طالبانو په کندهار کې خپل یو پخوانې لوړپوړی چارواکې نیولی دی

نوموړي وویل: «په څلورو کلونو کې د اسلامي امارت ځوانان دومره ځواکمن شوي چې له کابله، اسلام‌اباد او لاهور د ډرون په وسیله په نښه کولای شي». نوري زیاته کړه چې د طالبانو اداره پیاوړې ده او د افغانستان خلک باید د دې نظام شکر ادا کړي او «په پوره ایماندارۍ» ترې اطاعت او ملاتړ وکړي.

د طالبانو او د پاکستان د پوځ ترمنځ د نښتو له زیاتېدو وروسته، طالبانو د اسلام‌اباد، بلوچستان او د خېبرپښتونخوا ځینې سیمې د بې‌پیلوټه الوتکو په وسیله په نښه کړې دي. دا بریدونه د پاکستان د هوايي بریدونو او پوځي اقداماتو په غبرګون کې د افغانستان پر خاوره ترسره شوي دي.

دغه بریدونو د پاکستان سخت غبرګونونه راوپارول. د پاکستان ولسمشر اصف علي زرداري وویل چې «طالبانو له سرو کرښو تېر شوي دي».

نورالله نوري د طالبانو له هغو وزیرانو څخه دی چې تل یې د پاکستان پر وړاندې توند دریځ نیولی دی. هغه تر دې وړاندې هم ګواښ کړی و چې که پاکستان پر افغانستان خپلو بریدونو ته دوام ورکړي، د طالبانو ځواکونه به تر لاهوره ورسېږي.

له دې مخکې، نوري ویلي وو چې پر ډیورنډ کرښه لګول شوی اغزن تار «د افغانستان د خلکو پر سینه تېر شوی».

سره له دې چې طالبان په تېرو درېیو لسیزو کې د پاکستان نږدې متحدین پاتې شوي او اسلام‌اباد د مجاهدینو او د افغانستان د اسلامي جمهوریت پر وړاندې په جګړه کې له دې ډلې پراخ پوځي او سیاسي ملاتړ کړی و، خو په ۱۴۰۰ کال کې د طالبانو له بیا واک ته رسېدو وروسته، د دغو پخوانیو متحدانو ترمنځ اختلافات تر پوځي نښتو پورې رسېدلي دي.

شنونکي وایي چې اسلام‌اباد د خپلو امنیتي ګټو لپاره له طالبانو ملاتړ کړی و، خو دا ډله د ټي‌ټي‌پي (تحریک طالبان پاکستان) په ملاتړ سره د دې هېواد لپاره یوه ستره امنیتي ستونزه ګرځېدلې ده.

د اقتصاد او سولې نړیوال بنسټ په خپل وروستي راپور کې، چې د ترهګرۍ نړیوال شاخص یې خپروي، ویلي چې پاکستان د لومړي ځل لپاره د هغو هېوادونو په سر کې راغلی چې له ترهګرۍ څخه ډېر زیان ویني. د راپور له مخې، پاکستان په ۲۰۲۵ کال کې د ترهګریزو بریدونو تر ټولو ډېر زیان لیدلی دی.

یاد بنسټ وایي چې د ترهګرو ډلو د فعالیتونو د پام وړ زیاتوالی، په ۱۴۰۰ کال کې په افغانستان کې د طالبانو د بیا واکمنېدو له پایلو څخه ګڼل کېږي.

په پاکستان کې د ټي‌ټي‌پي په څېر د وسله‌والو ډلو له خوا د بریدونو له امله د مړو شمېر له ۲۰۱۳ کال وروسته تر ټولو لوړې کچې ته رسېدلی دی. پاکستان په ۲۰۲۵ میلادي کال کې ۱۱۳۹ مړي او ۱۰۴۵ ترهګریزې پېښې ثبت کړې دي. ډېری بریدونه په خېبرپښتونخوا او بلوچستان ایالتونو کې شوي دي.

همدارنګه، د دې شاخص د خپرېدو له پیل راهیسې، د لومړي ځل لپاره افغانستان د ترهګرۍ له پلوه د زیان‌منو لسو هېوادونو په ډله کې نه دی شامل شوی.

یوناما د پنجشنبې په ورځ، د وري په ۲۷مه، په یوه راپور کې ویلي چې ګانیون په دغه سفر کې هغه سیمې لیدلي چې د پولې د تړل کېدو، وسله‌والو نښتو او د تېر کال زلزلې له امله سختې اغېزمنې شوې دي. هغې همدارنګه له راستنېدونکو کډوالو، بې‌ځایه شویو کسانو او کوربه ټولنو سره لیدنې او خبرې اترې کړې دي.

د راپور له مخې، ګانیون په خپلو لیدنو کې د ښځو پر ستونزو ځانګړې پاملرنه کړې او د هغوی پر وړاندې د شته ننګونو د حل لپاره یې د لا زیاتې پاملرنې غوښتنه کړې ده.

نوموړې د خلکو اقتصادي وضعیت، د خوړو خوندیتوب او روغتیايي خدمتونو ته د لاسرسي وضعیت هم له نږدې ارزولی او ټینګار یې کړی چې اړمنو ته باید دوامداره مرستې ورسېږي.

دا په داسې حال کې ده چې افغانستان لا هم له ګڼو هممهالو کړکېچونو سره مخ دی، چې له امله یې د بشردوستانه مرستو اړتیا زیاته شوې او میلیونونه کسان د لومړنیو خدماتو د نشتوالي له ګواښ سره مخ دي.

د ملګرو ملتونو دغې ادارې او نورو بشري مرستندویه بنسټونو په ګډه د دغو اغېزمنو کورنیو د ملاتړ لپاره بېړنۍ مرستې پیل کړې دي.

دغو مرستو کې کې خېمې، لمریز څراغونه او نور بنسټیز مرستندویه توکي شامل دي، څو د خلکو عاجلې اړتیاوې پوره کړي څو د ژوند لومړني شرایط ورته برابر شي.

بشري بنسټونه ټینګار کوي چې د اغېزمنو خلکو اړتیاوې لا هم لوړې دي او دوامداره مرستو ته جدي اړتیا شته، څو د بشري ناورین د پراخېدو مخه ونیول شي.

دا په داسې حال کې ده چې د ملګرو ملتونو د بشري چارو همغږۍ دفتر (اوچا) د پنجشنبې په ورځ ویلي، په افغانستان کې ویجاړوونکو سېلابونو له ۷۰ زرو څخه ډېر خلک اغېزمن کړي دي. د اوچا د راپور له مخې، درې زره کورنۍ یوازې په ننګرهار کې اغیزمنې شوې دي.

دغه دفتر زیاتوي، چې د سختو بارانونو او سېلابونو له امله ګڼ شمېر کورونه ویجاړ شوي، زرګونه کورنۍ بې‌ځایه شوې دي او بنسټیزو خدمتونو لکه پاکو اوبو، روغتیايي اسانتیاوو او سرپناه ته د خلکو لاسرسی محدود شوی دی.

دې سازمان د پنجشنبې په ورځ، د وري په ۲۷مه، په یوه راپور کې ویلي چې په همدې موده کې ۳۴،۳ میلیونه ماشومانو د پنځه‌ګونو واکسینونو درېیم ډوز هم ترلاسه کړی دی، چې دا د ماشومانو د روغتیا د ساتنې په برخه کې یو مهم پرمختګ بلل کېږي.

د ملګروملتونو په وینا، سره له دې چې نړیوالې مرستې کمې شوې دي، خو دغه سازمان لا هم د خپلو مرستندویانو او شریکانو په ملاتړ په افغانستان کې د روغتیا، زده‌کړې او د خلکو د معیشت په برخو کې بنسټیز خدمات وړاندې کوي.

راپور زیاتوي چې یوازې په ۲۰۲۵کال کې له ۳۴میلیونو څخه ډېرو کسانو بنسټیزو خدماتو ته لاسرسی موندلی، چې له ډلې یې ۴۳سلنه نارینه او ۵۷سلنه ښځې دي.

همدارنګه، ملګري ملتونه وایي چې له ۴،۶میلیونو څخه زیاتو ماشومانو د زده‌کړو ملاتړ ترلاسه کړی، چې ۵۸سلنه یې هلکان او ۴۲سلنه یې نجونې جوړوي.

د یادونې وړ ده، چې دا شمېرې د نړیوالو مرستو د کمېدو سره سره په افغانستان کې د بشري خدمتونو د دوام ښکارندويي کوي.

د پنج‌‌شنبې په ورځ د (وري ۲۷مه) د طالبانو د کورنیو چارو وزارت خبرپاڼه کې راغلي، چې په بغلان او ننګرهار ولایتونو کې یې ۲۹کیلوګرامه چرس او له ۲زرو څخه ډېرې نشه‌يي ګولۍ نیولي دي. همدا راز زیاته شوې چې د دغو نشه‌يي توکو د پلور او قاچاق په تور پنځه کسان هم نیول شوي دي. د طالبانو په وینا، د دغو کسانو دوسیې یې خپلو عدلي او قضایي ارګانونو ته سپارلي دي.

یاد وزارت همدا راز په یوې بله جلا خبرپاڼه کې ادعا کړې چې په هلمند کې یې ۴۱۳ کیلو ګرامه نشه‌يي توکي او په نشه‌يي توکو کې کاریدونکي ۱۳۲۳ کیلوګرامه مواد نیولي دي.

طالبان داسې مهال د نشه‌يي توکو د کاروباریانو او توکو د نیول کېدو خبر ورکوي چې ملګرو ملتونو په افغانستان کې د مصنوعي نشه‌يي توکو د تولید پر پراختیا اندېښنه څرګنده کړې ده. یاد سازمان په یو راپور کې ویلي چې که څه هم افغانستان کې د کوکنارو کښت کم شوی، خو برعکس بیا د مصنوعي نشه‌يي توکو تولید او کاروبار د پخوا پرتله څو چنده ډېر شوی دی.

د راپورونو له مخې، خپله د طالبانو سیمه‌ییز قوماندانان او یو شمېر لوړ پوړي چارواکي هم د نشه‌يي توکو په کاروبار او قاچاق کې پراخ لاسونه لري.