د هرات او خراسان رضوي والیانو د ټرانزیتي ستونزو د حل په تړاو ټېلیفوني خبرې کړې دي

یادې استخباراتي ادارې ویلي، چې د القاعده پر بنسټګر برید د پاکستان پر وخت ۰۰:۳۰ بجې پيل شو او بن‌لادن د درېیم پوړ په یوه خونه کې په نهو دقیقو کې وموندل شو.

سي‌ای‌اې په یوې تازه اعلامیه کې زیاته کړې، چې دغه عملیات د امریکا د هغه مهال د ولسمشر له لوري د ۲۰۱۱ کال د اپرېل په ۲۹مه منظور شوي وو او د ملکي تلفاتو د کمولو لپاره د یوه کوچني ځانګړي ټیم له لوري ترسره شول. د دغې ادارې په وینا، یوه چورلکه سقوط شوه، خو عملیاتو له ځنډ پرته دوام وموند، د بن‌لادن جسد لومړي پوړ ته یووړل شو او د څو خپلواکو لارو په وسیله یې هویت تایید کړای شو.

د مالوماتو له مخې، د القاعد د بنسټګر مړی د کارل وینسن الوتک‌وړونکې بېړۍ د شمالي عربي سمندر اوبو ته وغورځول شو. د امریکا د مرکزي استخباراتو په وینا، د اسامه بن لادن له کور څخه یې د ارزونې لپاره ډېر مواد ترلاسه کړي وو.

یادې ادارې ویلي، د پاکستان په اېبټ‌اباد کې د اسامه کور مرکزي ودانۍ غیرمعمولي امنیتي ځانګړتیاوې لرلې؛ له اغزن سیم سره لوړ دېوالونه، دوه‌ګوني دروازې، تورې ښیښې، ښکاره ټېليفوني/انټرنېتي تارونه یې نه لرل او کثافات یې سوځول کېدل. د کور ثبت شويو مالکانو څرګند عاید نه‌درلود او همدغو نښو، له کلونو څارنې او د «کنیه» له لارې د کوریر د هویت له موندلو سره یوځای، د بن‌لادن د پټنځای ارزونه پیاوړې کړې وه.

یادې ادارې زیاته کړې، چې تر عملیاتو مخکې د اسامه د استوګنې کور ته ورته ځای امریکایي ځواکونو ته جوړ کړای شوی وو او هغو په‌کې خپل تمرینونه ترسره کړي وو.

سي‌ای‌اې وایي، د القاعده شبکې د بنسټګر له کوره راټول شوي اسناد او ډیجیټلي مواد څرګندوي چې بن‌لادن تر وروستیو شېبو د القاعده په ستراتیژیکو او عملیاتي لارښوونو کې فعال رول درلود.

د امریکا د مرکزي استخباراتو ادارې دا عملیات د القاعده د ماتولو په برخه کې مهمه بریا وبلله او ویې ویل، چې د استخباراتي ټولنو نږدې همغږیو او د پوځ له ملګرتیا سره یاد عملیات بریالي شوي دي. د القاعده شبکې دې بنسټګر له طالبانو سره نږدې اړیکې لرلې او د سپټمبر ۱۱مې له پېښې وروسته په افغانستان کې اوسېده.

ویل کېږي واشنګټن د طالبانو له بنسټګر ملا محمد عمر څخه غوښتي وو، چې هغه ور وسپاري، خو نه یې وه منلې. ویل کېږي پر افغانستان د امریکا تر یرغل وروسته اسامه بن لادن د ننګرهار د تورې بورې له لارې پاکستان ته لاړ او د امریکا له سترګو پټ څو کاله هلته پاتې شو. د نوموړي تر وژل کېدو وروسته د القاعدې شبکې فعالیت هم د پام وړ کمزوری شو.

د راپورونو له مخې، اوس هم په افغانستان کې د القاعده شبکې مرکزونه شته او طالبان له دغې ډلې سره ځانګړې خواخوږي لري. د طالبانو د واکمنۍ په لومړي کال د کابل په شیرپور کې د امریکا له لوري د القاعده شبکې دویم مشر ایمن الظواهري هم په یو هوایي برید کې ووژل شو.

دغه موندنې پرون (پنجشنبه د غویي ۱۰مه) د کاناډا په ټورنټو ښار کې د همدې شبکې او د ټورنټو پوهنتون د ګډې څېړنې د پرانېست غونډې پر مهال وړاندې شوې. د دې څېړنې نوم «په افغانستان کې د ښځو عدالت ته لاسرسی» وو.

په دې غونډه کې حقوقپوهانو، مدني فعالانو، پوهانو، ډيپلوماټانو او خبريالانو ګډون درلود او سمبالوونکو یې ویلي، چې د څېړنې موخه په افغانستان کې عدالت ته د ښځو د لاسرسي ستونزو روښانه کول او د نړيوالې ټولنې پام ورته را اړول دي.

د راپور له مخې، د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان عدلي نظام په بنسټيز ډول بدل شوی دی. د ورکړل شویو شمېرو له‌مخې، ۸۱ سلنه ګډونوالو ويلي، چې عدلي نظام يا په بشپړه توګه او يا هم تر ډېره بدل شوی دی. همدارنګه ۹۱ سلنه پر دې باور دي، چې له نظامه د ښځينه حقوقپوهانو اېستل د قضيو پر پايلو منفي اغېز کړی دی.

د دې شبکې بنسټ ايښودونکې زرقا يفتلي وويل، چې د طالبانو تر ادارې لاندې رسمي عدلي بهيرونه سخت کمزوري شوي او پر ځای يې داسې سيستمونه رامنځته شوي، چې نه عادلانه دي او نه هم د حساب ورکولو ضمانت کوي، په ځانګړي ډول د ښځو پر وړاندې د تاوتريخوالي په قضيو کې.

د شبکې د خبرپاڼې له‌مخې، د ټورنټو پوهنتون پروفيسور ادوارد شاتس هم وويل، دغه پوهنتون ژمن دی چې د افغانستان موضوع په نړيوالو علمي او سياسي بحثونو کې ژوندۍ وساتي او له افغان بنسټونو سره خپلې همکارۍ پراخې کړي.

دغه راز، د ملګرو ملتونو د بشري حقونو ځانګړي راپور ورکوونکي ريچارډ بېنېټ ټينګار وکړ، چې نړيواله حساب ورکونه او پرله‌پسې فشار د بشري حقونو د ښه کېدو لپاره اړين دي.

د افغانستان د پخوانۍ ولسي جرګې غړې فوزيه کوفي هم وويل، چې د عادلانه محاکمې نشتوالی او د خپل‌سرو نيونو زياتوالی په ټولنه کې د ناامنۍ او بې‌ثباتۍ سبب ګرځي.

د غونډې په پای کې، د نړيوالې ټولنې د همغږې او دوامدارې همکارۍ او د مدني بنسټونو، په ځانګړي ډول د ښځو تر مشرۍ لاندې ادارو د ملاتړ پر اړتيا ټينګار وشو.

د پاکستان د اطلاعاتو وزير د جمعې په ورځ (د غویي ۱۱مه) په خپله اېکس‌پاڼه کې د وژل شویو کسانو د عکسونو په خپرولو سره ليکلي، چې پر ملکي سيمو د طالبانو بريدونه د دې ډلې د مشرتابه کمزوري او «ټيټه اخلاقي» کچه ښيي.

هغه د دغو بريدونو کره وخت نه‌دی ښودلی، خو ويلي يې دي، چې د باجوړ ولسوالۍ د ځايي مسوولینو د راپورونو له‌‌مخې، د افغان طالبانو او تحریک طالبان پاکستان (ټي‌ټي‌پي) په بريدونو کې لږ تر لږه ۱۲ ملکي وګړي، چې په‌کې ۶ ښځې او ماشومان هم شامل دي، وژل شوي او ۱۲ نور ټپيان شوي دي.

دا په داسې حال کې ده، چې تر دې وړاندې طالبانو څو ځله د پاکستان پوځ پر دې تورن کړی وو، چې په افغانستان کې ملکي وګړي په نښه کوي.

د پاکستان د اطلاعاتو وزير دا تورونه رد کړي او هغه يې «بې‌بنسټه او ګمراه کوونکي» بللي دي. هغه ټينګار کړی، چې د پاکستان عمليات يوازې د هغو ډلو پر پټنځايونو او بنسټونو متمرکز دي چې دوی يې «ترهګرې ډلې» بولي.

افغان طالبانو لا تر اوسه د دغه پاکستاني چارواکي د ادعاوو په تړاو څه نه‌دي ویلي.

هغې د ملګرو ملتونو د ارزونو په حواله وویل، چې د نجونو پر زده‌کړو او د ښځو پر کار بندیزونه تر ۲۰۳۰ کال پورې لږ تر لږه ۲۵ زره ښځینه ښوونکې او روغتیاپالان له منځه وړي.

د فلېمنګ په وینا، له یو میلیون ډېرې نجونې تر اوسه له زده کړو بې‌برخې پاتې شوي او دا بهیر د تعلیماتو بنسټیزه سلسله ګډوډوي. هغې زیاته کړه، چې له کاري ډګره د ښځو شړل یوازې د هغوی پر عایداتو او خپلواکۍ ناوړه اغېز نه‌کوي، بلکې روغتیایي او تعلیمي خدمتونه هم کمزوري کوي او د ټولنې د سوکالۍ کچه راټیټوي.

هغې خبرداری ورکړ، که دا بندیزونه دوام وکړي، افغانستان به له روزل شویو ښځینه کادرونو بې‌برخې شي او د روغتیا او تعلیم په برخو کې به تشې ژورې شي. د فلېمنګ په خبره، د ښځو پر وړاندې دا محدودیتونه د بشري حقونو له نړیوالو ژمنو سره په ټکر کې دي او د اوږدمهاله پرمختګ خنډ ګرځي.

ملیسا فلېمنګ له طالبانو وغوښتل، چې د نجونو د تعلیم او د ښځو د کار پر بندیزونو بیاکتنه وکړي او سملاسي یې لرې کړي. هغې ټینګار وکړ، چې د نجونو تعلیم او د ښځو ګډون نه یوازې اساسي حقونه دي، بلکې د افغانستان د اقتصادي ثبات او ټولنیز پرمختګ لپاره اړین بنسټ جوړوي.

یونېسف په خپل وروستي کې خبرداری ورکړی وو، چې په افغانستان کې د نجونو پر زده‌کړو او کار بندیز ښایي دغه هېواد تر ۲۰۳۰ کال پورې د څه باندې ۲۵ زره ښځینه ښوونکو او روغتیايي کارکوونکو له کمښت سره مخ کړي. یادې ادارې زیاته کړې وه، چې د ۲۰۲۳ او ۲۰۲۵ کلونو ترمنځ په ملکي خدماتو کې د ښځو ونډه له ۲۱ سلنې څخه ۱۷،۷ سلنې ته راټيټه شوې ده.

د طالبانو دفاع وزارت د جمعې په ورځ (د غويي ۱۱مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره وايي، دغه پېښه تېره ورځ د شهر بزرګ ولسوالۍ د اویز په سیمه کې د سرو زرو یوه کان ته څېرمه د غره ښویېدنې له امله رامنځته شوې او د دوو ماشومانو په ګډون د ۵ کسانو له مړه کېدو او ۸ نور له ټپیان کېدو سربېره یو شمېر نور کان کېدونکي بند پاتې وو.

خبرپاڼه کاږي، په یاد کان کې بند پاتې نور کان کېندونکي ژغورل شوي، خو د شمېر او د وضعیت په تړاو یې څه نه‌دي ویلي.

د شنونکو په وینا، د هېواد په کابو ټولو کانونو کې د کارګرو خوندیتوب ته چندانې پام نه‌کېږي او ان حفاظتي وسایل هم نه‌لري او له همدې امله ډېری وخت په کاني پېښو کې کارګر قرباني کېږي.