ملګري ملتونه: درې وروستي کلونه د نړۍ تر ټولو تاوده کلونه شمیرل شوي

فضل محمود فضلي په فیسبوک کې لیکلي، چې د افغانستان بهرني دښمنان هڅه کوي د نیابتي ډلو او ځینو څېرو له لارې په ټولنه کې داسې ذهنیت خپور کړي چې هنر ناوړه او حرام دی او سیاست یو سپک او منفي کار ګڼل کېږي.

هغه ویلي چې دا ډول تبلیغات له واقعیت سره په ټکر کې دي، ځکه په وینا یې همدغه هېوادونه چې دا فکر خپروي، خپله د خپلو خلکو د هوساینې او پرمختګ لپاره له هنر او سیاست څخه ګټه اخلي.

فضلي ټینګار کړی چې افغانان باید د دې ډول «شرمناک تفکر» اغېز مات کړي او د علمي او مسلکي زده‌کړو تر څنګ هنر او منظم سیاست ته هم جدي پاملرنه وکړي.

هغه زیاته کړې چې پرته له دې بنسټونو څخه د هېواد په اړه د مالکیت احساس او مسوولیت‌پذیري نه شي تضمین کېدای.

راپورونه وایي چې، د لورالايي مرستیال کمیشنر محمد حسیب شجاع په لارښوونه په دغه ولسوالۍ کې د غیرقانوني افغان کډوالو پر ضد د نیولو او تصفیې عملیاتو لړۍ ګړندۍ شوې ده.

ځايي چارواکي وايي، د دغو عملیاتو پر مهال هغه افغان کډوال نیول شوي چې په غیرقانوني توګه په لورالايي کې مېشت وو. د پولیسو په وینا، دا اقدام د غیرقانوني استوګنو کسانو پر ضد د رسمي عملیاتو برخه ده او په راتلونکو ورځو کې به نور هم پراخ او سخت شي.

د پولیسو د معلوماتو له مخې، نیول شوي کسان به د قانون له مخې تر څېړنو لاندې ونیول شي او ورسره به قانوني چلند وشي.

یادې ادارې مخکې هم یو مکتوب خپور کړی و، چې پکې د سیمې له خلکو غوښتل شوي وو څو افغان کډوالو ته کورونه او دوکانونه په کرایه ورنه کړي او دا کار یې د قانون خلاف بللی و.

همداراز د ولسوالۍ ادارې له ځايي خلکو غوښتي چې د غیرقانوني استوګنو کسانو په پېژندنه کې له چارواکو سره همکاري وکړي، څو په سیمه کې د قانون حاکمیت ټینګ شي.

د دغه کمېسیون د راپور له مخې، دغه کډوال د ننګرهار د تورخم، د کندهار د سپین بولدک، د هرات اسلام‌کلا او د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ستانه شوي دي.

راپور زیاتوي، له یادو کورنیو څخه ۹۰۸ کورنۍ د تورخم له لارې، ۷۳کورنۍ د سپین بولدک له لارې، ۶۰ کورنۍ د ورېښمو پله له لارې، او ۳۵کورنۍ د اسلام‌کلا له لارې افغانستان ته ستنې شوې دي.

د کمېسیون د معلوماتو پر بنسټ، راستنو شویو کورنیود سره د اړتیا وړ مرسته هم شوې ده.

محمد عمر داودزي په خپل ایکس پیغام کې ویلي چې په وروستیو ورځو کې یو نوې سیاسي اصطلاح “د سیستم بیا بسته بندي” کارول کېږي، چې د ده په وینا هدف یې د موجوده نظام د بڼې بدلول دي.

هغه لیکلي چې د “رژیم بدلون” تجربه بریالۍ نه ده پاتې شوې او اوس ځینې لوري د نظام د “بیا جوړښت” یا له سره بسته بندۍ خبرې کوي، چې د ده په باور باید د وخت له اړتیاوو سره سم وي. داودزی ادعا کړې چې دا ډول بحثونه په ځینو هېوادونو کې لکه وینزویلا کې هم مطرح شوي او په ایران کې هم د پرمختګ ادعاوې پرې کېږي.

نوموړی زیاتوي چې دا اصطلاح د “رژیم بدلون” ځای ناستې شوې ده او ځینې سیاسي څېړونکي یې د پخوانیو طرحو بدله بڼه بولي. هغه وايي چې ځینې اوازې دا هم دي چې دا مفهوم په اسلام‌اباد کې د یوې هوکړې له لارې د نوي سیاسي چوکاټ په توګه مطرح کېږي.

داودزی په خپل پیغام کې دا هم ویلي چې پهپاکستانکې ځینې حلقې له دې اصطلاح څخه په ګټې اخیستنې سره دافغانستانپه اړه هم ورته بحثونه کوي او د موجوده سیاسي نظام د اغېزمنتیا پوښتنې راپورته کوي.

هغه د دې پوښتنې تر څنګ چې “د اغېزمنتیا معیار څه دی؟” زیاته کړې چې که هر ډول بدلون د بهرني لاسوهنې له لارې ترسره شي، نو دا د هېواد په ګټه نه دی.

داودزي په پای کې ټینګار کړی چې د بهرنیو مداخلې له لارې د سیاسي نظامونو بدلول د ده په اند “رد” دي او د سیمې د ثبات لپاره ګټور نه ګڼل کېږي.

د کډوالۍ نړیوال سازمان (ای او ایم) په خپل نوي راپور کې ویلي چې د ایران پر ضد د وروستیو کړکېچونو او جګړې له امله د سیمې د سرحدي تګ راتګ کچه لوړه شوې ده.

د راپور له مخې، په تېرو شپږو اوونیو کې له ایران څخه تر ۱۳ زرو زیات کسان پاکستان ته داخل شوي دي، چې په منځني ډول هره ورځ شاوخوا ۲۹۶ کسانو ته رسېږي. دغه کسان تر ډېره د تفتان–میرجاوه او ګبد–ریمدان له سرحدي لارو تېر شوي دي، چې ډېری یې زده‌کوونکي او مسافر بلل شوي چې د نښتو له امله بېرته ستانه شوي دي.

راپور همداراز ښيي چې شاوخوا ۱۷۰ زره کسان له ایران څخه افغانستان ته راستانه شوي، په داسې حال کې چې له افغانستانه تر ۷۳ زرو زیات کسان ایران ته تللي دي.

د معلوماتو له مخې، د امریکا او ایران ترمنځ د اوربند له اعلان وروسته، له افغانستانه ایران ته د ایرانیانو تګ راتګ هم زیات شوی دی. یوازې د اپرېل له اوومې تر دیارلسمې نېټې پورې تر ۱۱۰۰ زیات ایراني وګړي خپل هېواد ته ستانه شوي دي.

په راپور کې ویل شوي چې ډېری هغه کسان چې د سرحدونو له لارې تګ راتګ کوي، قانوني اسناد لکه پاسپورټ او ویزې لري او سفرونه یې تر ډېره د ترانزیټ، کورنیو لیدنو او احتیاطي دلایلو لپاره ترسره شوي دي.

خو بل لور ته، له ایران څخه د افغان وګړو ستنېدل تر ډېره د امنیتي اندېښنو، اقتصادي ستونزو او جبري ایستلو له امله ګڼل شوي، چې ډېری یې له کلونو راهیسې په ایران کې مېشت وو.