پولیټیکو: ټرمپ غواړي د «ایران جګړه» پای ته ورسوي، خو د وتلو لاره لاهم ناڅرګنده ده

هغه دا څرګندونې د کامرون د سفر پر مهال، د داسې سيمې د ليدنې پر وخت وکړې چې کلونه کلونه له پاڅون او تاوتريخوالي سره مخ ده.

پاپ لیو زياته کړه: «مشران خپلې سترګې پر دې حقيقت پټوي چې ميلياردونه ډالر د وژنې او ورانۍ لپاره لګېږي، خو د درملنې، زده‌کړې او بيا رغونې لپاره اړينې سرچينې نه شته». هغه ټينګار وکړ: «د جګړې واكمن ښايي نه پوهېږي چې ورانول يوازې يوه شېبه وخت نيسي، خو بيا رغونه ټول عمر غواړي».

دا څرګندونې څو ورځې وروسته له هغې وشوې چې پاپ د امريکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ سره لفظي شخړه لرله. ټرمپ د پاپ د نيوکو په غبرګون کې، چې د امريکا او اسراییل پر ايران پوځي بريد يې غندلی و، په ټروت سوشل کې توند پيغام خپور کړ او پاپ يې «د جرمونو پر وړاندې کمزوری» او «د بهرنۍ تګلارې لپاره زيانمن» وباله. امريکايي رسنيو راپور ورکړی چې د امريکا دفاع وزارت له پاپ څخه غوښتي چې د ټرمپ د حکومت پر ضد خپلې نيوکې بندې کړي.

د ټرمپ مرستيال جي ډي ونس هم د وري په ۲۶مه نېټه، پرته له دې چې د پاپ نوم واخلي، د هغه پر دريځونو نيوکه وکړه او ويې ويل چې ښه ده واتيکان يوازې «اخلاقي چارو ته پام وکړي». دا څرګندونې د ټرمپ د حکومت او د کاتولیکانو د معنوي مشر تر منځ د ژور اختلاف څرګندونه کوي.

پاپ لیو څوارلسم ټينګار کړی چې ځان ته سياسي رول نه ورکوي او موخه يې د اخلاقي ارزښتونو ساتنه ده. خو يو شمېر شنونکي باور لري چې د دې کړکېچ دوام به د پاپ معنوي ځایګی له ننګونو سره مخ کړي او هغه به د ټرمپ د نړيوال سيال په توګه راڅرګند کړي.

پاپ لیو تر دې مخکې د ټرمپ د هغه ګواښ په اړه هم اندېښنه ښودلې وه چې ويلي يې وو: «که د ايران اسلامي جمهوريت د امريکا غوښتنې و نه مني، يو تمدن به له منځه ولاړ شي». هغه په يوه وينا کې د ايران، اسراییل او امريکا تر منځ جګړه «وحشيانه» او د مسيحيت له لارښوونو سره په ټکر کې وبلله او ويې ويل: «عیسی د سولې پاچا دی، چې جګړه ردوي، او هېڅوک نه شي کولای د هغه نوم د جګړې د توجيه لپاره وکاروي».

د کاتولیکانو مشر په کامرون کې د «بې پایانه بې ثباتۍ او مرګ کړۍ» په اړه هم خبرداری ورکړ او ويې ويل: «هغه کسان چې ستاسو د خاورې سرچينې لوټي، ګټه يې د وسلو په پېرلو او د بې ثباتۍ په دوام لګوي».

لیو څوارلسم، چې تېر کال د امريکا له خاورې د لومړي زېږېدلي پاپ په توګه ټاکل شوی، تر دې مخکې هم د ټرمپ د حکومت د کډوالۍ پر تګلارو نيوکې کړې وې.

ټرمپ په خپل ټروت سوشل کې لیکلي چې دواړو مشرانو د خپلو هېوادونو ترمنځ د سولې د هڅو په چوکاټ کې هوکړه کړې چې د ختیزې امریکا پر وخت د ماښام په ۵ بجو به لس ورځنی اوربند په رسمي ډول پیل کړي.

هغه زیاته کړې چې دواړو هېوادونو له تېرو ۳۴ کلونو وروسته د لومړي ځل لپاره په واشنګټن ډي سي کې لیدنه کړې، چې د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو هم پکې حضور درلود.

ټرمپ همداراز ویلي چې ده جي ډي ونس، مارکو روبیو او د امریکا د پوځ د ګډو ځواکونو لوی درستیز ډن کین ته لارښوونه کړې چې له لبنان او اسراییل سره د دوامدارې سولې لپاره نږدې همکاري وکړي.

نوموړي په پای کې ټینګار کړی چې د ۹ جګړو پای ته رسول ورته ویاړ دی او هیله لري چې دا نوې هوکړه به د ده لسمه بریا وي.

د تړون له مخې، د سي‌ان‌پي‌سي شرکت به د ترکمنستان په ختیځو صحرايي سیمو کې د دغې زیرمې لپاره داسې تاسیسات جوړ کړي چې په کال کې به د ۱۰ میلیارده مکعب متره اضافي تجارتي ګازو د پروسس وړتیا ولري. سربېره پر دې، د ګازو د تولید نوې څاګانې به هم وکیندل شي.

د ترکمنستان د حکومت یوې سرچینې رویټرز ته ویلي چې د دې پروژې ټول لګښت به خپله ترکمنستان تمویل کړي. د ترکمن ګاز مشر بابایف ویلي چې د دې پروژې لګښت ۵،۱ میلیارده ډالره اټکل شوی.

د تړون په اړه نور جزییات نه دي ورکړل شوي.

ترکمنستان چې یو صحرايي هېواد دی او له ایران او افغانستان سره ګډه پوله لري، د نړۍ د طبیعي ګازو څلورم هېواد دی او د خپلو صادراتو لویه برخه چین ته لېږي.

د تړون د لاسلیک په مراسمو کې، چې خبریالان هم حاضر وو، د چین مرستیال صدراعظم دینګ شوېشیانګ وویل: «چین چمتو دی چې له ترکمنستان سره د انرژۍ برخه کې د همکارۍ کیفیت لا لوړ کړي.»

د چین دولتي خبري اژانس شینهوا د دینګ له قوله ویلي چې دواړه هېوادونه باید د ګازو په برخه کې ستراتیژیک او اوږدمهاله لید ولري، د طبیعي ګازو د همکارۍ کچه پراخه کړي او کیفیت او موثریت یې لوړ کړي.

دواړو هېوادونو ویلي چې د ترکمنستان او چین ترمنځ د ګازو د نل‌لیکې د څلورمې څانګې د جوړولو احتمال تر بحث لاندې دی، خو د «لاین ډي» پروژه له اوږدې مودې راهیسې ځنډېدلې ده.

ترکمن چارواکو ویلي چې دوی غواړي د خپلو صادراتو د متنوع کولو لپاره نورې نل‌لیکې هم جوړې کړي.

عشق اباد د افغانستان د هرات ښار پر لور د یوې نل‌لیکې پر جوړولو هم کار کوي چې هیله ده یوه ورځ پاکستان او هند ته وغځېږي.

ازبکستاني رسنیو ویلي، چې له افغانستان څخه وارد شوي تاریاک د خوارزم ولایت په اورګنج بېروني کې د پلټنو پرمهال نیول شوي دي.

د راپورونو له‌مخې، دغه تاریاک له افغانستان څخه د ازبکستان خوارزم ولایت ته په قاچاقي ډول وارد شوي وو او تورنو کسانو غوښتل یاد تریاک د خوارزم ولایت په بېلابېلو سیمو کې وپلوري.

د ازبکستان د ملي امنیت د دولتي خدمتونو رسنیز دفتر ویلي، چې نیول شويو کسانو تردې وړاندې هم د نشه‌توکو د قاچاق په جرم بند تېر کړی و.

له موضوع باخبره چارواکو بلومبرګ ته ویلي، چې دغه نوښت د سیمې د امنیتي همکارۍ د پیاوړتیا په موخه مطرح شوی او هڅه کېږي د یادو هېوادونو ترمنځ همغږي زیاته شي.

ترکي چارواکو ویلي، د پاکستان، سعودي عربستان او مصر د بهرنیو چارو وزیران د انتالیا د ‌ډېپلوماسۍ فورم په څنډه کې دې خبرو ته رابلل شوي دي.

ټاکل شوې دغه فورم د جمعې په ورځ پیل شي او د سیمې پر مهمو سیاسي او امنیتي موضوعاتو به پکې بحث وشي.

سرچینې زیاتوي، دا به په تېره یوه میاشت کې درېیمه ورته ناسته وي، ځکه تر دې وړاندې هم په ریاض او اسلام‌اباد کې پر همدې موضوع غونډې شوې دي.