دریو باخبره سرچینو په کندهار او دوبۍ کې دا خبر تایید کړی او ویلي یې دي چې نوموړي هڅه کوله د دواړو هېوادونو د دیني عالمانو په همکارۍ د تاوتریخوالي د کمولو او د پاکستان او طالبانو ترمنځ د خبرو اترو لپاره زمینه برابره کړي. د دغې هڅې په چوکاټ کې یو بنسټ هم جوړ شوی و، چې پکې د افغان او پاکستاني عالمانو نومونه شامل وو، لکه شیخ نظر محمد افغاني، مفتي نجیبالله منیب او مولانا شیخ زاهد رشیدي.
د راپورونو له مخې، د وري میاشتې په لومړیو کې یادو عالمانو په یوه اعلامیه کې د طالبانو او د پاکستان حکومت ترمنځ د اوربند د غځولو غوښتنه کړې وه، چې د معتصم اغاجان نوم هم پکې یاد شوی و.
سرچینې وایي، معتصم اغاجان تر نیول کېدو وړاندې اقتصادي فعالیتونه کول او خپله شخصي ديني مدرسه یې هم جوړه کړې وه چې په کندهار کې یې اداره کوله.
ځینې څارونکي په دې باور دي چې د طالبانو مشرتابه، په ځانګړې توګه هبتالله اخندزاده، له رسمي چوکاټ څخه بهر د دیني او سیاسي فعالیتونو په اړه حساس دي، او ښایي همدا موضوع د نوموړي د نیولو اصلي لامل وي.
معتصم اغاجان تر دې مخکې هم له طالبانو سره ترینګلې اړیکې لرلې. نوموړي چې د کویټې شورا د سیاسي کمېټې مسوول و، د حامد کرزی د حکومت او طالبانو ترمنځ د خبرو ملاتړ کړی و، چې له امله یې له دې ډلې سره اختلافات راپیدا شول.
هغه په ۲۰۱۱کال کې د پاکستان په کراچۍ ښار کې د برید موخهوګرځېد او ټپي شو. نوموړي هغه مهال یوې امریکایي خپرونې ته ویلي و،چې طالبان باید پر سیاسي ډلې بدل شي او له جګړې لاس واخلي.
سرچینې زیاتوي چې معتصم اغاجان د طالبانو له بیا واک ته رسېدو وروسته د ملا یعقوب مجاهد په تضمین له استانبول څخه افغانستان ته راستون شوی و، خو بیا هم د طالبانو له لوري تر فشار لاندې و.
د راپور له مخې، د طالبانو استخباراتو په ۲۰۲۲کال کې د کابل په ښار کې د نوموړي پر کور چاپه وهلې وه او د هغه ځینې شخصي شتمنۍ یې هم ضبط کړې وې.
طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی.
په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زدهکړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».
خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.
که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.
نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»
د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.
دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.
