مشهور سیمهییز سندرغاړی فیروز کندوزي وايي، طالبانو نه دی نیولی او له تېرو پنځو کلونو راهیسې په افغانستان کې اوسېږي او هېڅ هنري فعالیت نه کوي. نوموړي ویلي، چې هنرمندان مظلومه طبقه ده.
د یکشنبې په ورځ فیروز کندوزي ته منسوب یو انځور په پراخه توګه په ټولنیزو رسنیو باندې خپور شو او داسې ویل کېدل، چې طالبانو نوموړی د دمبوري غږولو او سندرو ویلو په جرم نیولی دی.
خو کندوزي د یوه ویډیويي پیغام په خپرولو سره خپلو مینهوالو ته ډاډ ورکړی چې طالبانو نه دی نیولی.
نوموړي ویلي، چې د ده د نیولو خبر حقیقت نه لري او له خپلې کورنۍ سره ارام ژوند کوي.
کندوزي زیاته کړې، چې له تېرو پنځو کلونو راهیسې هېڅ ډول هنري فعالیت نه کوي.
هغه وايي، «له هنرمندانو سره څوک کار نه لري، هنرمندان مظلومان دي. زه نه کوم واده ته تللی یم، نه کوم پروګرام ته تللی یم او نه هم ځم. ناحقه څوک نه نیول کېږي، زه جوړ او روغ یم».
که څه هم فیروز کندوزی په خپل خصوصي کاروبار بوخت دی او له هنري فعالیت پرته خپل ازاد ژوند کوي، خو ګڼ شمېر نور سیمهییز هنرمندان او سندرغاړي د طالبانو د سختو محدودیتونو له امله له سختو اقتصادي ستونزو سره مخ دي او ګڼ نور له هېواد وتلو ته اړ شوي دي.
په خوست کې د طالبانو د امربالمعروف محتسبانو ۸۲۹ د موسیقۍ الات، قیلونونه او د ساکښو انځورونو پردې راټول کړي او سوځولي دي. طالبانو د موسیقۍ الات، قیلونونه او داسې پرې، چې د ساکښو انځورونه پرې کښل شوي وي، له «شرعي» اصولو سره په ټکر کې بللي دي.
په خوست کې د طالبانو د والي ویاند مستغفر ګربز وايي، د یاد ولایت د امربالمعروف محتسبانو په ښار او ولسوالیو کې ۸۲۹ د موسیقۍ بېلابېل الات، قیلونونه او هغه پردې چې د ساه کښو انځورونه پرې چاپ شوي وو، سوځولي دي.
طالبانو ویلي، چې «یاد اقدام یې د اسلامي ارزښتونو د پیاوړتیا، د اخلاقي انحرافاتو د مخنیوي او د ټولنې د اصلاح په موخه کړی دی».
د خوست سیمهییزو طالب مسوولینو له خلکو غوښتنه کړې، چې د اسلامي احکامو او ټولنیزو ارزښتونو په ساتنه کې ورسره مرسته وکړي.
طالبانو تردې وړاندې هم په بېلابېلو ولایتونو کې د موسیقۍ الات سوځولي او د موسیقۍ الاتو غږولو پرمهال نیول شوي کسان یې بندیان کړي دي.
د طالبانو د کورنیو چارو وزارت کې سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې سراجالدین حقاني په یوه رسمي حکم کې یو پخوانی ځانمرګی بریدګر د وزارت پر یوې اداري څوکۍ ګومارلی. د سرچینو په وینا، دغه کس چې «امرالله حمیم» نومېږي، د تعلیم او تربیې قوماندانۍ د دفتر مدیر ټاکل شوی.
سرچینو د یکشنبې په ورځ، د غويي پر ۱۲مه وویل، چې امرالله حمیم تازه د وزارت د کارکوونکو په حضور کې معرفي شو او د «استشهادي» په توګه د طالبانو د یادو ځواکونو برخه بلل کېږي.
په خپرو شویو انځورونو کې نوموړی د غونډې پر مهال په زېړ څادر کې ناست ښکاري.
دغه ګومارنه داسې مهال کیږي، چې د طالبانو په امنیتي جوړښت کې د ځانمرګو بریدګرو د ګومارنې په تړاو له دې وړاندې هم رپوټونه ورکړل شوي دي.
د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراجالدین حقاني په ۲۰۲۲ کال کې په یوه غونډه کې ویلي وو چې تر زرو ډېرځانمرګي بریدګر د هغه تر څارنې لاندې روزل شوي او په عملیاتو کې یې برخه اخیستې ده.
د طالبانو ادارې په تېرو څلورو کلونو کې د خپلو ځانمرګو کنډکونو ( بدري، عمري او منصوري لښکر) ډېری غړي ددې ډلې د کورنیو چارو، دفاع وزارت او ملي امنیت په لیکو کې مدغم کړل، چې مشري یې د طالبانو د دریو ډلو مشران کوي.
د طالبانو مشر ملا هبت الله اخوندزاده د دې ډلې د بدري لښکر او ځینو نورو ډلو ځانمرګي بریدګر له کابل او خوست ولایتونو نه کندهار ته ولېږدول او په خپل ځانګړي ځواک کې یې شامل کړل.
سرچینې وايي، چې طالبان د پاکستان او ټي ټي پي فشارونو ته د ځواب ویلو په موخه په دې لټه کې دي، چې خپل ټول ځانمرګي بریدګر په خپلو امنیتي او دفاعي لیکو کې وګوماري، خو دا ظاهرا لومړی ځل دی، چې یو ځانمرګی بریدګر د کورنیو چارو وزارت په اداري پوسټ کې ګومارل کیږي.
د ټي ټي پي په اړه پاکستاني چارواکي ادعا کوي، چې په خپلو لیکو کې یې د افغان طالبانو ځانمرګي بریدګر او جنګیالي جذب کړي دي او ځینو یې د پاکستان په بېلابېلو سیمو کې ځانمرګي بریدونه کړي دي.
طالبانو دا ډول رپوټونه نه دي تایید کړي.
د طالبانو د کورنیو چار وزیر سراج الدین حقاني ته په عامه کچه د ځانمرګو بریدګروقوماندان ویل کیږي.
د افغانستان د پخواني جمهوري نظام د ملي امنیت شورا د ۲۰۲۰ کال راپور ښيي چې له ۲۰۰۱کال نه تر ۲۰۲۰کال پورې طالبانو ۱۱۹۶ ځانمرګي بریدونه کړي، چې تر ټولو خونړي بریدګر یې په حقاني شبکې پورې تړلي ګڼل کېدل.
د طالبانو ریاستالوزرا په دې وروستیو کې د خپلې ډلې د ځانمرګو بریدګرو د ۲۳۹ کورنیو یو ځانګړی نوملړ جوړ کړی، چې د چارواکو په وینا، د اختر لپاره ورته مرستې لېږل کېږي.
په اداري پوسټونو کې د ځانمرګو د ګومارنې اقدام د ځینو شنونکو له نظره، د طالبانو د جګړې د پخوانيو غړو د ادغام یوه برخه ګڼل کېږي. خو د امنیتي چارو شنونکي وايي، د جګړې له پخوانیو بریدګرو څخه په دولتي ادارو په ځانګړي ډول اداري او ملکي پوستونو کې کار اخېستل د ادارو د مسلکي معیارونو، خوندیتوب او نړیوالو تعاملاتو په اړه جدي پوښتنې راپورته کوي.
یو شمېر کارپوهان دا هم وايي چې دا ډول ټاکنې کولی شي د طالبانو دننه د ځواک د متمرکزېدو او د پخوانیو پوځي شبکو د رسمي کېدو نښه وي، په داسې حال کې چې د طالبانو اداره د «ثبات او عادي کېدو» دعوې کوي.
طالبانو تر اوسه په رسمي ډول د امرالله حمیم د ځانمرګي فعالیت په اړه څه نه دي ویلي.
د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت وايي، ددغه وزارت وزیر په کندهار کې له یوې دیني مدرسې څخه د لیدنې پرمهال ویلي، چې د مدرسو فارغانو ته چې د دکتورا سند ورکول کیږي، وړتیایې باید ولري. ندا محمد ندیم وايي، نږدې ۶ نیم زره کسان د دوکتورا او ماسټرۍ پر زده کړو بوخت دي.
د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت نن یکشنبه، د غويي پر ۱۲مه وویل چې ددغه وزارت وزیر ندا محمد ندیم په کندهار کې د ابراهیم النخعي جامعې څخه لیدنه کړې ده.
ندا محمد ندیم ویلي، چې په هېواد کې لوړې زده کړې په چټک ډول د پرمختګ پر لور روانې دي، ۹۰ د ماسټرۍ او ۲۰ د دوکتورا پروګرامونه ایجاد شوي او تر (۶۳۴۲) زیات محصلان د ماسټري او دوکتورا په زده کړو بوخت دي.
هغه زیاته کړې چې «که مو د علم او تحصیل قدر وکړ، ملک جوړولی او پرمختګ ورکولی شو او الحمدلله دا هوډ او اراده زموږ په نظام کې شته.»
خو دا څرګندونې داسې مهال دي، چې شنونکي د افغانستان د لوړو زدهکړو اوسنی وضعیت اندېښمنوونکی بولي.
طالبان په داسې حال کې د عصري زدهکړو د پراختیا خبرې کوي چې د پوهنتونونو په جوړښت، محتوا او نړیوالو اړیکو کې د محدودیتونو راپورونه ورکول کیږي.
د دیني مدرسو فارغانو ته د عصري علومو د ځینو برخو معادل سندونو ورکولو هم د تعلیمي معیارونو او نړیوال اعتبار په تړاو اندېښنې راټوکولې دي.
تېره ورځ افغانستان انټرنشنل راپور ور کړی و چې ندیم له دولتي پوهنتونونو څخه غوښتي چې د بهرنیو هېوادونو بنسټونو ته د نارینه او ښځینه محصلانو سندونه او نومرې تایید نه کړي.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د بشري مرستو مسوول تاج الدین اويوال د طالبانو د ریاست الوزرا اداري مرستیال عبدالسلام حنفي سره په لیدنه کې ویلي، چې د موسسو او د طالبانو تر منځ د ګډ کار په پايله کې تر اوسه ۴۵ زره تنو ته د کارموندنې زمينه برابره شوې.
د طالبانو تر واک لاندې ارګ نن یکشنبه، د غويي پر ۱۲مه وویل، چې ددې ډلې رياست الوزرا اداري مرستيال عبدالسلام حنفي نن له غرمې مخکې د ملګرو ملتونو د ماشومانو د ملاتړ صندوق (يونيسف) استازي او په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د بشري مرستو مسوول تاج الدین اويوال او مل پلاوي سره وکتل.
په دې کتنه کې د تاج الدین اویوال له قوله ویل شوي، چې ملګرو ملتونو سازمان او په ځانګړي ډول يونيسف له افغانانو سره مرستې ته ژمن دی او هڅه کوي راستنېدونکو کډوالو ته لا زياتې بشري مرستې برابرې کړي.
اویوال ویلي، چې همداراز دغه بنسټ تيار دی راستنېدونکو کډوالو ته د ښارګوټو په جوړولو او افغانانو ته د کارموندنې فرصتونو په رامنځته کولو کې همکاري وکړي.
په دې ناسته کې عبدالسلام حنفي ځوانانو ته کار زمینې پر رامنځته کولو ټینکار کړی او له کډوالو سره یې د مرستو غوښته کړې ده.
پر طالبانو نیوکې کیږي، چې موسسو ته یې ویلي د کارکوونکو د ګومارنې پرمهال هر کس د استخباراتو تاییدي ولري او داسې نښې موندل شوې، چې دغه ډله د تېر جمهوریت پرمهال د کارکوونکو تاییدپاڼه نه ور کوي.
د بېلابېلو ولایتونو اوسېدونکي د وسلهوالو غلاوو او جنايي پېښو له زیاتوالي شکایت کوي او وایي، غله او د عامه نظم ګډوډوونکي د طالبانو یونیفورم کاروي. طالبانو په تېرو ۳۳ ورځو کې د غلا او نشهيي توکو په تړاو د ۶۶۹ کسانو د نیولو خبر ورکړی، چې په اوسط ډول هره ورځ شاوخوا ۲۰ تنه کېږي.
د هېواد د بېلابېلو ولایتونو اوسېدونکو په خپلو سیمو کې د وسلهوالو غلاوو، د عامه نظم ګډوډولو او د نشهيي توکو د پلور د زیاتوالي په اړه اندېښنې شریکې کړې دي.
یو شمېر کسانو له افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې ویلي، چې د دوی په سیمو کې ورځ تربلې وسلهوالې غلاوي، باج اخېستنه او د نشهيي توکو پیر او پلور مخ په زیاتېدو دی.
د رحیم الله په نوم د کابل ښار یو اوسېدونکی وایي:«د شپې شاوخوا ۱۰ بجې وي، له کار څخه پر موټرسایکل کورته تلم، کور ته په نږدې کوڅه کې دوو کسانو ودرولم، فکر مې کاوه، چې د ګزمې طالبان دي، خو هغوی وسله راته ونیوله او ویل یې موټر سایکل پریږده او موبایل دې هم موږ ته راکړه».
نوموړی وايي، چې له پیښې وروسته یې د طالبانو اړوندې حوزې ته شکایت وکړ، خو تر اوسه یې هېڅ درک نه دی معلوم شوی.
د طالبانو د المپیک ملي کمېټې او سپورټ پخوانی رییس نظر محمد مطمین د یکشنبې په ورځ وویل، چې په یوه اونۍ کې د کابل په دارالامان سیمه کې یوازې په یوه کوڅه کې له درې کورونو غلاوې شوې دي.
یو شمېر کسان وايي، چې غله د طالبانو په څېر وسله او یونیفورم کاروي او دا د طالبانو او غلو ترمنځ تشخیص ستونزمنوي.
د کابل یو تن بل اوسېدونکي د نوم نه اخېستلو په شرط افغانستان انټرنشنل ته وویل:« اوس چې موږ طالبان پر چیک پوانیټ دروي، نو له سلام کلام وروسته وايي، چې جیب خرچه راکړه. له دې څخه معلومیږي، چې د هغوی معاش کم دی».
خو یو شمېر نور کسان په افغانستان کې د بیکارۍ کچې لوړېدل د غلا او جنايي پېښو د زیاتېدو لامل ګڼي.
د طالبانو د کورنیو چارو وزارت د رسمي خبرپاڼو لهمخې، د وري میاشتې له ۱۱ مې نیټې څخه د غويي تر ۱۳ مې نیټې د ۳۳ ورځو په ترڅ کې د هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې د وسلهوالو غلاوو، جنايي جرمونو، عامه نظم ګډوډي، د نشهيي توکو د پلور او قاچاق په تړاو ۶۶۹ کسان نیول شوي دي.
طالبانو له یادو کسانو سره، په زیاته اندازه، نشهيي توکي، وسلې او غلا شوي وسایل هم نیولي دي.
طالبانو په خپلو خبرپاڼو کې هم دا منلې، چې یو شمېر غله یې د دوی د یونیفورم، وسلې او موټر څخه په استفاده هم نیولي دي.
د شنونکو په باور، دا شمېر، چې په اوسط ډول هره ورځ شاوخوا ۲۰ نیونې کیږي، یا د جرمونو د زیاتوالي انعکاس کېدای شي او یا هم د امنیتي عملیاتو د پراخېدو نښه ده.