دي.
جرمني او اوکراین د سې شنبې په ورځ د پوځي همکارۍ او د بېپيلوټه الوتکو (ډرونونو) د تولید تړونونه لاسلیک کړل، چې د اوکراین د ولسمشر په وینا، دا کولی شي په اروپا کې د خپل ډول تر ټولو لوی تړون وګرځي. دا تړونونه برلین ته د ولادیمیر زېلنسکي د سفر پر مهال لاسلیک شول.
دا چاره د روسیې پر وړاندې د جګړې په ترڅ کې د اوکراین د پوځي صنعت د ودې او اهمیت ښکارندويي کوي، په ځانګړي ډول د بېپيلوټه الوتکو په برخه کې د دې هېواد چټک نوښت په ګوته کوي.
د جرمني صدراعظم فرېدرېښ مېرڅ ټینګار وکړ چې له اوکراین څخه د برلین ملاتړ روسیې ته یو روښانه پیغام لري. هغه وویل: «موږ به د اوکراین د دفاع لپاره په خپلو هڅو کې هېڅ ډول شک او ځنډ ونه کړو». مېرڅ زیاته کړه: «په دفاعي برخه کې هېڅ صنعت د اوکراین په څېر نوښتګر نه دی. زموږ په ملاتړ سره به د جرمني او اروپا دفاعي وړتیاوې او همدارنګه زموږ صنعتي بنسټ لا پیاوړی شي».
جرمني دا مهال اوکراین ته د اروپا تر ټولو ستر پوځي مرستندوی هېواد دی. د ۲۰۲۲ کال راهیسې، چې روسیې پر اوکراین برید پیل کړی، برلین شاوخوا ۵۵ میلیارده یورو پوځي مرسته کییف ته ورکړې ده او ۱۱.۵ میلیارده یورو نور یې په خپل اوسني بودجه کې د همدې هدف لپاره ځانګړي کړي دي.
ولسمشر زېلنسکي دا هم اعلان وکړ چې اوکراین او جرمني د یوه اروپایي توغندیز ضد پروګرام د جوړولو په اړه هم خبرې کړې دي. د هغه په وینا، د ډرونونو د تولید تړون کولی شي په اروپا کې د دې برخې تر ټولو لوی تړون شي او د دواړو هېوادونو تخنیکي ټیمونو د دې تړون پر جزییاتو کار پیل کړی دی. هغه ټینګار وکړ چې د کییف او برلین ترمنځ پوځي همکاري د روسیې پر وړاندې د روانې جګړې په شرایطو کې ستراتیژیک اهمیت لري.
دا پرمختګونه په داسې حال کې رامنځته کېږي چې د اوکراین د جګړې د پای ته رسولو لپاره د امریکا د ډیپلوماتیکو هڅو زور په وروستیو میاشتو کې کم شوی دی. سره له دې، د ملګرو ملتونو په سازمان کې د امریکا د استازي مرستیالې ټامي بروس ویلي چې واشنګټن لا هم د روسیې او اوکراین ترمنځ د یوې دوامداره سولې د ترلاسه کولو لپاره هڅې کوي.
د راپورونو له مخې، روسیه تر دې مهاله د اوکراین شاوخوا ۲۰ سلنه خاوره تر خپل کنټرول لاندې لري، چې په کې د کریمیا ټاپووزمه هم شامله ده، هغه سیمه چې په ۲۰۱۴ کال کې ونیول شوه.
زېلنسکي د خپلو څرګندونو په بله برخه کې د پوځي تجهیزاتو د تولید په برخه کې د اوکراین مالي ستونزو ته اشاره وکړه او ویې ویل چې دا هېواد د اوسني تولید دوه برابره وړتیا لري، خو له مالي کمښت سره مخ دی. هغه زیاته کړه: «په ساده ډول ووایم، موږ کافي پیسې نه لرو».
د دې بودجې د برابرولو له لارو څخه یوه هم د اروپایي ټولنې څخه د ۹۰ میلیارده یورو پور ترلاسه کول دي، چې تر دې وړاندې د هنګري د لومړي وزیر ویکتور اوربان د مخالفت له امله ځنډېدلی و. خو د هغه له وروستۍ ټاکنیزې ماتې وروسته، امکان شته چې دا پور کییف ته ورکړل شي.
د «دی نیو هیومنټرین» په نوم رسنیزه اداره وایي، چې د امريکا، اسراییل او ايران ترمنځ د جګړې زیاتوالي د تېر کال له کب میاشتې راهیسې د افغانستان بشري بحران لا پسې ژور او پېچلی کړی دی.
بشري مرستندویه ادارو او نړیوالو سرچینو خبرداری ورکړی، چې په ایران او سیمه کې پراخو نښتو د افغانستان د مرستو اړتیا لرونکو خلکو وضعیت لا پسې خراب کړی دی.
د «دی نیو هیومنټرین» د راپور له مخې، د ایران او امریکا ترمنځ د هوايي او راکټي بریدونو نوې څپېنه یوازې سیمه بېثباته کړې، بلکې افغانستان ته د بشري مرستو بهیر یې هم ګډوډ کړی دی.
راپور وايي، ګڼ شمېر مرستندویه بنسټونه اړ شوي چې خپلې چارې راکمې کړي یا ځینې پروژې ودروي، چې له امله یې لږ تر لږه ۲۴میلیونه افغانان لا هم بېړنیو مرستو ته اړتیا لري.
د بشري چارو کارپوهان وايي، د بېثباتۍ له زیاتېدو او د پولو له تړل کېدو سره، د افغانستان ختیځو او لوېدیځو پولو ته د کډوالو د راتګ شمېر زیات شوی دی.
ډېری افغانان چې د کار او امنیت په لټه کې ایران ته تللي وو، اوس د جګړې د شدت او د لارو د بندېدو له امله له ستونزو سره مخ دي او ځینې یې اړ شوي چې بېرته هېواد ته راستانه شي یا په سرحدي سیمو کې سرګردانه پاتې شي.
ملګرو ملتونو او مرستندویه ادارو ټینګار کړی، چې د جګړو دوام د خوړو، روغتیايي خدمتونو او بنسټیزو مرستو ته د لاسرسي شرایط لا سخت کړي دي، په ځانګړي ډول د ټولنې تر ټولو زیانمنو قشرونو لپاره.
همدارنګه، د ناامنۍ او سیمهییزو اندېښنو له امله د نړیوالو مرستو د یوې برخې درېدلو د مرستو بهیر ته جدي زیان رسولی دی.
د مرستندویه سرچینو په وینا، که په سیمه کې جګړه همداسې دوام ومومي، په افغانستان کې د کورنیو بېځایه کېدو او اجباري کډوالۍ د زیاتېدو احتمال هم شته.
کارپوهانو خبرداری ورکړی، چې دا روان بحران نه یوازې د سیمې امنیت ته ګواښ دی، بلکې کولای شي په افغانستان کې د بېوزلۍ، د خوړو د ناامنۍ او د ناروغیو د خپرېدو لامل هم شي.
اوس مهال افغانستان د نړۍ له تر ټولو لویو بشري بحرانونو څخه یو تجربه کوي، او د سیمې دوامداره جګړه دا وضعیت لا پسې خرابوي.
د افغانستان د مخکېني جمهوري نظام پر مهال لوړ پوړي پوځي جنرال سمېع سادات د نورستان قومي مخورو او پاکستاني پوځ ترمنځ تړون ته په اشارې ویلي، چې افغانان د طالبانو له نظام پرته په بل هېڅ پړاو کې دومره نه وو، بې عزته شوي.
هغه زیاته کړې چې طالبان افغانستان ته امنیت نهشي راوستی او یوازې هېواد ته بې عزتي راوړي. هغه پر خپله اېکس پاڼه لیکلي: «افغانان نن دومره مجبور حالت ته راټیټ شول چې د خپل کلي او ولسوالۍ د امنیت لپاره باید د پاکستان پوځ ته عذر خواهۍ وکړي».
نوموړي د پاکستاني عسکرو او د نورستان د قومي مشرانو ترمنځ د ناستې یو انځور ته په اشارې دغه څرګندونې کړې دي. د برګمټال او کامدېش قومي مخورو له پاکستان سره تړون لاسلیک کړی چې خپلو سیمو کې به ټيټيپي ته ځای نه ورکوي او له همدې امله به پاکستان د یادو دوو ولسوالیو پر لور غځېدلې لاره هم د ډزو له امله نه تړي.
دغه تړون د هېواد په کچه پراخ غبرګونونه راپارولي او د هېواد یو شمېر سیاسي څېرو د طالبانو د سیاسي تګلارو تر څنګ لویه امنیتي ناکامي بللې ده.
پېښور کې د طالبانو د قونسل محبالله شاکر او د پاکستان د یو چارواکي ریاض محسود ترمنځ لیدنې په خواله رسنیو کې د افغان کاروونکو پراخ غبرګونونه راپارولي دي. انځورونه ښيي چې پاکستانی چارواکی د رسمي مېز تر شا ناست خو طالب استازی تر هغه ټیټ او په غیررسمي بڼه د هغه مخې ته ناست ښکاري.
یو پېژندل شوي خبریال لیکلي چې د طالبانو قونسل د یو عادي مراجعه کوونکي په څېر د پاکستاني چارواکي مخې ته ناست دی، چې دا چاره د ډیپلوماټیکو اصولو او دودونو سره برابره نه ده.
د مېلمستیا ډول او رسمي تشریفات د دې لیدنې پر وړاندې د نیوکو اصلي ټکی بلل شوی دی. پېژندل شوي خبریال سمیع یوسفزی پر خپله اېکس پاڼه لیکلي: «ډیپلوماسي باید د متقابل توازن او درناوي پر بنسټ ولاړه وي، نه دا چې یو لوری د غوښتونکي یا کمزوري په بڼه څرګند شي».
هغه له مخاطبینو غوښتي چې د دې لیدنې جزییاتو ته پام وکړي او زیاته کړې یې ده چې دا ډول لیدنې باید د «برابرۍ، وقار او قوي استازیتوب» څرګندونه وکړي.
دا لیدنه په داسې حال کې ترسره شوې چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ اړیکې ډېرې ترینګلې دي. د طالبانو استازي په دې لیدنه کې، چې د دوشنبې په ورځ د وري پر ۲۴مه ترسره شوې، له پاکستاني چارواکي سره د افغان کډوالو د ایستلو د بهیر په اړه خبرې کړې دي.
افغان خبریال او شنونکي سعید شینواري د دې لیدنې په اړه لیکلي چې د طالبانو جنرال قونسل په دې ناسته کې له پاکستاني چارواکي غوښتي چې د افغان بندیانو د خوشې کېدو او د هغوی د ایستلو بهیر ګړندی شي. هغه زیاته کړې چې یاد چارواکي مخکې هم په پاکستان کې په یوه غونډه کې د دغه هېواد په اړه دوستانه دریځ څرګند کړی و.
نیوکه کوونکي وايي چې دا ډول چلند او د دې ډول ناستو جوړښت مقابل لوري ته د اړیکو د نابرابرۍ روښانه پیغام ورکوي. د دوی په وینا، د ډیپلوماټیکو تشریفاتو بنسټیز اصول لکه د ناستې توازن، د خبرو اترو طرز او د تعامل ډول د یو استازي د اعتبار د ساتنې لپاره ډېر مهم دي.
د منځني ختیځ او جنوبي اسیا کارپوه ډاکټر برهاني د دې لیدنې په اړه لیکلي: «له دې امله چې دواړه لوري له ګډ کلتوري چاپېریاله برخمن دي، د استازیتوب په ډول کې هر ډول نابرابري هم سیاسي او هم سمبولیک اغېز لري».
یو افغان کاروونکي عبدالوهاب صمیم هم په اېکس کې لیکلي: «ملا لا هم خوشحاله دی چې د یو کمېشنر مخې ته پر څوکۍ ناست دی». هغه زیاته کړې: «هغه نه دا چارواکی پېژني او نه ورته اهمیت ورکوي. هغه د خپل وطن حیثیت په بشپړه توګه لهمنځه وړی دی».