د ټرمپ ځانګړی پلاوی: له افغانستان نه د ځواکونو د وتلو په اړه ۹مېلیونه اسناد ارزول شوي دي

دوی زیاتوي، چې د طالبانو د نوي وزیر په توګه د محمدفاضل مظلوم له ټاکل کېدو او د ځینو نویو کسانو له ګومارنې وروسته د دغه وزارت د کارکوونکو د تنخوا بهیر له ستونزو سره مخ شوی.

د طالبانو مشر د ۱۴۰۴کال د سلواغې په میاشت کې محمدفاضل مظلوم د ترانسپورټ او ملکي هوايي چلند د نوي وزیر په توګه وټاکه. افغانستان انټرنشنل ته د رسېدلو معلوماتو له مخې؛ لږترلږه لسو کارکوونکو د خپلو تنخواوو د نه ورکړې په اړه شکایت کړی دی.

دغه کارکوونکي وايي، چې ټول د یوې ځانګړې ډلې پورې تړلي نه‌دي او ډېری یې له اقتصادي ستونزو سره مخ دي؛ ځینې یې په کرایي کورونو کې ژوند کوي او د تنخوا ځنډ د دوی لپاره جدي ستونزې رامنځته کړې دي.

تر دې وړاندې هم د دولتي ادارو یوشمېر کارکوونکو د خپلو تنخواوو د ځنډ په اړه شکایتونه کړي وو.

نوموړي ویلي، چې دغه اسناد یې د کار موندنې لپاره اخیستي وو. دویم کس بیا یو افغان دی، چې د خپلې مېرمنې او پنځو ماشومانو یوازینی سرپرست دی. د پاکستان ډان ورځپاڼې د راپور له مخې؛ محکمې هغه د «انساني ملاحظاتو» له امله په ضمانت خوشې کړی دی.

درېیم کس یو ۱۶ کلن افغان کډوال دی، چې د استوګنې د اسنادو نه‌لرلو په تور نیول شوی و. محکمې د هغه عمر ته په کتو ویلي، چې د قانون له مخې ماشومان د ضمانت حق لري؛ ځکه د هغه خوشې کېدل د عدالت پر وړاندې جدي ګواښ نه ګڼل کېږي.

محکمې له اړوندو ادارو هم غوښتي، چې افغانستان ته د دغه دوو افغان وګړو د بېرته ستنولو چارې په قانوني ډول بشپړې کړي. تر دې وړاندې د سې‌شنبې په ورځ په پېښور محکمه کې مدافع وکیلې ثنا ګلزار د هغو پاکستاني وګړو لپاره قضیه ثبت کړه، چې د افغان کډوالو له مرستو برخمنېدو لپاره یې د «پي او ار» او «اې‌سي‌سي» کارتونه جوړ کړي وو او اوس له پاکستان نه د اېستلو له ګواښ سره مخ دي.
دغه ځایي خلک چې د پاکستان کاغذي پېژندپاڼې لري، دغه هېواد ته د افغان کډوالو له راتګ سره سم د کډوالو مرستو ترلاسه کولو لپاره یې د «پي او ار» او «اې‌سي‌سي» کارتونه جوړ کړي وو.

د طالبانو د عامې روغتیا وزارت په خپرې کړې خبرپاڼه کې راغلي، چې په دغه ناسته کې د ملګرو ملتونو د وګړو صندوق، د ملګرو ملتونو پراختیایي پروګرام، نړۍوال بانک، ګلوبل فنډ، ګویي واکسین ټلواله، اسیا پراختیایي بانک او د اروپایي ټولنې استازو ګډون کړی و.

خبرپاڼه زیاتوي، چې د غونډې پرمهال د ملي روغتیايي پالیسۍ د اغېزمن تطبیق، د راتلونکي لپاره د ستراتېژیکو لارو ټاکل، د روغتیايي خدمتونو د پراختیا، له ۲۰۲۶کال وروسته د تمویل د کمېدو احتمال، د مالي مسوولیتونو د تدریجي لېږد او د طبیعي پېښو او لوجستیکي ستونزو په اړه هم بحث شوی.

خبرپاڼه کې دا هم ویل شوي، نور جلال جلالي له تمویل کوونکو غوښتي چې د اضافي مالي سرچینو د جلبولو لپاره خپلې هڅې زیاتې کړي.

د طالبانو اړوندو رسنیو د راپور له مخې؛ د دغه روغتیایي کلینیک پر ودانۍ په یو وخت کې شاوخوا لس هاوان مرمۍ توغول شوې، چې له امله یې د روغتون ډېرې برخې ویجاړې یا له‌منځه تللې دي.

په راپور کې لیدل کېږي، چې د زېږون خونه سخته زیانمنه شوې او د کارولو وړ نه‌ده. همدارنګه د روغتون لابراتوار او نورې برخې هم زیانمنې شوې دي، چې له امله یې کلینیک په بشپړ ډول تړل شوی او د سیمې خلک له جدي ستونزو سره مخ شوي دي.

د نړۍوالو قوانینو له مخې؛ په جګړو کې روغتونونه او عامه تاسیسات له برید استثنا دي، خو د پاکستان او طالبانو ترمنځ د جګړې پرمهال ملکي سیمې او عامه ځایونو په بریدونو کې په نښه شوي دي.

تر دې وړاندې امید د روږدو د درملنې مرکز د تېر کال د کب میاشتې په ۲۶مه نېټه د پاکستاني جنګي الوتکو له‌خوا تر برید لاندې راغی. د طالبانو د معلوماتو له مخې؛ په دغه پېښه کې ۴۰۸ کسان وژل شوي او ۲۶۵ نور ټپیان دي؛ خو نړۍوالو بنسټونو بیا د تلفاتو شمېر تر دې کم ښودلی.
د طالبانو د کورنیو چارو وزارت مرستیال عبدالرحمان منیر په هغه غونډه کې چې د پنجشنبې په ورځ د کابل د «امید» روغتون د قربانیانو له کورنیو سره د خواخوږۍ لپاره جوړه شوې وه، له نړۍوالو بنسټونو وغوښتل چې پر دغه روغتیايي مرکز شوی برید په روڼ او شفاف ډول وڅېړي.

د افغانستان په سویل کې پروت روزګان ولایت چې شپږ ولسوالۍ لري، د خاص روزګان، چنارتو، ګېزاب او چوره ولسوالۍ یې له مرکز ترینکوټ څخه څه باندې سل کیلومتره لرې دي. د دغه ولسوالیو د لرو پرتو سیمو اوسېدونکي وایي، په سیمو کې یې لاهم مخابراتي شبکې نه‌دي فعالې شوې.

د چورې او چنارتو ولسوالیو اوسېدونکو افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل، چې د مخابراتي خدمتونو کمښت د دوی ورځني ژوند ته جدي ستونزې جوړې کړې دي. د دوی په وینا، د دغه خدمتونو نشتوالي نه یوازې شخصي اړیکې اغېزمنې کړې؛ بلکې اقتصادي او ټولنیزې چارې یې هم له خنډ سره مخ کړې دي.

د چنارتو ولسوالۍ یو اوسېدونکی سید احمد د مخابراتي شبکو د کمزورتیا په اړه وایي: «د ولسوالۍ په بازار کې لګېدلي انتنونه ډېر کمزوري دي، په نږدې سیمو کې هم اړیکه په اسانۍ نه ټینګېږي، یوازې یوه خصوصي شبکه فعاله ده نورې هېڅ شبکې نه‌شته».

ورته مهال د خاص روزګان ولسوالۍ د سیرو سیمې اوسېدونکي هم د محدود پوښښ له امله شکایت کوي. د یادې سیمې یو اوسېدونکی محمدانور وایي: «موږ د خپلو بامونو پر سر د کوچنیو انتنونو په نوم وسایل لګولي دي، چې د ولسوالۍ له انتنونو سېګنال راکش کړي؛ خو هغه هم سم کار نه‌کوي او له جدي ستونزو سره مخ یو. دغه ستونزه له ډېره وخته ده او غږ مو څوک نه‌اوري».

د ګېزاب ولسوالۍ اوسېدونکي هم ورته ستونزې یادوي او وایي، چې په ډېرو سیمو کې هېڅ مخابراتي شبکه کار نه‌کوي. د یادې ولسوالۍ د درې سیمې یو اوسېدونکی انعام‌الله وایي، په سیمه کې یې هیڅ شبکه کار نه‌کوي او دې چارې له سختو ستونزو سره مخ کړي دي.

هغه زیاته کړه: «کله چې غواړو چاته زنګ ووهو؛ نو د ولسوالۍ مرکز نېک‌اباد ته ځو یا هم یوه لوړ غره ته خېژو، چې شاوخوا یو ساعت مزل ورته کوو». د سیمې اوسېدونکي زیاتوي، چې د مخابراتي شبکو نشتوالی د بېړنیو حالاتو پرمهال د خلکو لپاره لویه ستونزه جوړوي او دوی نه‌شي کولای پر وخت له روغتیايي او نورو خدمتونو ګټه واخلي.

د روزګان خلک د طالبانو له حکومت او مخابراتي شرکتونو غواړي، چې په ولسوالیو او کلیوالو سیمو کې د شبکو د پراختیا لپاره عملي ګامونه واخلي؛ څو خلک له بنسټیزو مخابراتي اسانتیاوو برخمن شي.

په روزګان کې د طالبانو د مخابراتو ادارې په دې اړه د افغانستان انټرنشنل - پښتو سره له خبرو کولو ډډه کړې؛ خو د یادي ادارې طالب مسوولینو سیمه‌ییزو خبریالانو ته ویلي، چې د مخابراتي شرکتونو سره په همغږۍ په لرو پرتو سیمو کې د یادې ستونزې پر حل کار کوي.