د عوامي نشنل ګوند او ملي ډیموکراتیک غورځنګ غړو نن په پېښور کې د شمالي وزیرستان د خراب امنیتي وضعیت پر ضد لاریون وکړ. لاریونوالو په پښتون مېشتو سیمو کې د روانې ناامنۍ پر پای ته رسېدو ټینګار وکړ او په شمالي وزیرستان کې یې د وسلوالو او ولسي خلکو ترمنځ تازه نښته په کلکه وغندله.
د یادو ددوو ګوندونو غړي نن د پېښور پرېس کلب مخې ته راټولو شوي او په پښتو میشتو سیمو کې یې د روانو نا امنیو پر ضد شعارونه ورکول.
دغه لاریون پر داسې مهال تر سره شوی، چې نن په شمالي وزیرستان کې د یو قومي مشر ملک سیف الله له وژل کېدو وروسته د درپهخېل قوم او وسلوالو ترمنځ په نښتو کې ۳ کسان وژل شوي او ۸ نور ټپیان دي.
لاریونوالو له حکومته غوښتنه وکړه چې د پښتنو په خاوره کې دې د ترهګرۍ او ناامنۍ د مخنیوي لپاره رښتیني ګامونه پورته کړي، ترڅو نور د بېګناه خلکو او قومي مشرانو وینه تویه نشي.
سیمهییزې سرچینې وايي، چې د شمالي وزیرستان د مرکز میرانشاه په درپهخېل کې ناڅرګندو وسلهوالو یو قومي مشر ملک سیفالله په ډزو وژلی. د میرانشاه پولیسو ویلي، چې له دې پيښې وروسته د درپهخېل قوم او وسلهوالو ترمنځ په نښتو کې ۳ کسان وژل شوي او اته نور ټپیان دي.
د ملي ډیموکراتیک غورځنګ مشر محسن داوړ پر خپله اېکسپاڼه د ملک سیفالله درپهخېل وژل کېدل تایید کړي او هغه یې د طالبانو پر وړاندې یو زړور غږ بللی دی. نوموړي ویلي چې له برید وروسته د سیمې د خلکو او وسلهوالو ترمنځ جګړه پیل شوې چې لا هم دوام لري.
تر اوسه کومې وسلوالې ډلې د دغه برید مسولیت نه دی منلی او نه هم پاکستاني چارواکو په رسمي ډول په دې اړه څه ویلي دي.
په دې وروستیو کې په پښتونخوا کې د قومي مشرانو او دیني عالمانو د هدفي وژنو لړۍ چټکه شوې ده. ځايي مشران په دې باور دي چې هغه څوک چې په سیمه کې د وسلوالو ډلو له شتون سره مخالفت کوي، د تحریک طالبان پاکستان او داعش خراسان په څېر ډلو له لوري په نښه کېږي.
د خیبر پښتونخوا سر وزیر سهیل اپریدي صوبايي اسمبلۍ کې د وینا پرمهال ویلي، د راتلونکې شنبې ورځ به د ډرون بریدونو پر ضد یوه جرګه راوبلل شي چې پهکې به د قبایلي مشرانو او سیاسي ګوندونو استازو په ګډون د راتلونکو ګامونو په اړه پرېکړه وشي.
هغه ویلي، حکومت به د داسې یو قانون جوړېدو هڅه وکړي چې د ډرون بریدونو پرمهال ملکي تلفاتو ته جرمي بڼه ورکړي. نوموړي د صوبايي اسمبلۍ په غونډه کې ویلي، که څه هم د ډرون بریدونو په اړه ځینې ادارې ځانونه د اساسي قانون له لارې خوندي کړي؛ خو د «ملکي زیانونو» پر ضد د قانون جوړېدل هم اړینه جاره ده.
د خیبر پښتونخوا سر وزیر دا هم ویلي، چې هر ځل د ډرون برید پر وړاندې د اعتراض په صورت کې ورته یوازې د خواشینۍ پیغام رسېږي. د هغه په وینا؛ پوښتنه دا ده چې ولې دغه بریدونه پر مهمو پوځي هدفونو نه؛ بلکې پر عامو خلکو ترسره کېږي.
په همدې حال کې د اسمبلۍ غړو ویلي، د پاکستان او افغانستان ترمنځ کړکېچ هم پر ډورنډ کرښې پرتو سیمو مستقیم اغېز لري او ټینګار یې کړی چې د ستونزې د حل لپاره باید خبرې اترې وشي.
دغه څرګندونې وروسته له هغې شوې، چې وروستیو بریدونو د خیبر پښتونخوا اوسېدونکو سخته غوسه راپارولې وه. په خیبر پښتونخوا کې په وروستي ډرون برید کې یوه ماشومه ووژل شوه او د یوې کورنۍ څو غړي ټپیان شول چې له همدې امله خلکو په پېښور کې لاریونونه وکړل.
چارواکو او ځایي مشرانو هم ویلي، چې قبایلي سیمې له یوې خوا د ترهګرۍ او له بلې خوا د ډرون بریدونو د ملکي تلفاتو «بیه» پرې کوي او په خبره یې دغه وضعیت نور د زغملو نهدی. د حکومت ځینو چارواکو هم ویلي، که اړتیا وي لاریونونه به هم تنظیم کړي.
د واشنګټن پوسټ ورځپاڼې په یوه څېړنیزه مقاله کې راغلي، چې پر ایران اقتصادي محاصره په یوازې ځان نشي کولای دغه هېواد د هوکړې منلو ته اړ کړي، او د جګړې د پای ته رسولو لپاره امریکا ښايي نظامي اقدام ته مخه کړي
د دې ورځپاڼې شنونکي مارک تیسن لیکلي، چې ډونالډ ټرمپ کولای شي د پراخو نظامي عملیاتو په بیا پیل سره، نږدې په دوو اونیو کې «قاطع بریا» ترلاسه کړي.
د هغه په وینا، هغه اوربند چې ټاکل شوې وه دوه اوونۍ دوام وکړي، اوس درېیمې اوونۍ ته داخل شوی، خو ایران لا هم د جګړې د پای ته رسولو او د خپل اټومي پروګرام د محدودولو لپاره هوکړې ته چمتو نه دی.
تیسن لیکلي، چې دغه اوربند، سره له دې چې له نیوکو سره مخ شوی، خو دوه مهمې پایلې یې لرلې: لومړی، د هُرمز تنګي له لارې د سمندري محاصرې د پلي کولو زمینه برابره شوې، چې پر ایران یې د پام وړ اقتصادي فشار راوستی؛ او دویم، امریکا ته یې فرصت ورکړی چې خپل نظامي توان بېرته ورغوي.
هغه د متقاعد جنرال جک کین له قوله لیکلي، چې د سنتکام د اوریز ځواک کچه اوس د جګړې له پیل سره پرتله دوه برابره شوې ده.
د پاکستان پوځ اعلان کړی چې په تېرو دوو ورځو کې يې ۱۳ وسلهوال، چې غوښتل يې د ډیورنډ کرښې له هغې غاړې د خېبرپښتونخوا ایالت ته واوړي د اوښتو پر مهال وژل شوي دي.
د پاکستان پوځ د پنجشنبې په ورځ په يوه خبرپاڼه کې ويلي، چې د مهمندو ایجنسۍ په سيمه کې د دې هېواد ځواکونو له يوې وسلهوالې ډلې سره نښته وکړه او اته کسان يې ووژل.
د خبرپاڼې له مخې، په بله نښته کې چې د شمالي وزيرستان په سيمه کې شوې، پنځه نور وسلهوال چې غوښتل يې له افغانستانه واوړي، د ډزو په تبادله کې وژل شوي دي.
د پاکستان پوځ په دې اعلاميه کې طالبان د سرحدونو په کنټرول کې په «بشپړه ناکامۍ» تورن کړي دي. په خبرپاڼه کې راغلي: «دغه نښتې يو ځل بيا د پاکستان دا دريځ تاييدوي چې طالبان د پولې په اغېزمن مديريت کې په بشپړه توګه پاتې راغلي دي».
پاکستاني پوځ له طالبانو غوښتي چې خپلو ژمنو ته ژمن پاتې شي او پرېنږدي چې وسلهوال د افغانستان له خاورې څخه په پاکستان کې ترهګريز بریدونه ترسره کړي. همدارنګه له هغوی غوښتنه شوې چې د افغانستان وګړو د ترهګريزو بريدونو لپاره پاکستان ته د ننوتو مخه ونيسي.
د پاکستان د کورنيو چارو وزير محسن نقوي هم د خپل هېواد د امنيتي ځواکونو ستاينه کړې چې د وسلهوالو د اوښتو مخه يې نيولې او دغه کسان يې له هند سره تړلي بللي دي.
دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي، چې په وروستيو اوونيو کې د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ سرحدي کړکېچ زيات شوی او د ګډې پولې په اوږدو کې پرلهپسې نښتې روانې دي.
پاکستاني پوځ د هغه څه په ځواب کې چې «د وسلهوالو نفوذ» يې بولي، د افغانستان د ختيځ ځينې سيمې، لکه د کونړ ولايت، د توپچي بريدونو هدف ګرځولي چې د راپورونو له مخې لسګونه ملکيان پکې وژل شوي او ټپيان شوي دي.
طالبانو هم په غبرګون کې جنوبي وزيرستان کې د پاکستاني پوځ ځينې پوستې په نښه کړې دي، چې له امله يې يو شمېر پاکستاني وګړي ټپيان شوي دي.
تورخم کې سلګونه افغان کډوال چې ډېری یې دویم او درېیم نسل دی، د دواړو هېوادونو ترمنځ د تازه نښتو له امله د ورځو راهیسې بند پاتې دي، په داسې حال کې چې اسلاماباد د افغانانو د ایستلو لړۍ ګړندۍ کړې ده.
د رویټرز د راپور له مخې، صالحه بيبي، چې ۴۰ کلنه ده، له هغو سلګونو افغان کډوالو څخه یوه ده چې د پنجشنبې په ورځ د تورخم پر پوله ولاړه وه، څو افغانستان ته ستنه شي، هغه هېواد ته چې خپله یې هېڅکله نه دی لیدلی.
نوموړې وویل: «موږ هېڅکله تصور نه کاوه چې یوه ورځ به موږ ته د وتلو ویل کېږي.» هغې زیاته کړه: «موږ له ماتو زړونو سره بېرته روان یو.»
د پاکستان حکومت پرېکړه کړې چې ټول افغانان، پرته له هغو چې قانوني وېزې لري، له خپلې خاورې وباسي. د راپور له مخې، له ۲۰۲۳ کال راهیسې تر دې دمه له درې میلیونو افغانانو څخه څه باندې دوه میلیونه بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي. ډېری دغه کسان هغه کورنۍ دي چې په ۱۹۸۰مو کلونو کې د جګړو له امله پاکستان ته کډه شوې وې.
راپور زیاتوي چې افغان کډوال د څو ورځو راهیسې د پاکستاني چارواکو لهخوا د تېرېدو اجازې ته انتظار باسي، خو د دواړو هېوادونو ترمنځ د وروستیو نښتو له امله دا بهیر ځنډېدلی دی. پاکستان ویلي، چې د سویلي وزیرستان په سیمه کې د افغانستان له لوري د هاوان مرمیو د لګېدو له امله ښځې او ماشومان هم ټپیان شوي دي.
صالحه بيبي د خپلو ماشومانو د راتلونکې په اړه اندېښنه څرګندوي او وایي: «هغه څه چې ما ته تر ټولو ډېر درد راکوي، په افغانستان کې زما د ماشومانو لپاره د زدهکړو د فرصتونو نشتوالی دی.» هغې زیاته کړه چې پنځه زامن او دوه لوڼې لري او د هغوی خوندیتوب او تعلیم ورته لویه اندېښنه ده.
په ورته وخت کې، ۲۴ کلن برهان خان، چې له خپلې کورنۍ سره د پولې په دروازه کې ولاړ دی، وویل: «موږ له ۱۲ ورځو راهیسې دلته انتظار باسو.» هغه زیاتوي چې ځینې نور کډوال لا تر دې هم ډېر وخت هلته پاتې دي.
برهان خان وایي، چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ جګړې به د کډوالو وضعیت نور هم خراب کړي. د هغه په وینا: «ښځې او ماشومان نږدې دوه اوونۍ کېږي چې په موټرو کې ناست دي.»
د راپور له مخې، د تورخم پر لاره دواړو غاړو ته د لاریو اوږده کتارونه ولاړ دي چې کډوال او د هغوی سامانونه پکې بار دي.
دا په داسې حال کې ده چې د د طالبانو حکومت تر واکمنېدو وروسته په ۲۰۲۱ کال کې، د افغانستان او پاکستان ترمنځ روان کال تر ټولو سختې نښتې ثبت شوې دي. اسلاماباد تور لګوي چې کابل د وسلهوالو ډلو ملاتړ کوي، خو کابل دا ادعاوې ردوي او وایي چې دا د پاکستان کورنۍ ستونزه ده.