د ۲۰۲۶ کال د انتالیا نړۍوال کنفرانس د نړۍ د مشرانو په شتون ترسره شو

یاد دفتر د جمعې په ورځ، د وري ۲۸مه، په خپل اوونیز راپور کې ویلي د سوداګریزو لارو بدلون او پر ایران او منځنۍ اسیا د ترانزیټي تکیې زیاتوالي، د لېږد لګښتونه لوړ کړي او په بازارونو کې یې د اړتیا وړ توکو بیې اغېزمنې کړې دي.

راپور زیاتوي، چې دا مهال د افغانستان شاوخوا ۶۰سلنه واردات د اسلام‌قلعې له لارې ترسره کېږي.

ملګرو ملتونو ویلي، چې د اسلام‌قلعه له لارې د وارداتو زیاتوالی او د نورو لارو محدودېدل، پر مهمو دهلېزونو فشار زیات کړی دی.

په راپور کې د سبزیجاتو په برخه کې هم وضعیت د اندېښنې وړ بلل شوی دی. د تېر کال په پرتله د کچالو بیه ۹۷ سلنه او د رومیانو بیه ۶۵ سلنه لوړه شوې ده. ملګري ملتونه د دې لوړوالي اصلي لامل د ایران له لوري د عرضې کمښت او له پاکستان څخه د وارداتو درېدل بولي. سره له دې چې بازارونه لا هم فعال دي، خو د لارو محدودیت د وېش وخت اوږد کړی او بیې یې پورته وړې دي.

د اوچا راپور ښيي چې کاري فرصتونو ته د کارګرانو لاسرسی د تېر کال په پرتله ۲۵ سلنه کم شوی دی. که څه هم د موسمي کارګرانو مزدوري بدله شوې نه ده، خو د خوراکي توکو د بیو د لوړېدو له امله د عامو خلکو د پېرلو توان په شدت سره محدود شوی، چې دا چاره بشري وضعیت لا پسې کړکېچنولی شي.

د پاکستان دولتي ټلویزیون د جمعې په ورځ، د وري ۲۸مه خبر ورکړ چې د دغه هېواد امنیتي ځواکونو د امیر سهیل په نوم د ټي‌ټي‌پي یو غړی چې په مولوي حیدر مشهور دی نیولی دی. د پاکستان ټلویزیون د راپور له مخې، یاد کس په پلټنو کې ویلي چې د پکتیکا ولایت په یوه مرکز کې یې نظامي زده‌کړې کړې او د پاکستاني ځواکونو پر ضد یې په بنو، لکي مروت او د خیبر پښتونخوا په نورو سیمو کې په بریدونو کې برخه اخیستې ده.

پاکستانی رسنیو د نوموړي له قوله ویلي، چې د هغه په ډله کې تر ۲۰ ډېر بهرني وسله‌وال شامل وو، چې د افغانستان وګړي هم پکې وو. هغه زیاته کړې چې د «پاکستان ضد محرف کونکې فکری تبلیغاتو» له امله یې له ټي‌ټي‌پي سره یوځای شوی و.

تر اوسه پورې د تحریک طالبان پاکستان او افغان طالبانو له لوري د دغو ادعاوو په اړه رسمي غبرګون نه دی ښودل شوی.

د پاکستان د رسنیو په وینا، نیول شوی غړی هغه مهال ونیول شو چې د درملنې لپاره پاکستان ته تللی و. پاکستان څو ځله ادعا کړې چې د ټي‌ټي‌پي غړي په افغانستان پټنخایونه لري او له هغه ځایه د پاکستان پر ضد بریدونه پلانوي.

خو افغان طالبانو دا ادعاوې تل ردوي او وایي چې په افغانستان کې هېڅ بهرنی وسله‌وال شتون نه لري.

د بامیان او کندهار پوهنتونونو یو شمېر زده‌کړیالان له «افغانستان انټرنشنل» سره په خبرو کې ویلي، چې طالبان د ځانګړو سیمینارونو په جوړولو سره محصلین د مذهب بدلون ته هڅوي. د کندهار پوهنتون یوه محصل افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د طالبانو چارواکو د چهارشنبې په ورځ، د وري په ۲۶مه په یوه رسمي غونډه کې په ښکاره ډول شیعه وګړي تکفیر کړي دي.

د دغه محصل په وینا، یاده غونډه چې باید د یووالي لپاره وای، برعکس له سپکو او تفرقه‌اچوونکو څرګندونو ډکه وه. هغه زیاته کړه چې شیعه او سني مذهبونو په افغانستان کې پیړۍ پیړۍ په سوله کې ژوند کړی، خو د طالبانو اوسني سیاستونه د مذهبي بې‌باورۍ او د خلکو ترمنځ د واټن د زیاتوالي لامل شوي دي.

څارونکي وايي، چې داسي کړنې په افغانستان کې د مذهبي تنوع د له منځه وړلو د یوې پراخې پروسې برخه ده.

د کونړ د ناړۍ ولسوالۍ په بریکوټ کلي کې د توپچي بریدونو له امله د سیمې ښوونځی په بشپړ ډول ویجاړ شوی او اوسمهال هلته هېڅ ماشوم رسمي زده‌کړو ته لاسرسی نه لري. د سیمې اوسېدونکي پاکستاني ځواکونه تورنوي چې په بریدونو کې یې ښوونځي په نښه کړي او د دوی د ماشومانو راتلونکی یې له ګواښ سره مخ کړی دی.

د سرحدي سیمې د یوې لومړنۍ ښوونځی مدیر محمد امین شاکر ویلي،چې د مکتبونو بندېدو له امله سخت اندېښمن دی. هغه زیاتوي نږدې ۲۰۰ ماشومان چې پخوا یې په ښوونځي کې زده‌کړې کولې، اوس له نامعلوم برخلیک سره مخ دي.

د ملګرو ملتونو د بشردوستانه مرستو د همغږۍ دفتر «اوچا» ویلي، چې د دغو نښتو له امله تر اوسه ۹۴ زره افغانان بې‌ځایه شوي، چې لویه برخه یې د کونړ اوسېدونکي دي. دغه کورنۍ چې د کونړ سیند پر غاړه په موقتي خېمو کې ژوند کوي، د څښاک د پاکو اوبو او نورو لومړنیو اړتیاوو ترڅنګ، د خپلو ماشومانو د زده‌کړو له ځنډېدو سره هم لاس او ګرېوان دي.

د سرحدي سیمې یو اوسېدونکی عصمت الله ملنګزی چې اوس له خپلې کورنۍ سره په خیمه کې ژوند کوي ویلي: «زموږ ښځې له ډېرو ستونزو سره مخ دي، ځکه د خیمو په سیمه کې تشناب نشته.»

بل خوا، په کونړ کې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور رئیس نجیب‌الله حنیف وایي چې په مرکز اسداباد او مروره کلي کې شته ښوونځي د کډوالو ماشومانو د جذب ظرفیت نه لري. هغه زیاته کړه چې طالبان هڅه کوي بې‌ځایه شوې کورنۍ هغو کمپونو ته ولېږدوي چې پخوا د زلزله‌ځپلو لپاره جوړ شوي وو، ترڅو هلته ورته د اوسېدو او خدماتو زمینه برابره شي.
د راپور له مخې، د طالبانو او پاکستان ترمنځ روانې نښتې نه یوازې د زرګونو کورنیو ژوند اغېزمن کړی، بلکې د ماشومانو څخه یې زده‌کړې حق هم اخیستی دی.
د د کونړ ناړۍ ولسوالۍ هغه ویډیوګانې چې په ټولنیزو رسنیو کې خپریږي ښګاري چې په بریکوټ کلي کې سخته جګړه تېره شوې ده او د کورنو ترڅنګ دوکانونه هم وېجاړ شوي دي.
له تېرو دوو میاشتو راهسې د کونړ ناړۍ ولسوالۍ څخه د نورستان برګمټال او کامدېش ولسوالیو ته غځېدلی سړک باندې د پاکستاني ځواکونو له لوري ډزې کېدلې او چاته یې اجازه نه ورکوله چې په دې لاره سفر وکړي، خو څو ورځې وړاندې د سیمې د قومي مشرانو په هڅو له پاکستان سره تر تړون وروسته دا لاره بېرته پرانیستل شوه او اوربند شو.

د افغانستان د ژغورنې لپاره د ملي مقاومت عالي شورا د وري پر ۲۸مه په یوه اعلامیه کې ویلي، چې د طالبانو له لوري د سیاسي شخصیتونو د بلنې ګام باندې غور کوي. دغه شورا ټینګار کوي چې د هېواد اوسني ژور کړکېچ ته په کتو، باید له هر ډول سیاسي تحول سره مسوولانه او واقعبینانه چلند وشي.

اعلامیه زیاتوي چې یوازې د یو شمېر سیاسي مشرانو بلنه نه شي کولای د افغانستان څو اړخیزې ستونزې حل کړي. د شورا په باور، تلپاتې حل یوازې د ټولو سیاسي جریانونو، قومي مشرانو، نخبه‌ګانو، مخالفو ځواکونو، مدني ټولنې او د ولس د ټولو قشرونو په ګډون په یوه معنادار سیاسي بهیر کې نغښتی دی.
د ملي مقاومت عالي شورا ټینګار کړی، که طالبان رښتیا هم ثبات ته ژمن وي، باید د داسې یوه بهیر پیل اعلان کړي چې پکې د مشروع نظام جوړول، عادلانه ټاکنې، د ګوندونو ازاد فعالیت، د ښځو او نجونو حقونه او یو ځواب ورکوونکی جوړښت د خبرو اصلي محور وي.

دغې شورا چمتووالی ښودلی چې د سیمې، نړۍ او ملګرو ملتونو تر څارنې لاندې په یوه معنالرونکي مذاکراتي بهیر کې برخه واخلي.
دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو تر واک لاندې له افغان شخصیتونو سره د اړیکو کمېسیون مشر شهاب الدین دلاور، د پارلمان له پخوانۍ غړې فوزیه کوفي، پخواني جهادي مشر عبدالرب رسول سیاف، ، محمد محقق او عبدالرشید دوستم وغوښتل چې افغانستان ته ستانه شي.