د اوکراین په پلازمېنه کیېف کې یو وسلهوال سړي پر خلکو ډزې کړي، چې له امله یې لږ تر لږه شپږ کسان وژل شوي او یو شمېر نور ټپیان دي. یاد کس تر ډزو وروسته عام خلک یرغمل کړي وو چې د پولیسو له لوري ووژل شو.
په خپره شوې ویډیو کې ښکاري چې وسلهوال سړی په کوڅه کې منډه وهي او له نږدې واټن څخه پر خلکو ډزې کوي.
اوکرایني چارواکو ویلي چې بریدګر د عامو خلکو یرغمل نیولو پر مهال د پولیسو له لوري په نښه او وژل شوی.
د چارواکو په وینا، بریدګر ۵۸ کلن روسی وګړی او د مسکو اوسېدونکی و او په دې مرګوني برید کې یې له خودکار وسلې څخه کار اخیستی وو.
د فرانسه د اریانټوډ ښار د «یادګار فرانسوي» ټولنې په کلنۍ غونډه کې د نړیوالو کړکېچونو د زیاتېدو یادونه شوې، چې په هغو کې د افغانستان ترڅنګ اوکراین، منځني ختیځ، پاکستان، ایران او د افریقا ځینې سیمې هم شاملې بلل شوې دي.
د یادې ټولنې په غونډه کې چې د «یادګار فرانسوي» کمیټې له لوري جوړه شوې وه، ویل شوي چې نړیوال وضعیت ورځ تر بلې نازک کېږي او بېثباتي مخ په زیاتېدو ده.
غونډه کې د ګډونوالو په وینا، د اوکراین جګړې ترڅنګ په منځني ختیځ، افغانستان، پاکستان، ایران او د افریقا په ځینو سیمو کې روان کړکېچونه د نړیوال امنیت په اړه جدي پوښتنې راپورته کوي.
د ټولنې غړو ټینګار کړی چې د «یاد ساتنې مسوولیت» یا د تاریخي پېښو د یاد ساتل د راتلونکو نسلونو لپاره خورا مهم دي، که څه هم د دوی په وینا دا کار له ځوان نسل سره د تړاو له نظره ځینې وختونه ستونزمن وي.
یاده ټولنه چې ۸۹ غړي لري، وایي خپلو فعالیتونو ته دوام ورکوي، چې پکې د ښوونځیو لپاره تاریخي سفرونه، د قبرونو ساتنه او په ملي مراسمو کې ګډون شامل دي.
شمالي کوریا د خپل ختیځ سمندر پر لور څو بالسټیک توغندي توغولي، چې دا د روان کال اوومه او یوازې د اپرېل میاشت کې څلورمه ازموینه ده. دغه ازموینې د سیمې د امنیتي وضعیت په اړه اندېښنې زیاتې کړې دي.
د جنوبي کوریا او جاپان چارواکو ویلي، توغندي د یکشنبې په سهار د شمالي کوریا د ختیځ ساحلي ښار سینپو ته نږدې توغول شوي دي.
د راپورونو له مخې، دا اقدام د شمالي کوریا د هغو هڅو برخه ده چې غواړي خپل پوځي او اټومي وړتیاوې لا پیاوړې کړي. د جنوبي کوریا حکومت د پېښې له امله بېړنۍ امنیتي غونډه هم کړې ده.
جاپان ویلي چې توغندي د کوریا ټاپووزمې ختیځ ته لوېدلي او د دې هېواد اقتصادي ځانګړې سیمې ته نه دي داخل شوي.
کارپوهان وایي، شمالي کوریا له نړیوال وضعیت څخه په ګټې اخیستنې هڅه کوي خپل پوځي پروګرامونه پراخ کړي.
بلخوا، د اټومي انرژۍ نړیوالې ادارې مشر رافایل ګروسي ویلي چې شمالي کوریا د اټومي وسلو په برخه کې د پام وړ پرمختګ کړی دی.
تر دې وړاندې د دغه هېواد مشر کیم جونګ اون ټینګار کړی و چې د دوی اټومي ځواک د هېواد د امنیت لپاره مهم او نه بدلېدونکی دی.
د سویس او امریکا د چاپېریالي بنسټونو ګډه څېړنه ښيي چې خاورو پورې تړلي د ژوو یو پر پنځمه برخه د ورکېدو له خطر سره مخ دي. د دغو بنسټونو په وینا، د انسانانو د خوړو ۹۵ سلنه برخه په خاوره پورې تړلې ده او د خاورې د ژوو تدریجي له منځه تګ کولای جدي ګواښ رامنځته کړي.
په سویس کې د طبیعت د ساتنې نړیواله اتحادیه او په امریکا کې د نړیوالې ساتنې سازمان په ګډه څېړنه کې موندلې چې سالمه خاوره نه یوازې د انسانانو د خوړو ۹۵ سلنه برابروي، بلکې کولای شي تر ۲۷ سلنه پورې کاربن هم ذخیره کړي، څو د نړۍ تودوخه تر دوو سانتيګرادو کمه وساتل شي.
سره له دې اهمیت، ډېر هغه ژوندي موجودات چې د خاورې روغتیا ساتي، اوس له خطر سره مخ دي.
زموږ د پښو لاندې ځمکه له ژوند څخه ډکه ده. یوازې په یوه موټی خاوره کې میلیاردونه بکتریاوې، لسګونه ډوله فنګسونه، زرګونه کوچني موجودات او د ځمکې چینجي ژوند کوي.
نیل کاکس، چې د دې څېړنې لیکوال او ساینسپوه دی، وایي چې د خاورې کیمیاوي بدلونونه، لکه د کرنیزو کیمیاوي موادو کارول، د دې وضعیت اصلي لاملونه دي.
هغه ویلي: «خاوره نږدې د انسان د ژوند له هر اساسي اړخ ملاتړ کوي، خو موږ د هغو زرګونو موجوداتو په اړه ډېر لږ معلومات لرو چې دا خاوره سالمه ساتي.»
خاوره د ژوو له پلوه تر ټولو بډایه استوګنځای دی او نږدې ۶۰ سلنه ټول ژوي پکې ژوند کوي.
سره له دې، علمي پام زیاتره هغو موجوداتو ته اوړي چې په سترګو لیدل کېږي، خو فنګسونه او بکتریاوې چې د خاورې په حاصلخېز ساتلو کې مهم رول لري، تر ډېره ناپېژندلي پاتې دي.
نیل کاکس وایي: «تاسې کولای شئ یو موږک ووینئ او تعقیب یې کړئ، خو د فنګسونو او بېمهره موجوداتو په اړه، په یوه موټی خاوره کې له میلیونونو موجوداتو سره مخ یاست، چې ډېری یې لا هم نوم نه لري.»
د دې ساینسپوه په باور، د دې موضوع له پامه غورځول دروند لګښت لري، او که بېړني ګامونه پورته نه شي، د خاورې د ژوو د تنوع له منځه تګ به د نړۍ کرنیز سیستمونه له ستونزو سره مخ کړي او اقلیمي بېثباتي به چټکه کړي.
څېړنه ټینګار کوي چې د دې وضعیت بدلون د کرنې د طریقو له بدلون څخه پیلېږي. د څېړونکو په وینا، که د مېوو ونې، د لرګیو ونې او د خاورې پیاوړې کوونکي بوټي له کرنیزو حاصلاتو سره یو ځای وکرل شي، د ځمکې حاصلخېزي به زیاته او د خاورې زړښت به کم شي.
د دې څېړنې لیکوالان وایي چې د خاورې له ژوو سره باید هماغسې چلند وشي لکه له نورو ژوو سره، لکه پړانګان او فیلان.
د ترکیې د بهرنیو چارو وزیر، هاکان فیدان، خبرداری ورکړی چې که متحده ایالات له ناټو څخه ووځي، نو دا به د اروپا لپاره «ویجاړونکي» اغېزې ولري.
فیدان دا څرګندونې د «د انتالیا ډیپلوماسي غونډې» پر مهال وکړې او زیاته یې کړه چې اوس مهال د امریکا د احتمالي وتلو د پایلو د مدیریت او کمولو په اړه بحثونه روان دي، خو جزییات یې نه دي شریک کړي.
په ورته وخت کې، د سپینې ماڼۍ یوه لوړپوړي چارواکي رسنیو ته ویلي چې ډونالډ ټرمپ، د ناټو پر وړاندې د خپل نارضایت له دوام سره، په اروپا کې د امریکایي ځواکونو د کمولو امکان هم ارزوي.
راپورونه ښيي چې ټرمپ تر هغې وروسته له ناټو څخه د وتلو ګواښ وکړ، چې اروپایي غړو د هُرمز تنګيد پرانیستلو لپاره د بېړیو له لېږلو ډډه وکړه.
دغه دریځ په ناټو کې دننه ترینګلتیا زیاته کړې، هغه ترینګلتیا چې تر دې وړاندې هم د ګرینلنډ د نیولو په اړه د ټرمپ د څرګندونو له امله ډېره شوې وه.
فیدان، چې هېواد یې د ناټو غړی دی خو د اروپايي ټولنېغړیتوب نه لري، ویلي چې اروپایي غړي هېوادونه کله ناکله د یوه «جلا او خپلواکې کړۍ» په توګه عمل کوي.
نوموړي له متحدانو غوښتي چې د جولای په میاشت کې په انقره کې د ناټو راتلونکې غونډه د واشنګټن او ټرمپ سره د اړیکو د بیا تنظیم لپاره وکاروي او همدارنګه د امریکا د احتمالي حضور د کمېدو لپاره چمتووالی ونیسي.
بل خوا، د ناټو عمومي منشي، مارک روټه، ویلي چې د ټرمپ اندېښنې درک کوي، خو زیاتره اروپایي هېوادونو د ایران پر وړاندې د واشنګټن له هڅو سره همکاري کړې ده.
د پاکستان د خیبر پښتونخوا ایالت په بنو ولسوالۍ کې د برمي خېل په سیمه کې د انډس پر لویه لار د سړک غاړې په یوه چاودنه کې د یوه افسر په ګډون درې پاکستاني سرتېري وژل شوي او د یوه ملکي وګړي په ګډون درې نور ټپیان شوي دي.
په خیبر پښتونخوا کې سیمهييزو سرچینو د شنبې په ورځ ویلي، چې د پاکستاني پوځیان کاروان له پېښور څخه د بنو ولسوالۍ په لور روان و او په لاره کې پرې بمي چاودنه شوې ده.
سرچینو ویلي، چې په یاده چاوده کې د یوه افسر په ګډون درې سرتېري وژل شوي او د یوه ملکي کس په ګډون درې سرتېري ټپیان دي.
تر اوسه د یاد برید مسولیت کومي ډلې نه دی منلی.