• العربية
  • فارسی
  • English
Brand
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پوښ
  • ژبه
    • العربية
    • فارسی
    • English
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
د دې وېبپاڼې ټول قانوني حقونه د وولنټ میډیا دي
volant media logo

څېړنه: د شاتو مچۍ کولی شي په خوړو کې ویروسونه معلوم کړي

۱۳ غویی ۱۴۰۵ - ۳ می ۲۰۲۶، ۰۱:۰۳ GMT+۱تازه شوی: ۱۳ غویی ۱۴۰۵ - ۳ می ۲۰۲۶، ۰۲:۰۸ GMT+۱

د امریکا د کرنیزو څېړنو خدمتونو ادارې نوې څېړنه ښيي، چې که څه هم د شاتو مچۍ کولی شي په خوړو کې ویروسونه وپېژني، خو کله ناکله بیا هم ککړ خوراک ته لومړیتوب ورکوي. دا موندنه کولای شي، د شاتو مچیو ترمنځ د ناروغیو د خپرېدو د څرنګوالي په ښه پوهېدو کې مرسته وکړي.

د دې څېړنې مشر لیکوال مایک سیمونه فینستروم ویلي، د څېړنې موخه دا وه چې وڅېړل شي ایا د شاتو مچۍ په خوړو کې ویروسونه پېژندلای شي او که یې وپېژني، نو ایا خپل د خوړو چلند بدلوي که نه.

هغه څرګنده کړه، چې په ازمایښتونو کې مچۍ په کنټرول شویو شرایطو کې د ویروس نه‌لرونکي شکري شربت او د شاتو مچیو له ځانګړو ویروسونو سره ککړ شکري شربت ترمنځ ودرول شوې او د دواړو انتخابونو د مصرف کچه په دقیقه توګه اندازه شوه.

د دې څېړنې پایلې ښيي، چې د شاتو مچۍ په ټولیز ډول کولی شي په خوړو کې ویروسونه وپېژني، خو دا پېژندنه تل یو شان چلند ته نه رسېږي. داسې چې په ځینو حالتونو کې د دواړو ډولو خوړو مصرف برابر و، په ځینو کې له ککړ خوراک څخه ډډه وشوه او په ځینو نورو مواردو کې مچیو ان ککړ محلول ډېر مصرف کړ.

د څېړنې د پایلو له مخې، پالونکې مچۍ په اوړي کې ککړ خوراک ته لږه لېوالتیا لرله، خو د منی په موسم کې، په ځانګړي ډول د ځینو ویروسونو پر وړاندې، د دغه ډول خوراک د خوړلو لېوالتیا زیاته شوه.

د څېړونکو په وینا، دا څېړنه کولای شي د مچیو له خوا د ویروسونو د پېژندلو د څرنګوالي په اړه نوې پوښتنې راپورته کړي او همدارنګه په هغو چاپېریالونو کې چې حشرات د شاتو یا خوړو سرچینې شریکوي، د اغېزمنو ساتندویو لارو چارو په جوړولو کې مرسته وکړي.

د دې څېړنې له مخې، د مچیو د ساتنې ځینې طریقې ښايي په ناڅاپي ډول د ویروسونو د لېږد خطر زیات کړي. د بېلګې په توګه، د خوړو د سرچینو ګډ کارول کولای شي د شاتو مچیو د کالونیو ترمنځ د ناروغیو د خپرېدو لامل شي.

د ویروسونو او نورو ناروغۍ رامنځته کوونکو عواملو د پېژندلو وړتیا د حیواناتو لپاره ډېره ګټوره ده، ځکه دا کولی شي د هغوی چلند ته لارښوونه وکړي او له ناروغیو او په ځینو مواردو کې له مړینې څخه یې وژغوري.

ترویج لرونکی

څنګه کولای شو د وېښتانو د ژر سپینېدو مخه ونیسو؟
۱
روغتیا او ژوند

څنګه کولای شو د وېښتانو د ژر سپینېدو مخه ونیسو؟

۲

د طالبانو د مخابراتو وزیر ویلي د ډیجیټلي سکټور د پراختیا لپاره خپلو هڅو ته دوام ورکوي

۳

طالبان له روسیې نه د کاماز موټرو په څېر د شوروي دورې په څېر وارداتو پیلول غواړي

۴

ملا حسن اخوند د طالبانو ځانګړو ځواکونو ته ۷۰۰۰ افغانۍ امتیازي معاش منظور کړی

۵

عبدالباري جهاني: تاریخ او کتابونه وايي چې ملایان ګنهکاره او د زوال عاملین دي

•
•
•

نور کیسې

اېلان ماسک محکمې ته: د اوپن‌اې‌ای مفکوره زما وه خو مدیرانو یې لوری بدل کړ

۸ غویی ۱۴۰۵ - ۲۸ اپریل ۲۰۲۶، ۲۳:۴۶ GMT+۱

د نړۍ لوی میلیاردر، د ټېسلا او سپېس‌اېکس بنسټ‌اېښودونکي اېلان ماسک د اوپن‌اې‌ای د راتلونکې په اړه په یوې حساسې محکمه کې وویل، چې د دې شرکت د جوړېدو مفکوره د هغه وه، خو وروسته د شرکت مدیرانو یې لوری بدل کړی دی.

ماسک د سې شنبې په ورځ (د غويي ۸مه) د شاهد په توګه محکمې ته حاضر شو او خپله دعوه یې د اوپن‌اې‌ای، د دې شرکت د اجراییوي رییس سم التمن او د شرکت د مشر ګرېګ بروکمن پر ضد د خیریه فعالیتونو د اصولو د دفاع هڅه وبلله. هغه ادعا وکړه، چې دا شرکت له خپل اصلي ماموریت، یعنې د بشریت له خدمت څخه لرې شوی او پر یوه ګټندویه بنسټ بدل شوی دی.

ماسک د محکمې په لومړۍ ورځ وویل: «که د خیریه بنسټونو لوټل عادي شي، نو په امریکا کې به د خیریه مرستو بنسټ له منځه لاړ شي». هغه همداراز ټینګار وکړ، چې د اوپن‌اې‌ای مفکوره، نوم‌اېښودنه، د مهمو کارکوونکو جذب او لومړنی مالي تمویل ټول د ده له لوري ترسره شوي او هدف یې د یوه غیرانتفاعي بنسټ جوړول وو.

په مقابل کې، د اوپن‌اې‌ای او التمن وکیل ویلیام ساوېت د خپلې دفاع په ترڅ کې منصفه پلاوي ته وویل، چې دا خپله ماسک وو، چې له پیل څخه یې غوښتل دا بنسټ پر یوه ګټې محور شرکت بدل کړي او حتی غوښتل یې په پای کې یې مشري په لاس کې واخلي. د هغه په وینا، ماسک چې په دې هڅه کې ناکام شو، نو بیا یې دعوه وکړه او په ۲۰۲۳ کال کې یې خپل د مصنوعي ځیرکتیا شرکت «xAI» جوړ کړ.

ساوېت زیاته کړه، چې د ماسک هدف «په سر کې درېدل» وو او دا قضیه د هغه د غوښتنو د نه پوره کېدو پایله ده. په همدې حال کې، د ماسک وکیل سټیون مولو ادعا وکړه، چې د اوپن‌اې‌ای مدیران د شتمنۍ د راټولولو په لټه کې دي او دا شرکت د مایکروسافټ په څېر پانګه‌والو د جذب له لارې چې په ۲۰۲۳ کال کې یې شاوخوا ۱۰ میلیارده ډالره پانګونه وکړه، له خپل اصلي مسیر څخه اوښتی دی.

ماسک په خپله دعوه کې له اوپن‌اې‌ای او مایکروسافټ څخه د ۱۵۰ میلیارده ډالرو تاوان غوښتنه کړې، چې ټاکل شوې د دې بنسټ خیریه برخې ته ځانګړې شي. هغه همداراز غواړي، چې اوپن‌اې‌ای بېرته خپل غیرانتفاعي جوړښت ته وګرځي او التمن او بروکمن له خپلو مدیریتي دندو لرې شي.

د محکمې په بهیر کې، د امریکا فدرالي قاضي ایوون ګونزالېز راجرز د ټولنیزې شبکې اېکس کې د ماسک د څرګندونو له امله هغه ته خبرداری هم ورکړ. ماسک مخکې التمن «درغل‌ګر» بللی او هغه یې د یوه خیریه بنسټ د ناوړه ګټې اخیستنې په تور تورن کړی وو. قاضي ترې وغوښتل چې په ټولنیزو رسنیو کې خپل فعالیت محدود کړي؛ هغه غوښتنه چې ماسک او التمن دواړو ومنله.

تمه کېږي، چې په دې محکمه کې به د التمن او د مایکروسافټ د اجراییوي رییس ساتیا نادېلا په څېر څېرې هم شاهدي ورکړي. دا قضیه د اوپن‌اې‌ای د داخلي اختلافاتو او د دې شرکت د بدلون بهیر ته بې‌ساری نظر وړاندې کوي، له دې چې په ۲۰۱۵ کال کې د یوه غیرانتفاعي څېړنیز لابراتوار په توګه پیل شو، تر دې چې اوس له ۸۵۰ میلیارده ډالرو څخه ډېر ارزښت لرونکی ټکنالوژیکي لوی شرکت ګرځېدلی دی.

ماسک د خپلو خبرو په بله برخه کې وویل، چې د مصنوعي ځیرکتیا د خوندیتوب په اړه یې جدي اندېښنې لرلې او د امریکا له پخواني ولسمشر بارک اوباما سره تر لیدنې او د ګوګل د بنسټ‌اېښودونکي لېري پېج سره تر خبرو وروسته دې پایلې ته رسېدلی وو، چې باید د دې ټکنالوژۍ د احتمالي خطرونو د مخنیوي لپاره یو بنسټ جوړ شي.

په مقابل کې، د اوپن‌اې‌ای وکیلانو ټینګار وکړ، چې د مصنوعي ځیرکتیا خوندیتوب د ماسک لپاره لومړیتوب نه وو او حتی هغه د دې برخې پر کارکوونکو ملنډې وهلې.

اوپن‌اې‌ای وروسته له هغې چې ماسک له مدیره پلاوي ووت، خپل جوړښت بدل کړ او په ۲۰۱۹ کال کې یې ګټې محور څانګه جوړه کړه، څو وکولای شي د ګوګل اړوند د مصنوعي ځیرکتیا لابراتوار «ډیپ‌ماینډ» په څېر سیالانو سره سیالي وکړي. دا شرکت اوس د «Anthropic» په څېر نورو شرکتونو له زیاتېدونکې سیالۍ سره مخ دی.

دا قضیه کولای شي د اوپن‌اې‌ای د احتمالي عامه ونډو د وړاندې کولو پروګرامونه هم اغېزمن کړي او په عین حال کې د مصنوعي ځیرکتیا د راتلونکې او خوندیتوب په اړه عامه اندېښنې لا پسې زیاتې کړي.

ترکيه له ۱۵ کلونو څخه کم عمره ماشومانو لپاره د ټولنيزو شبکو کارول محدودوي

۴ غویی ۱۴۰۵ - ۲۴ اپریل ۲۰۲۶، ۱۹:۰۱ GMT+۱

د ترکيې پارلمان يوه داسې لايحه تصويب کړې، چې ټولنیزو شبکو ته له ۱۵ کلونو څخه د کم عمره ماشومانو لاسرسی محدودوي. دا لايحه د دې لپاره چې قانون وګرځي، بايد په ۱۵ ورځو کې دننه د ترکيې د ولسمشر رجب طيب اردوغان له خوا توشېح شي.

د ترکيې دولتي رسنيو راپور ورکړی، چې دا لايحه ټولنيزې شبکې اړ باسي چې د عمر د تثبيت سيستمونه، د مور او پلار د کنټرول وسايل او د څارنې ميکانيزمونه جوړ کړي.

د دې لايحې له‌مخې، لکه يوټيوب، ټيک‌ټاک، فېسبوک او انسټاګرام په څېر پلاټفورمونه بايد له ۱۵ کلونو څخه کم عمره ماشومانو ته د حساب پرانېستلو اجازه ورنه‌کړي. همدارنګه، دا پلاټفورمونه بايد داسې وسايل برابر کړي، چې مور او پلار وکولای شي خپل ماشومان کنټرول کړي.

د ترکیې اناتولي دولتي اژانس راپور ورکړی، چې ټولنيزې شبکې بايد هغو منځپانګو ته چې زيانمنې بلل کېږي، په چټکۍ سره رسېدنه وکړي.

دا لايحه په داسې حال کې تصويب شوې، چې يوه اونۍ مخکې د ترکيې په سوېل کې د قهرمان‌مرعش ښار په يوه منځني ښوونځي کې يوه ۱۴ کلن هلک وسله‌وال بريد وکړ، چې پکې ۹ زده‌کوونکي او يو ښوونکی ووژل شول او خپله بريدکوونکی هم وژل شوی دی.

د ترکيې پوليس د بريدګر انلاين فعاليتونه څېړي، څو د دې بريد انګېزه روښانه شي.

د ترکيې ولسمشر رجب طيب اردوغان، له دې پېښې وروسته وويل، چې د ماشومانو د امنيت او محرمیت لپاره بايد انلاين خطرونه راکم شي.

اردوغان د دوشنبې په ورځ په يوه تلويزيوني وينا کې وويل: «موږ په داسې پېر کې ژوند کوو چې ځينې ډيجېټلي پروګرامونه زموږ د ماشومانو ذهنونه فاسدوي او ټولنيزې شبکې، په رښتيا سره، په يوه خړ ډنډ بدلې شوې دي».

د ترکيې د دولت اصلي مخالف ګوند جمهوري غوښتونکی خلق ګوند پر دې طرحې نيوکه کړې او ويلي يې دي، چې ماشومان بايد «د بنديزونو پر ځای، د حقونو پر بنسټ تګلارو» له لارې وساتل شي.

د دې لايحې له‌مخې، د انلاين لوبو شرکتونه هم اړ دي، چې په ترکيه کې استازی وټاکي، څو د نويو مقرراتو پلي کېدل تضمين شي.

که دا شرکتونه له مقرراتو سرغړونه وکړي، نو د انټرنېټ د سرعت کمول او جريمې به د ترکيې د مخابراتو د څار ادارې له خوا پرې ولګول شي.

تر دې مخکې، اسټراليا هم ورته محدوديتونه پلي کړي وو او له ۱۶ کلونو څخه کم عمره ماشومانو لاسرسی يې ټولنيزو شبکو ته محدود کړی، چې له امله يې د شاوخوا ۴،۷ ميليونو ماشومانو حسابونه بند شول.

اندونيزيا هم تېره مياشت داسې مقررات پيل کړي، چې له ۱۶ کلونو څخه کم عمره ماشومانو لاسرسی هغو ډيجېټلي پلاټفورمونو ته بندوي چې کېدای شي هغوی له ناوړه منځپانګو، انلاين ځورونې، انټرنېټي درغلۍ او روږدي کېدو سره مخ کړي.

همدارنګه، نور هېوادونه لکه هسپانيا، فرانسه او برېتانيا هم يا دا ډول ګامونه عملي کوي او يا يې د عملي کولو په اړه غور کوي، څو ټولنيزو شبکو ته د ماشومانو لاسرسی محدود کړي.

ناروې غواړي له ۱۶ کلونو څخه د کم عمره ماشومانو لپاره د خواله رسنیو پر کارولو بندیز ولګوي

۴ غویی ۱۴۰۵ - ۲۴ اپریل ۲۰۲۶، ۰۷:۵۱ GMT+۱

د ناروې حکومت غواړي، له ۱۶ کلونو څخه د کم عمره ماشومانو لپاره د خواله رسنیو پر کارولو بندیز ولګوي. د ناروې حکومت وایي، چې د ټېکنالوژۍ شرکتونو ته به دنده ورکړل شي؛ څو د کاروونکو عمر څرګند کړي او له دې سره له خواله رسنیو د ماشومانو د کارونې مخه ونیسي.

د ناروې لومړی وزیر یوناس ګار ستوره په یوه اعلامیه کې ویلي: «موږ دغه قانون وړاندې کوو؛ ځکه غواړو ماشومان د ماشومتوب فرصت ولري». هغه وایي: «لوبې، ملګرتیا او ورځنی ژوند باید د الګوریتمونو او سکرینونو تر کنټرول لاندې رانه‌شي».

د ناروې لومړي وزیر ټینګار کړی، چې «دا د ماشومانو د ډیجیټل ژوند د ساتنې لپاره یو مهم ګام دی». د راپورونو له مخې؛ د خواله رسنیو د کارولو په اړه به نوی قانون د ۲۰۲۶کال تر پایه د ناروې پارلمان ته وړاندې شي.

تر دې مخکې ځینو نورو هېوادونو هم ورته محدودیتونه او بندیزونه لګولي دي؛ اسټرالیا هم تر دې وړاندې له ۱۶ کلونو څخه کم عمره ماشومانو لپاره د خواله رسنیو پر کارولو بندیز لګولی و.

ناسا: د «کریو-۱۳» ماموریت به د سپټمبر په منځ کې نړیوال فضایي تمځای ته ولېږدول شي

۴ غویی ۱۴۰۵ - ۲۴ اپریل ۲۰۲۶، ۰۰:۴۰ GMT+۱

د امریکا فضایي ادارې ناسا اعلان کړی، چې د سپېس‌اېکس «کریو-۱۳» ماموریت به د سپټمبر له منځنۍ مودې وروسته نړیوال فضایي تمځای ته ولېږدول شي، څو د علمي څېړنو او ټکنالوژۍ ازموینو له لارې د انسانانو راتلونکي سفرونه سپوږمۍ او مریخ ته چمتو کړي.

ناسا ویلي چې د «کریو-۱۳» ماموریت به د سپېس‌اېکس په مرسته ترسره شي او په کې به د درې بېلابېلو فضایي ادارو څلور ستورمزلي ګډون ولري.

د دې ماموریت مشري به د ناسا ستورمزله جسیکا واټکینز کوي او لوک ډېلني به د ماموریت د پيلوټ په توګه ورسره مل وي. همدارنګه د کاناډا د فضایي ادارې ستورمزلې جوشوا کټریک او د روسیې ستورمزلی سرګي تېتریاتنیکوف به د ماموریت د متخصصینو په توګه برخه واخلي.

د ناسا د معلوماتو له مخې، دا ماموریت د سوداګریزې عملې د پروګرام په چوکاټ کې نړیوال فضایي تمځای ته د سپېس‌اېکس دیارلسم منظم بدلون (روټېشن) دی. ټاکل شوې وه چې دا ماموریت په نومبر کې ترسره شي، خو اوس د ماموریتونو د چټکتیا لپاره مخکې راوړل شوی دی.

ناسا وایي، د دې ماموریت اصلي موخه علمي څېړنې او د نوو ټکنالوژیو ازموینه ده، څو انسانان د سپوږمۍ او مریخ راتلونکو ماموریتونو ته چمتو کړي او د ځمکې پر ژوند هم ګټور اغېز ولري.

د راپور له مخې، دا د جسیکا واټکینز دویم فضایي سفر دی، چې تر دې وړاندې یې په ۲۰۲۲ کال کې ۱۷۰ ورځې په فضا کې تېرې کړې وې. خو د لوک ډېلني، جوشوا کټریک او سرګي تېتریاتنیکوف لپاره دا لومړنی فضایي ماموریت دی.

ناسا زیاتوي چې نړیوال فضایي تمځای له تېرو ۲۵ کلونو راهیسې د انسانانو د دوامدار حضور شاهد دی، چې د علمي پرمختګونو او هغو څېړنو لپاره زمینه برابروي چې پر ځمکه ترسره کول یې ممکن نه دي.

خاورې پورې تړلي ژوي یو پر پنځمه برخه د له منځه تلو له ګواښ سره مخ دي

۳۰ وری ۱۴۰۵ - ۱۹ اپریل ۲۰۲۶، ۰۳:۳۵ GMT+۱

د سویس او امریکا د چاپېریالي بنسټونو ګډه څېړنه ښيي چې خاورو پورې تړلي د ژوو یو پر پنځمه برخه د ورکېدو له خطر سره مخ دي. د دغو بنسټونو په وینا، د انسانانو د خوړو ۹۵ سلنه برخه په خاوره پورې تړلې ده او د خاورې د ژوو تدریجي له منځه تګ کولای جدي ګواښ رامنځته کړي.

په سویس کې د طبیعت د ساتنې نړیواله اتحادیه او په امریکا کې د نړیوالې ساتنې سازمان په ګډه څېړنه کې موندلې چې سالمه خاوره نه یوازې د انسانانو د خوړو ۹۵ سلنه برابروي، بلکې کولای شي تر ۲۷ سلنه پورې کاربن هم ذخیره کړي، څو د نړۍ تودوخه تر دوو سانتي‌ګرادو کمه وساتل شي.

سره له دې اهمیت، ډېر هغه ژوندي موجودات چې د خاورې روغتیا ساتي، اوس له خطر سره مخ دي.

زموږ د پښو لاندې ځمکه له ژوند څخه ډکه ده. یوازې په یوه موټی خاوره کې میلیاردونه بکتریاوې، لسګونه ډوله فنګسونه، زرګونه کوچني موجودات او د ځمکې چینجي ژوند کوي.

نیل کاکس، چې د دې څېړنې لیکوال او ساینسپوه دی، وایي چې د خاورې کیمیاوي بدلونونه، لکه د کرنیزو کیمیاوي موادو کارول، د دې وضعیت اصلي لاملونه دي.

هغه ویلي: «خاوره نږدې د انسان د ژوند له هر اساسي اړخ ملاتړ کوي، خو موږ د هغو زرګونو موجوداتو په اړه ډېر لږ معلومات لرو چې دا خاوره سالمه ساتي.»

خاوره د ژوو له پلوه تر ټولو بډایه استوګنځای دی او نږدې ۶۰ سلنه ټول ژوي پکې ژوند کوي.

سره له دې، علمي پام زیاتره هغو موجوداتو ته اوړي چې په سترګو لیدل کېږي، خو فنګسونه او بکتریاوې چې د خاورې په حاصلخېز ساتلو کې مهم رول لري، تر ډېره ناپېژندلي پاتې دي.

نیل کاکس وایي: «تاسې کولای شئ یو موږک ووینئ او تعقیب یې کړئ، خو د فنګسونو او بې‌مهره موجوداتو په اړه، په یوه موټی خاوره کې له میلیونونو موجوداتو سره مخ یاست، چې ډېری یې لا هم نوم نه لري.»

د دې ساینسپوه په باور، د دې موضوع له پامه غورځول دروند لګښت لري، او که بېړني ګامونه پورته نه شي، د خاورې د ژوو د تنوع له منځه تګ به د نړۍ کرنیز سیستمونه له ستونزو سره مخ کړي او اقلیمي بې‌ثباتي به چټکه کړي.

څېړنه ټینګار کوي چې د دې وضعیت بدلون د کرنې د طریقو له بدلون څخه پیلېږي. د څېړونکو په وینا، که د مېوو ونې، د لرګیو ونې او د خاورې پیاوړې کوونکي بوټي له کرنیزو حاصلاتو سره یو ځای وکرل شي، د ځمکې حاصلخېزي به زیاته او د خاورې زړښت به کم شي.

د دې څېړنې لیکوالان وایي چې د خاورې له ژوو سره باید هماغسې چلند وشي لکه له نورو ژوو سره، لکه پړانګان او فیلان.