د طالبانو د عامې روغتیا وزیر نور جلال جلالي د عامې روغتیا وزارت له ولایتي مسوولینو سره د همغږۍ په غونډه کې ویلي چې اوس مهال دولتي روغتونونه د ماشومانو د زړه د عملیاتو وړتیا لري.
د هغه په وینا، دا لومړی ځل دی چې په دولتي کچه د کابل د صحت طفل په روغتون کې د ماشومانو د زړه د سوري عملیات ترسره کېږي.
د طالبانو ویاند ذبیحالله مجاهد ویلي چې د افغانستان د رسنیو لپاره یې یو معلوماتي بانک جوړ کړی دی. د هغه په وینا، رسنۍ به له دې وروسته د همدې بانک له لارې معلومات ترلاسه کوي او خپروي، څو د ده په خبره د د دوی د د مخالفینو د «ناسمو اطلاعاتو» مخه ونیول شي.
دا په داسې حال کې ده چې طالبان د خپلې واکمنۍ له پیل راهیسې پر کورنیو رسنیو او د بیان پر ازادۍ بېلابېل محدودیتونه لګولي دي.
ځینې راپورونه ښيی چې طالبانو پر ځینو سیاسي ژوندیو خپرونو بندیز لګولی او له رسنیو یې غوښتي چې د خپلو خپرونو او اعلانونو اجنډا له مخکې ورسره شریکه کړي.
د یکشنبې په ورځ، د وري ۳۰مه، د ارګ د رسمي پاڼې او د رسنیو د معلوماتي لارښود د پرانیستې په مراسمو کې د طالبانو د ریاستالوزرا د دفتر ریس، ډاکټر عبدالواسع، ادعا کړې چې د دوی حکومت د سانسور پرته د معلوماتو شریکولو ته ژمن دی. هغه زیاته کړې چې حکومت عامه پوهاوي ته ارزښت ورکوي او خلکو ته د کره او پر وخت معلوماتو د رسولو هڅه کوي.
که څه هم طالبان دغه اطلاعاتي بانک دقیقو اطلاعاتو ته د لاس رسي وسیله ګڼي خو، یو شمېر رسنیز فعالان چې نه غواړي نومونه یې یاد شي، افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي چې دا معلوماتي بانک د سانسور یوه بله بڼه ده. د دوی په باور، طالبان غواړي رسنۍ یوازې هغه معلومات خپاره کړي چې د دوی له لوري ورکول کېږي او د نورو معلوماتو د خپرېدو مخه ونیسي.
راپورونه ښيي چې طالبانو څو ځله رسنۍ او عام خلک د ځینو ځانګړو موضوعاتو په اړه له معلوماتو خپرولو منع کړي دي.
خو طالبان په وار وار پر رسنیو د سانسور او محدودیت خبرونه رد کړياو وایي پر رسنیو هېڅ ډول محدودیتونه نه شته، بلکې د رسنیز سکتور د پیاوړتیا لپاره یوازې تګلارې او اصول وضع شوي دي.
د طالبانو کورنیو چارو وزارت وایي، د لوګر ولایت پولیسو د یو نیم کیلوګرامه سرو زرو د غلا په تړاو څلور کسان نیولي، او په جلا عملیاتو کې د هرات په ولایت کې سلګونه وسلې هم کشف او ترلاسه شوې دي.
د یاد وزارت د معلوماتو له مخې، دغو کسانو څو ورځې وړاندې د لوګر د پل علم ښار له یوې هټۍ څخه یو نیم کیلوګرامه سره زر غلا کړي وو، چې وروسته د دوی ځواکونو له لوري ونیول شول.
چارواکي وایي، نیول شویو کسانو پر خپل جرم اعتراف کړی او غلا شوي سره زر بېرته خپل اصلي څښتن ته سپارل شوي دي.
بلخوا، د هرات امنیه قومندانۍ د ترهګرۍ پر ضد د مبارزې پولیسو ویلي چې په تېرو شپږو میاشتو کې یې د بېلابېلو عملیاتو په ترڅ کې سلګونه میله کلاشینکوفونه او تفنګچې کشف او ترلاسه کړي دي.
طالبانو ددغه وسلو تعداد ندی ښودلی، تر څنګ یې د وسلو په تړاو د نیول شویو کسانو یاده هم نده کړې.
چارواکي ټینګار کوي چې د ناقانونه وسلو د راټولولو او د جرمونو د مخنیوي لپاره به عملیات دوام ولري.
د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر (اوچا) وایي، د افغانستان د بشري مرستو صندوق په ۲۰۲۵ کال کې ۷۳،۴ میلیونه ډالر ۱۱۹ پروژو ته ځانګړي کړي، چې له لارې یې تر ټولو اړمنو کسانو ته مرسته رسېدلې ده.
د اوچا د معلوماتو له مخې، دغه مرستې د ۷۱ همکارو بنسټونو له لارې عملي شوي او موخه یې د بېوزلو او زیانمنو خلکو ملاتړ و.
اوچا ټینګار کړی چې د افغانستان لپاره په ۲۰۲۶ کال کې هم بشري اړتیاوې لوړې پاتې کېږي او د ژوند ژغورونکو مرستو د دوام لپاره پر وخت او انعطافمنو مالي مرستو ته جدي اړتیا ده.
دغه اداره وایي، که کافي او پر وخت بودیجه برابره نه شي، د بشري مرستو دوام له خطر سره مخ کېدای شي.
د افغانستان د جګړې پر مهال پخوانی اسټرالیایی سرتیری رابرټس سمیټ چې د بې وسلې پنځو افغانانو د وژنې په تور تورن دی، ویلي چې دی به هڅه وکړي خپله بې ګناهي ثابته او ځان سپین کړي.
سمیټ ویلي د ده کورنۍ د څه مودې راهیسې په یو کمپاین بوخت دي څو د استرالیا خلک قانع کړي چې ده کومه ګناه نده کړې.
هغه زیاته کړې: «زه دا ټول تورونه په کلکه ردوم.که څه هم ما به غوره ګڼله چې دا تورونه نه وای لګیدلي، خو اوس به له دې فرصته کار اخلم چې خپل نوم پاک کړم.»
د رابرټس سمیټ قضیه څه موده وړاندې محکمې ته وړاندې شوه، ویل کیده ښایي په عمري بند محکوم شي خو هغه د جمعې په ورځ د اپریل په ۱۷مه، له لسو ورځو بند وروسته په ضمانت خوشې شو او دا له نیونې وروسته د سمیټ لومړنۍ څرګندونې ښودل شوي دي.
دراپور لهمخې، پر هغه تور دی چې له ۲۰۰۹ تر ۲۰۱۲ کال پورې یې په افغانستان کې د خپل درې کلن ماموریت پر مهال بېوسلې افغانان وژلي. ویل کیږي هغه د دوو کسانو د وژلو مسوول دی او په درېیو نورو پېښو کې یې د وژنې لارښوونه، مرسته یا هڅونه کړې ده.
د ملګرو ملتونو د روغتیا نړیوال سازمان وایي چې په بلخ ولایت کې یې ۵۵ د ټولنې روغتیایي کارکوونکي روزلي دي چې ۴۳یې ښځې دي، څو د غیر ساري ناروغیو د ژر تشخیص او رېفر کولو بهیر پیاوړی شي.
دغه سازمان په اکیس لیکلي چې یاده روزنه د افغانستان په بلخ ولایت کې ترسره شوې او تمرکز یې د لوړ فشار، شکر، مزمنو تنفسي ناروغیو او عامو سرطانونو پر پېژندنه او مدیریت و.
د روغتیا نړیوال سازمان ټینګار کړی چې د دې روزنیز پروګرام هدف دا دی چې د روغتیايي خدمتونو لاسرسی د ټولنو تر کچې نږدې کړي او د ژوند ژغورونکي پاملرنې بهیر چټک کړي.
دغه سازمان د دې پروګرام د عملي کېدو لپاره له مرستندویه ادارو مننه هم کړې ده.