طالبان او ایراني چارواکي د بندیانو د لېږد د نوي پړاو پیل کېدو په اړه غږېدلي

د راپور له مخې، هغه هېوادونه لکه چین، روسیه او شمالي کوریا د دې جګړې په ترڅ کې د امریکا د اوریز ځواک، پوځي ټکنالوژۍ او تجهیزاتو کارونه په دقت سره ارزوي.

ورځپاڼه لیکي، چې دا جګړه د امریکا د پوځي ځواک «شېبه ‌په‌ شېبه» انځور خپلو سیالانو ته وړاندې کوي، ځکه هغوی ویني چې امریکا څنګه خپل د توغندیو زیرمې کاروي، نوې ټکنالوژۍ په جګړه کې ازمويي او دا هم تجربه کوي چې ارزانه وسلې څنګه کولای شي د یوه پیاوړي دښمن پر وړاندې اغېزناک تمام شي.

د ارام سمندر په حوزه کې د امریکايي ځواکونو قوماندان سامویل پاپارو، له قوله ویل شوي، کله چې ترې وپوښتل شول چې چین له دې جګړې څه زده کوي، هغه کانګرس ته وویل: «دوی د کوچنیو او کم‌لګښته مهماتو ځواک ویني.»

د راپور له مخې، د ایران د پوځي تجهیزاتو یوه برخه د چیني ټکنالوژۍ پر بنسټ د برعکس انجنیرۍ له لارې جوړه شوې یا پر چیني پرزو متکي ده، له همدې امله بېجینګ هڅه کوي ځانګړي عملیاتي معلومات ترلاسه کړي او دا درک کړي چې ایران څنګه توانېدلی د خلیج فارس په سیمه کې د امریکا پوځي اډې په نښه کړي.

راپور زیاتوي، چې دا جګړه نه یوازې د سیمې لپاره مهمه ده، بلکې د نړیوالو قدرتونو ترمنځ د پوځي سیالۍ په ارزونه کې هم مهم رول لوبوي.

د ملګرو ملتونو د ماین‌پاکۍ د برخې مشرې کازومي اوګاوا ویلي: «کله چې بودیجې د دفاعي برخو پر لور واوړي او له بشري مرستو لرې شي، نو پایلې یې په ډګر کې په مستقیم ډول لیدل کېږي». هغې زیاته کړې چې په افغانستان کې هره ورځ یو ماشوم د ماینونو له امله مري.

هغې په جنېوا کې د ماین‌ضد اقداماتو د مدیرانو او د ملګرو ملتونو د سلاکارانو په غونډه کې ټینګار کړی، چې د جګړو د زیاتېدو او د بشري مرستو د کمېدو په منځ کې، د ماین‌پاکۍ او د ماینونو د خطرونو د پوهاوي لپاره کافي ملاتړ نه شته.

د ملګرو ملتونو د خبرپاڼې له مخې، د غزې په تړانګه کې شاوخوا ۹۰ سلنه هغه کسان چې د حماس او اسراییل ترمنځ د جګړې له نه‌چاودېدلو ماینونو زیانمن شوي، ملکي وګړي دي او ډېری یې ماشومان دي.

په دې خبرپاڼه کې دا هم ویل شوي، چې په غزه کې له پنځو تر لسو سلنه پورې چاودېدونکي توکي نه دي چاودېدلي او اوس هم د دې سیمې لپاره د مرګوني ګواښ په توګه پاتې دي. ملګرو ملتونو ټینګار کړی چې د ماین‌پاکۍ، د خطرونو د پوهاوي او د بشري مرستو د زیاتولو له لارې کېدای شي د ملکي وګړو د مرګ‌ژوبلې مخه ونیول شي.

مېرمن اوګاوا د سوریې وضعیت هم «ځورونکی» بللی دی. د هغې په وینا، په داسې هېوادونو کې چې په ماینونو ککړ وي، عموماً په کال کې شاوخوا ۳۰۰ کسان د چاودېدونکو توکو له امله وژل کېږي، خو په سوریه کې دا شمېر په اوونۍ کې نږدې ۲۰۰ کسانو ته رسېږي.

افغانستان په نړۍ کې د چاودېدونکو توکو د قربانیانو له پلوه درېیم هېواد دی. د یوناما د معلوماتو له مخې، هره میاشت شاوخوا ۵۰ کسان د جګړې له پاتې شویو چاودېدونکو توکو د چاودنې له امله وژل کېږي یا ټپیان کېږي، چې نږدې ۸۰ سلنه یې ماشومان دي.

د طالبانو له خوا د خپرو شویو شمېرو له مخې، اوس مهال په افغانستان کې شاوخوا اووه میلیونه کسان د ماینونو او نه‌چاودېدلو مهماتو له ګواښ سره مخ دي.

دا پرېکړه د قاضۍ جولیا کوبیک له خوا شوې او د وروستیو میاشتو په ترڅ کې د امریکا د کډوالۍ په سیاستونو کې له مهمو قضایي مداخلو څخه ګڼل کېږي.

د محکمې د حکم له مخې، حکومت نشي کولای چې د انفرادي ارزونې پرته، په عمومي ډول د کډوالۍ او پناه‌غوښتنې د غوښتنو بهیر وځنډوي. قاضي ټینګار کړی، چې دا ډول پراخه پالیسي چې د لسګونو هېوادونو پر وګړو اغېز کوي، کافي حقوقي توجیه نه لري.

د یاد حکم له مخې، هغه تګلاره چې د ۳۹هېوادونو د وګړو د غوښتنو ارزونه یې ځنډولې وه، لغوه شوې او د امریکا اړوند ادارې مکلفې شوې چې د دوسیو څېړنه بېرته پیل کړي، که څه هم د هرې دوسیې وروستۍ پرېکړه لا هم د حکومتي ادارو په واک کې پاتې ده.

دا پرېکړه په داسې حال کې شوې، چې د ټرمپ حکومت په وروستیو میاشتو کې سختې کډوالۍ تګلارې عملي کړې دي، چې له مخې یې د لسګونو هېوادونو د وګړو پر داخلېدو او اقامت پراخ محدودیتونه لګول شوي او د ویزو ورکړه هم کمه شوې ده.

د راپورونو له مخې، د امریکا د بهرنیو چارو وزارت مخکې ویلي وو، چې د ۷۵هېوادونو د وګړو د کډوالۍ ویزو ارزونه به وځنډول شي. تر دې وړاندې هم د ځینو هېوادونو لپاره د کډوالې او غیرکډوالۍ ویزو بهیر محدود شوی و.

په دغو محدودیتونو کې ایران، افغانستان، روسیه، سومالیا، برازیل، مصر، عراق، نایجیریا او تایلنډ شامل وو.

دغه پالیسي تر هغه وروسته لا سخته شوه، چې په نومبر میاشت کې یو افغان وګړي په واشنګټن کې د ملي ګارد پر دوو غړو ډزې وکړې. ورپسې د ۱۹هېوادونو د وګړو پر داخلېدو بندیزونه یا محدودیتونه ولګول شول او وروسته دا محدودیتونه نورو هېوادونو ته هم وغځول شول.

د محکمې د وروستي حکم له مخې، اوس د کډوالۍ د دوسیو عمومي ځنډ لغوه شوی او اړوند ادارې باید د غوښتنو ارزونه دوام ورکړي.

د امریکايي چارواکو د اټکل له مخې، دا مهال شاوخوا ۲۲میلیونه بې‌اسناده کډوال په امریکا کې ژوند کوي. تمه ده چې د ټرمپ حکومت د دې پرېکړې پر وړاندې د استیناف غوښتنه وکړي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند طاهر اندرابي وایي، د افغان‌ طالبانو له لوري پر ډیورنډ کرښې بریدونه او د نفوذ هڅې پرته له وقفې روانې دي او د مارچ په میاشت کې هم، د پاکستان د «اوربند» اقدام تر سیوري لاندې، بریدونه نه‌دي تم شوي. نوموړي همدارنګه د برېټانیا دریځ «د ځمکني واقعیت بشپړ انځور» ونه‌باله او ټینګار یې وکړ چې دا دریځ متوازن نه‌دی.

ویاند ادعا وکړه، چې د افغان طالبانو له لوري پرته له کوم دلیله په ډیورنډ کرښې کې ډزې کېږي او دې بریدونو کې لږ تر لږه ۵۲ ملکي وګړي وژلي او ۸۴ نور یې ټپیان کړي دي. د ده په وینا، د افغانستان له لوري د ملکي تلفاتود تورونه «بې‌بنسټه» دي او پاکستان څو ځله د پولې د وسه والود راوښتو هڅې شنډې کړې دي.

اسلام‌اباد زیاته کړه، چې د ترهګرۍ «اصلي عوامل» باید په جدي ډول وڅېړل شي او د هغوی له پامه غورځول د «نامتوازن دریځ» نښه ده. د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت له نړیوالې ټولنې وغوښتل چې د سیمې وضعیت او د پاکستان «قربانۍ» درک کړي او د ډیورنډ کرښې امنیت په اړه خپل ملاتړ څرګند کړي.

په ننګرهار کې د طالبانو امنیې قوماندانۍ ویلي، چې دوه تنه د مهمندرې ولسوالۍ اړوند سیمه کې د لامبو وهلو پر مهال ډوب شوي او خپل ژوند یې له لاسه ورکړی.

همداراز، د طالبانو په وینا، یو ماشوم په نازیان ولسوالۍ کې په اوبو کې ډوب شوی او مړ شوی دی.

طالب چارواکو زیاته کړې، چې د یادو کسانو جسدونه د هغوی کورنیو ته سپارل شوي دي.

د ورته پېښو اصلي لاملونه اکثره بې‌احتیاطي او د سیندونو او د اوبو بندونو ترڅنګ د ژغورنې د اسانتیاوو نشتوالی بلل کېږي.