فضل محمود فضلي: د هنر او سیاست پر ضد منفي تفکر باید ختم شي

راپورونه وایي چې، د لورالايي مرستیال کمیشنر محمد حسیب شجاع په لارښوونه په دغه ولسوالۍ کې د غیرقانوني افغان کډوالو پر ضد د نیولو او تصفیې عملیاتو لړۍ ګړندۍ شوې ده.

ځايي چارواکي وايي، د دغو عملیاتو پر مهال هغه افغان کډوال نیول شوي چې په غیرقانوني توګه په لورالايي کې مېشت وو. د پولیسو په وینا، دا اقدام د غیرقانوني استوګنو کسانو پر ضد د رسمي عملیاتو برخه ده او په راتلونکو ورځو کې به نور هم پراخ او سخت شي.

د پولیسو د معلوماتو له مخې، نیول شوي کسان به د قانون له مخې تر څېړنو لاندې ونیول شي او ورسره به قانوني چلند وشي.

یادې ادارې مخکې هم یو مکتوب خپور کړی و، چې پکې د سیمې له خلکو غوښتل شوي وو څو افغان کډوالو ته کورونه او دوکانونه په کرایه ورنه کړي او دا کار یې د قانون خلاف بللی و.

همداراز د ولسوالۍ ادارې له ځايي خلکو غوښتي چې د غیرقانوني استوګنو کسانو په پېژندنه کې له چارواکو سره همکاري وکړي، څو په سیمه کې د قانون حاکمیت ټینګ شي.

د دغه کمېسیون د راپور له مخې، دغه کډوال د ننګرهار د تورخم، د کندهار د سپین بولدک، د هرات اسلام‌کلا او د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ستانه شوي دي.

راپور زیاتوي، له یادو کورنیو څخه ۹۰۸ کورنۍ د تورخم له لارې، ۷۳کورنۍ د سپین بولدک له لارې، ۶۰ کورنۍ د ورېښمو پله له لارې، او ۳۵کورنۍ د اسلام‌کلا له لارې افغانستان ته ستنې شوې دي.

د کمېسیون د معلوماتو پر بنسټ، راستنو شویو کورنیود سره د اړتیا وړ مرسته هم شوې ده.

محمد عمر داودزي په خپل ایکس پیغام کې ویلي چې په وروستیو ورځو کې یو نوې سیاسي اصطلاح “د سیستم بیا بسته بندي” کارول کېږي، چې د ده په وینا هدف یې د موجوده نظام د بڼې بدلول دي.

هغه لیکلي چې د “رژیم بدلون” تجربه بریالۍ نه ده پاتې شوې او اوس ځینې لوري د نظام د “بیا جوړښت” یا له سره بسته بندۍ خبرې کوي، چې د ده په باور باید د وخت له اړتیاوو سره سم وي. داودزی ادعا کړې چې دا ډول بحثونه په ځینو هېوادونو کې لکه وینزویلا کې هم مطرح شوي او په ایران کې هم د پرمختګ ادعاوې پرې کېږي.

نوموړی زیاتوي چې دا اصطلاح د “رژیم بدلون” ځای ناستې شوې ده او ځینې سیاسي څېړونکي یې د پخوانیو طرحو بدله بڼه بولي. هغه وايي چې ځینې اوازې دا هم دي چې دا مفهوم په اسلام‌اباد کې د یوې هوکړې له لارې د نوي سیاسي چوکاټ په توګه مطرح کېږي.

داودزی په خپل پیغام کې دا هم ویلي چې پهپاکستانکې ځینې حلقې له دې اصطلاح څخه په ګټې اخیستنې سره دافغانستانپه اړه هم ورته بحثونه کوي او د موجوده سیاسي نظام د اغېزمنتیا پوښتنې راپورته کوي.

هغه د دې پوښتنې تر څنګ چې “د اغېزمنتیا معیار څه دی؟” زیاته کړې چې که هر ډول بدلون د بهرني لاسوهنې له لارې ترسره شي، نو دا د هېواد په ګټه نه دی.

داودزي په پای کې ټینګار کړی چې د بهرنیو مداخلې له لارې د سیاسي نظامونو بدلول د ده په اند “رد” دي او د سیمې د ثبات لپاره ګټور نه ګڼل کېږي.

د کډوالۍ نړیوال سازمان (ای او ایم) په خپل نوي راپور کې ویلي چې د ایران پر ضد د وروستیو کړکېچونو او جګړې له امله د سیمې د سرحدي تګ راتګ کچه لوړه شوې ده.

د راپور له مخې، په تېرو شپږو اوونیو کې له ایران څخه تر ۱۳ زرو زیات کسان پاکستان ته داخل شوي دي، چې په منځني ډول هره ورځ شاوخوا ۲۹۶ کسانو ته رسېږي. دغه کسان تر ډېره د تفتان–میرجاوه او ګبد–ریمدان له سرحدي لارو تېر شوي دي، چې ډېری یې زده‌کوونکي او مسافر بلل شوي چې د نښتو له امله بېرته ستانه شوي دي.

راپور همداراز ښيي چې شاوخوا ۱۷۰ زره کسان له ایران څخه افغانستان ته راستانه شوي، په داسې حال کې چې له افغانستانه تر ۷۳ زرو زیات کسان ایران ته تللي دي.

د معلوماتو له مخې، د امریکا او ایران ترمنځ د اوربند له اعلان وروسته، له افغانستانه ایران ته د ایرانیانو تګ راتګ هم زیات شوی دی. یوازې د اپرېل له اوومې تر دیارلسمې نېټې پورې تر ۱۱۰۰ زیات ایراني وګړي خپل هېواد ته ستانه شوي دي.

په راپور کې ویل شوي چې ډېری هغه کسان چې د سرحدونو له لارې تګ راتګ کوي، قانوني اسناد لکه پاسپورټ او ویزې لري او سفرونه یې تر ډېره د ترانزیټ، کورنیو لیدنو او احتیاطي دلایلو لپاره ترسره شوي دي.

خو بل لور ته، له ایران څخه د افغان وګړو ستنېدل تر ډېره د امنیتي اندېښنو، اقتصادي ستونزو او جبري ایستلو له امله ګڼل شوي، چې ډېری یې له کلونو راهیسې په ایران کې مېشت وو.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند طاهر اندرابي ویلي چې د سولې لپاره د اړیکو دروازې لا هم خلاصې دي او د اورومچي د خبرو وروسته د تعقیبي اقداماتو بهیر روان دی.

هغه د بهرنیو چارو وزارت په اوونیزه خبري غونډه کې ویلي: «هو، د اورومچي څو ورځنۍ خبرې پای ته رسېدلې دي. زموږ پلاوی بېرته راستون شوی او اوس د بهرنیو چارو وزارت د افغانستان څانګه د دغو ناستو د تعقیب پر چارو کار کوي.»

د راپورونو له مخې، د اختر په درشل کې پاکستان، د سعودي عربستان، قطر او ترکیې په غوښتنه، په افغانستان کې د عملیاتو په ترڅ کې لنډمهاله اوربند اعلان کړی و. دغه اوربند د مارچ له ۱۸/۱۹څخه تر ۲۳/۲۴ مارچ پورې نافذ و.

اسلام‌اباد ویلي و چې دا اقدام یې د حسن نیت او اسلامي ارزښتونو په رڼا کې کړی، خو ټینګار یې کړی و چې که د ډيورنډ هاخوا برید، ډرون حمله یا ترهګریز اقدام وشي، نو پوځي عملیات به سمدستي او په لا قوي ډول بیا پیل شي.

پاکستاني چارواکي ادعا کوي چې د ۲۰۲۶ کال د فبرورۍ په میاشت کې د رمضان په جریان کې د مهمو بریدونو لړۍ ثبت شوې وه، چې په کې د باجوړ په یوه امنیتي پوستې برید هم شامل و، چې ۱۱ سرتېري او یو ماشوم پکې وژل شوي وو.

د چارواکو په وینا، له هغه وروسته داسې کوم لوی برید نه دی ثبت شوی چې د افغان خاورې یا د تحریک طالبان پاکستان (TTP) او داعش خراسان (ISKP) سره دې مستقیم تړاو ولري.

د بهرنیو چارو وزارت ویاند ټینګار کړی چې د پاکستان د طالبانو په اړه اساسي دریځ دا دی چې کابل باید په دوحه کې کړې ژمنې او د نړیوالو قوانینو له مخې دا یقیني کړي چې د دوی خاوره د پاکستان پر ضد د ترهګرۍ لپاره ونه کارول شي.