چمن کې چاودنې یو ماشوم وژلی او پنځه کسان نور یې ټپیان کړي
د بلوچستان ایالت چمن ولسوالۍ په زوړ چمن سیمه کې د یوه کور دننه د چاودنې له امله یو ۱۴ کلن ماشوم وژل شوی او پنځه تنه نور ټپیان شوي دي.
د بلوچستان ایالت چمن ولسوالۍ په زوړ چمن سیمه کې د یوه کور دننه د چاودنې له امله یو ۱۴ کلن ماشوم وژل شوی او پنځه تنه نور ټپیان شوي دي.
د چمن دولتي روغتون د معلوماتو له مخې، پېښه د جمعې په ماښام په یوه کور کې هغه مهال رامنځته شوه، کله چې د ماشومانو د لوبتکې په بڼه یو مشکوک ماین وچاودېد.
د پولیسو په وینا، په چاودنه کې ژوبل شوي کسان لومړی د چمن دولتي روغتون ته لېږدول شوي او له لومړنۍ درملنې وروسته د لا ښه علاج لپاره کوټې ته انتقال شوي دي.
پولیس زیاتوي چې د پېښې په اړه یې څېړنې پیل کړې دي، څو د چاودنې دقیق علت او څرنګوالی روښانه شي.
د کډوالۍ نړیوال سازمان وایي د سیمې له وروستیو امنیتي او سیاسي بدلونونو وروسته د ایران، افغانستان او پاکستان ترمنځ سرحدي تګ راتګ په څرګند ډول زیات شوی، چې یوازې په تېرو شپږو اوونیو کې زرګونه افغانان له ایران څخه افغانستان ته او له افغانستانه ایران ته تګ راتګ کړی دی.
د کډوالۍ نړیوال سازمان (ای او ایم) په خپل نوي راپور کې ویلي چې د ایران پر ضد د وروستیو کړکېچونو او جګړې له امله د سیمې د سرحدي تګ راتګ کچه لوړه شوې ده.
د راپور له مخې، په تېرو شپږو اوونیو کې له ایران څخه تر ۱۳ زرو زیات کسان پاکستان ته داخل شوي دي، چې په منځني ډول هره ورځ شاوخوا ۲۹۶ کسانو ته رسېږي. دغه کسان تر ډېره د تفتان–میرجاوه او ګبد–ریمدان له سرحدي لارو تېر شوي دي، چې ډېری یې زدهکوونکي او مسافر بلل شوي چې د نښتو له امله بېرته ستانه شوي دي.
راپور همداراز ښيي چې شاوخوا ۱۷۰ زره کسان له ایران څخه افغانستان ته راستانه شوي، په داسې حال کې چې له افغانستانه تر ۷۳ زرو زیات کسان ایران ته تللي دي.
د معلوماتو له مخې، د امریکا او ایران ترمنځ د اوربند له اعلان وروسته، له افغانستانه ایران ته د ایرانیانو تګ راتګ هم زیات شوی دی. یوازې د اپرېل له اوومې تر دیارلسمې نېټې پورې تر ۱۱۰۰ زیات ایراني وګړي خپل هېواد ته ستانه شوي دي.
په راپور کې ویل شوي چې ډېری هغه کسان چې د سرحدونو له لارې تګ راتګ کوي، قانوني اسناد لکه پاسپورټ او ویزې لري او سفرونه یې تر ډېره د ترانزیټ، کورنیو لیدنو او احتیاطي دلایلو لپاره ترسره شوي دي.
خو بل لور ته، له ایران څخه د افغان وګړو ستنېدل تر ډېره د امنیتي اندېښنو، اقتصادي ستونزو او جبري ایستلو له امله ګڼل شوي، چې ډېری یې له کلونو راهیسې په ایران کې مېشت وو.
د پاکستان بهرنیو چارو وزارت وایي، د چین په اورومچي کې د سولې له خبرو وروسته، رسمي اوربند پای ته رسېدلی خو له طالبانو سره نښتې نه دي شوي. اسلاماباد ټینګار کړی چې د هر ډول برید په صورت کې به پوځي عملیات له نوي شدت سره بیا پیل شي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند طاهر اندرابي ویلي چې د سولې لپاره د اړیکو دروازې لا هم خلاصې دي او د اورومچي د خبرو وروسته د تعقیبي اقداماتو بهیر روان دی.
هغه د بهرنیو چارو وزارت په اوونیزه خبري غونډه کې ویلي: «هو، د اورومچي څو ورځنۍ خبرې پای ته رسېدلې دي. زموږ پلاوی بېرته راستون شوی او اوس د بهرنیو چارو وزارت د افغانستان څانګه د دغو ناستو د تعقیب پر چارو کار کوي.»
د راپورونو له مخې، د اختر په درشل کې پاکستان، د سعودي عربستان، قطر او ترکیې په غوښتنه، په افغانستان کې د عملیاتو په ترڅ کې لنډمهاله اوربند اعلان کړی و. دغه اوربند د مارچ له ۱۸/۱۹څخه تر ۲۳/۲۴ مارچ پورې نافذ و.
اسلاماباد ویلي و چې دا اقدام یې د حسن نیت او اسلامي ارزښتونو په رڼا کې کړی، خو ټینګار یې کړی و چې که د ډيورنډ هاخوا برید، ډرون حمله یا ترهګریز اقدام وشي، نو پوځي عملیات به سمدستي او په لا قوي ډول بیا پیل شي.
پاکستاني چارواکي ادعا کوي چې د ۲۰۲۶ کال د فبرورۍ په میاشت کې د رمضان په جریان کې د مهمو بریدونو لړۍ ثبت شوې وه، چې په کې د باجوړ په یوه امنیتي پوستې برید هم شامل و، چې ۱۱ سرتېري او یو ماشوم پکې وژل شوي وو.
د چارواکو په وینا، له هغه وروسته داسې کوم لوی برید نه دی ثبت شوی چې د افغان خاورې یا د تحریک طالبان پاکستان (TTP) او داعش خراسان (ISKP) سره دې مستقیم تړاو ولري.
د بهرنیو چارو وزارت ویاند ټینګار کړی چې د پاکستان د طالبانو په اړه اساسي دریځ دا دی چې کابل باید په دوحه کې کړې ژمنې او د نړیوالو قوانینو له مخې دا یقیني کړي چې د دوی خاوره د پاکستان پر ضد د ترهګرۍ لپاره ونه کارول شي.
د پاکستان سند ایالت تازه شمېرو ښودلې چې د ۲۰۲۶ کال په لومړیو درېیو میاشتو کې لږ تر لږه ۳۶ کسان د ناموس په نوم وژل شوي، چې ډېری قربانیان ښځې دي او زیاتره پېښې د کورنیو د غړو لهخوا ترسره شوې دي.
د خپرو شوو معلوماتو له مخې، په یادو درېیو میاشتو کې د ناموس په نوم د وژنو له ۳۶ قربانیانو څخه ۲۷ښځې او ۹ سړي دي، چې دا د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي دوام ته اشاره کوي.
راپورونه ښيي چې په دغو پېښو کې د ښځو د وژلو تور اکثره د هغوی پر خپلو نږدې خپلوانو پورې تړل شوی دی. ۱۸ پېښې د مېړونو، پلرونو او وروڼو لهخوا ترسره شوي، ۱۱ نورې د نورو خپلوانو لهخوا او درې پېښې د ګاونډیانو لهخوا شوې دي.
دغه پېښې د سند په بېلابېلو سیمو کې ثبت شوې دي، په کراچۍ او شاوخوا سیمو کې ۲، په سکهر کې ۸، په لاړکانه او نږدې سیمو کې ۱۴، په حیدراباد کې ۳، او په میرپور خاص او شهید بینظیر اباد کې هم ورته پېښې رامنځته شوې دي.
دا په داسې حال کې ده چې د تېر ۲۰۲۵ کال د همدې مودې په جریان کې په ټول سند ایالت کې د ناموس په نوم د ۴۱ پېښو پر مهال ۴۸ کسان وژل شوي وو، چې ۳۸یې ښځې وې.
همداراز، د تېرو څلورو کلونو شمېرې ښيي چې په سند ایالت کې ټول ۵۹۵ کسان د ناموس په نوم وژل شوي، چې له ډلې یې ۴۶۶ښځې او ۱۲۹ سړي دي.
د بشري حقونو فعالان وايي چې دا شمېرې د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي جدي ستونزه څرګندوي او د دې ډول جرمونو د مخنیوي لپاره د لا سختو قانوني او ټولنیزو اقداماتو اړتیا ده.
له پاکستان څخه افغانستان ته جبري ستانه شوي یو شمېر کډوال شکایت کوي، چې له څو میاشتو راهیسې په خېمو کې ژوند کوي او له سختو اقتصادي ستونزو او لوږې سره مخ دي، خو د دوی په خبره، تر اوسه ورته کافي مرستې نهدي رسېدلي.
د پاکستان له کراچۍ ښار څخه کندهار ته ستون شوی کډوال، سیفالدین اڅکزی وايي، چې له شاوخوا اوو میاشتو راهیسې له خپلې کورنۍ سره په خېمو کې ژوند کوي او تر اوسه ورسره د پام وړ مرستې نهدي شوي.
هغه افغانستان انټرنشنل- پښتو ته ویلي: «یوازې یو ځل لس زره روپۍ مرسته راسره شوې، له هغې وروسته هېچا پوښتنه نهده کړې.»
د نوموړي په وینا، دوی په کراچۍ کې له شاوخوا شلو تر پنځه ویشتو کلونو پورې مزدوري کړې وه او خپل کورونه یې جوړ کړي وو، خو کله چې د پاکستان حکومت د کډوالو د اېستلو پرېکړه وکړه، «موږ یې په زوره له کمپونو واېستلو او کورونه یې راونړول.»
اڅکزی ادعا کوي، چې د کندهار د عینو مېنې په سیمه کې زرګونه ستنې شوې کورنۍ اوس هم په خېمو کې ژوند کوي. د هغه په وینا: «تر څلورو زرو پورې کورنۍ بېرته راغلي او ټول په خېمو کې پراته دي، نه د سرپناه وس لري او نه د ځمکې.»
هغه د خپلې کورنۍ د اوسنیو شرایطو په اړه وايي: «په پاکستان کې راسره ظلم شوی، خو دلته چې راغلي یو، له لوږې سره مخ یو. هیڅ څوک مو غږ نهاوري، یو الله مو غږ اوري، بل هېچا راسره مرسته نهده کړې.»
نوموړي زیاته کړه، چې څو ځله یې له ځايي چارواکو سره هم خپلې ستونزې شریکې کړي، خو په خبره یې، ورته یوازې د «صبر» سپارښتنه شوې ده.
اڅکزی وايي، چې تېر ژمی یې هم په خېمو کې تېر کړی او اقتصادي وضعیت یې ډېر خراب دی او همداراز زیاتوي: «په کراچۍ کې به مې اولادونو هره ورځ پنځه یا شپږ سوه روپۍ ګټلې، دلته هېڅ نهشته. حکومت یو مناسب کمپ هم نهدی جوړ کړی، یوازې خبرې کېږي.»
هغه څرګنده کړه، چې اوس یې دوه زامن بېرته کراچۍ ته تللي او هلته میاشتنی عاید کور ته ورلېږي او زیاتوي: «هغوی لس، پنځلس زره روپۍ ګټي، هماغه رالېږي او زموږ ګوزاره پرې روانه ده.»
دا په داسې حال کې ده، چې له پاکستان څخه ستانه شوي کډوال وخت په وخت د خپلو ستونزو یادونه کوي او د مرستو غوښتنه کوي.
بل لور ته، د طالبانو چارواکي وايي، چې بېرته ستنېدونکو کډوالو ته د اوسېدو لپاره د ځمکو د وېش او اسانتیاوو برابرولو هڅې روانې دي. د طالبانو مرستیال ویاند حمدالله فطرت د ۲۰۲۶ کال د پیل پر مهال ویلي وو، چې په ۲۰۲۵ کال کې له ګاونډیو هېوادونو راستنو شویو کډوالو لپاره ۱۲۴ زره او ۶۷۴ جریبه ځمکه ځانګړې شوې او د اړتیا په صورت کې به دا لړۍ دوام ومومي.
د هغه په وینا، په بامیان، لغمان، بلخ، کندوز او کندهار ولایتونو کې زرګونو کورنیو ته د اوسېدو نمرې وېشل شوې دي.
همداراز، په پاکستان کې د ملګرو ملتونو د کډوالو چارو د ادارې ویاند قېصر اپرېدي ویلي، چې د پاکستان د حکومت له اعلان وروسته تر اوسه شاوخوا ۲،۱ میلیونه افغانان بېرته افغانستان ته ستانه شوي، چې ډېری یې نیول شوي او په زوره اېستل شوي دي. د هغه په خبره، په دې کسانو کې د بېلابېلو اسنادو لرونکي او بېاسناده کډوال شامل دي.
د یادونې وړ ده، چې د پاکستان حکومت د ۲۰۲۳ کال په وروستیو کې د افغان کډوالو د اېستلو پرېکړه اعلان کړه او دا لړۍ لا هم روانه ده، چې له امله یې زرګونه کورنۍ له سختو بشري او اقتصادي ستونزو سره مخ شوي دي.
د پاکستان حکومت اعلان کړی، چې د دغه هېواد لومړي وزیر شهباز شریف د ډیزل په بیه کې د پام وړ کمښت منظور کړی دی. د رسمي خبرپاڼې له مخې، دا پرېکړه د جمعې په ورځ شوې او د ډیزل بیه ۳۲ روپۍ او ۱۲ پیسې راکمه شوې ده.
د حکومتي اعلان له مخې، د ډیزل پخوانی نرخ ۳۸۵.۵۴ روپۍ وو، خو اوس به دا نرخ ۳۵۳.۴۳ روپیو ته راټیټ شي. د پاکستان حکومت ویلي، چې د تېلو بیې کمېدل به د خلکو پر اقتصاد مثبت اغېز وکړي.
لومړي وزیر شهباز شریف ژمنه کړې، چې د تېلو د قیمتونو کمښت اغېز به «تر ټولو ژر» خلکو ته ورسوي. هغه ویلي: «د تیلو د بیو کمښت باید ژر تر ژره ولس ته ورسول شي».
د تېلو بیو لوړوالي په پاکستان کې د خلکو پر ورځني ژوند او ټرانسپورټي لګښتونو مستقیم اغېز کوي. د کارپوهانو په وینا، د ډیزل د بیې کمېدل به د توکو بیې او اقتصادي فشارونه راکم کړي.
د پاکستان حکومت له تېرو میاشتو راهیسې د تېلو د نرخونو بدلولو ته دوام ورکړی دی. چارواکي وايي، چې د نړیوالو بازارونو بدلونونه او داخلي اقتصادي وضعیت ته په کتو دا پرېکړې کوي.