کوفي ویلي، وطن ته ستنېدل د هغې او د هغو ټولو افغانانو هیله ده چې د سختو شرایطو له امله اړ شوي هېواد پرېږدي، خو ټینګار یې کړی چې دا ستنېدل باید د ازاد او حق لرونکي وګړي په توګه وي، نه د داسې نظام تر سیوري لاندې چې ملي او نړیوال مشروعیت ونه لري.
نوموړې زیاته کړې، که د طالبانو هدف دا وي چې سیاسي شخصیتونه هېواد ته ستانه کړي څو له سیاست څخه لاس واخلي، د بیان ازادي ونه لري او یوازې د محدود ژوند په چوکاټ کې پاتې شي، دا نه ملي پخلاینه ده او نه هم د افغانستان د روان بحران حل دی.
د هغې په وینا، افغانستان ته د سیاستوالو او نورو افغانانو بېرته ستنېدل هغه وخت عملي کېدای شي چې د ټولو وګړو لپاره باعزته، ازاد او دوامدار شرایط برابر شي.
هغې د دې لپاره یو شمېر شرطونه هم یاد کړي، چې پکې د سیاسي ګوندونو ازاد فعالیت، د بیان ازادي، د ښځو حقونه، له خلکو سره مستقیمه اړیکه او د ملي خبرو اترو پیل شامل دي.
کوفي ټینګار کړی چې افغانستان د ښځو په حذف، د منتقدینو په چوپولو او د سیاست په محدودولو سره ثبات ته نه رسېږي، بلکې ریښتینی ثبات د عدالت، مشارکت او ملي باور له لارې رامنځته کېږي.
هغې زیاته کړې، که د طالبانو مشرتابه د بنسټیزو بدلونونو منلو ته چمتو وي، نو د ټولو افغانانو د بېرته ستنېدو زمینه به برابره شي او کولای شي د یو عادلانه او باثباته نظام د جوړولو لپاره ګډ کار وکړي.
کوفي دا څرګندونې په داسې حال کې کړې چې د طالبانو تر واک لاندې له افغان شخصیتونو سره د اړیکو کمېسیون مشر شهاب الدین دلاور، د پارلمان له پخوانۍ غړې فوزیه کوفي، پخواني جهادي عبدالرب رسول سیاف، ، محمد محقق او عبدالرشید دوستم وغوښتل چې افغانستان ته ستانه شي.
طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی.
په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زدهکړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».
خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.
که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.
نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»
د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.
دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.
