سارا اډمز: د داعش خراسان پر وړاندې د طالبانو د پام وړ عملیاتو نښې نه لیدل کېږي

حمدالله فطرت په ایکس خواله رسنۍ کې لیکلي، چې دغه بریدونه د ډیورنډ کرښې ته نږدې ترسره شوي او پکې د ولسي خلکو کورونه، ښوونځي، روغتیايي مرکزونه او جوماتونه په نښه شوي دي.

هغه ویلي: «د پاکستان پوځي رژیم یو ځل بیا د خپلو بریدونو په دوام د کونړ د دانګام ولسوالۍ کې د ولسي خلکو پر استوګنځایونو بریدونه کړي، چې له امله یې درې ملکي وګړي وژل شوي او ۱۴ نور ټپیان دي.»

د فطرت په وینا، په دغو بریدونو کې د نجونو او هلکانو دوه ښوونځي، یو روغتیايي مرکز او دوه جوماتونه ویجاړ شوي دي.

هغه زیاته کړې چې سربېره پر دې، شاوخوا ۸۰څاروي هم له منځه وړل شوي او خلکو ته مالي زیانونه اوښتي دي.

دُراني په ایکس خواله رسنۍ کې لیکلي، د رژیم بدلون په اړه خبرې ښايي د بهرنیو لورو له اجنډاوو سره سمون ولري، خو دا بحث د افغانستان له اصلي اړتیا، یعنې ثبات، پام اړوي.

هغه ټینګار کړی: «ثبات هغه وخت رامنځته کېږي چې یو ټول‌شموله او مشروع سیاسي جوړښت، د افغانانو له‌خوا او د هغوی د مشارکت پر بنسټ جوړ شي.»

دراني زیاته کړې، چې طالبان یو سیاسي حرکت دی او د ده په وینا، د سیاسي تنوع او ګډون له منلو ډډه کوي، چې له امله یې د هغوی کورنی او نړیوال مشروعیت محدود پاتې شوی دی.

نوموړي ویلي، د پراخ مشارکت او د خلکو د رضایت پرته حکومتداري محدوده پاتې کېږي او اوسنی سیاسي نفوذ تر ډېره د کندهار او کابل تر منځ راڅرخي، خو پراخ سیاسي ملاتړ نه لري.

هغه خبرداری ورکړی چې هېڅ دوامداره وضعیت پر محرومیت او نه‌ګډون نه شي ودرېدای او زیاتوي: «یو داسې نظام چې د افغانستان تنوع منعکس نه کړي، تل به کمزوری پاتې شي.»

د دراني په وینا، بدلون حتمي دی، خو اصلي پوښتنه دا ده چې دا بدلون به څنګه راځي، او دا چې طالبان تر کومه بریده دا واقعیت درک کوي، د افغانستان راتلونکی به هماغه ټاکي.

د فاریاب ولایت لپاره د طالبانو امنیې قوماندانۍ د دوشنبې په ورځ (د غویي ۱۴مه) ویلي، چې دغه پېښه هغه مهال رامنځته شوه چې یو تیز رفتاره موټر له یو باروړونکي موټر سره ټکر وکړ.

د طالبانو په وینا، په دې پېښه کې موټر چلوونکی او دوه نور کسان مړه شوي دي. همدارنګه، د باروړونکي موټر چلوونکی د طالبانو له خوا نیول شوی دی.

په ورته وخت کې، د فراه ولایت په مرکز کې په یوې بلې ترافیکي پېښه کې د یو موټرسایکل څلور سپرلۍ هم وژل شوي دي.

په افغانستان کې د ترافیکي پېښو زیاتوالی د بېلابېلو لاملونو له امله بلل کېږي، چې په کې د سړکونو خرابوالی، د ترافیکي قوانینو نه مراعت او د څارنې کمزوري سیستم شامل دي. کارپوهان ټینګار کوي چې که د سړکونو جوړښت ښه نه شي او د ترافیکو کنټرول جدي نه شي، دا ډول پېښې به لا زیاتې شي.

په دویمه ماده کې راغلي، چې که د باجوړ او مهمندو څخه پر کونړ ډزې کېږي مسوولیت به یې د پاکستان د حکومت پر غاړه وي او که د کونړ له خوا پر باجوړ او مهمندو ډزې کېږی نو مسوول به یې طالبان وي.

په درېیمه ماده کې راغلي، چې دواړه لوري به بې ځایه شوې کورنۍ په خپلو سیمو کې بیرته ځای پر ځای کوي او د جګړې په صورت کې به طالبان او پاکستاني ځواکونه د عامو خلکو کورونه نه په نښه کوي.

په څلورمه ماده کې ویل شوي، چې هر نظام د خپل داخلي امنیت مسوول دی، چې دا د پاکستان د امنیتي وضعیت په تړاو د طالبانو رسمي دریځ هم دی.

په پنځمه ماده کې راغلي، چې که له دې پرېکړې هرې خوا تېری وکړ هغه پړ او ملامت دی.

په دې تړون کې لیکل شوي، چې هرې درې میاشتې وروسته به دا جرګه ناسته کوي او د تړون عملي کېدل به ارزوي.

همدراز په تړون کې لیکل شوي، چې د طالبانو او پاکستان په اجازه نن دوشنبه، د غويي پر ۱۴مه د کونړ سرکاڼو ولسوالۍ ناواپاس سیمه کې د کونړ او باجوړ قومي مشرانو ناسته کړې او دا پرېکړه یې کړې ده.

طالبانو او پاکستان دې تړون ته کوم غبرګون نه دی ښودلی، خو د طالبانو اړوندو رسنیو په کونړ کې پر ډیورنډ کرښه د اوربند خبر ور کړی دی.

له دې وړاندې د وري پر ۲۴مه، د نورستان د برګمټال او کامدېش ولسوالیو پر لور د غځېدلې لارې د پرانېستلو په تړاو د نورستان او چترال د قومي مشرانو ترمنځ هوکړه وشوه.

له دغو تړونونو ظاهرا داسې ښکاري، چې پاکستان او طالبان په تدریج پر ډیورنډ کرښه شته ستونزې د قومونو او قومي جرګو له لارې اواروي او یوه برخه مسوولیتونه قومونو او قبایلو ته لیږدوي.

د دغه حکم پر بنسټ، د یو شمېر دولتي ادارو له نومونو څخه د ملي کلمه لرې شوې او پر ځای یې د «عمومي» کلمه کارول کېږي.

د طالبانو د رسمي مکتوب له‌مخې، چې یوه اونۍ وړاندې لیکل شوي، د ملاهبت الله د حکم په اساس د احصایې او معلوماتو ملي اداره له دې وروسته د «احصایې او معلوماتو عمومي اداره» او د ازموینو ملي اداره د «ازموینو عمومي اداره» په نوم نومول شوې دي.

طالبانو تر کنټرول لاندې په ملي ټلوېزیون کې سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې ملاهبت الله هڅه کوي د دغه ټلوېزیون نوم هم د «شریعت غږ» په نوم بدل کړي. د دوی په وینا، طالبانو دمګړۍ ټولې ملي راډیوګانې په شریعت غږ نومولې دي.

طالبانو واک ته له رسېدو وروسته د قول اردوګانو په ګډون د یو شمېر ادارو نومونه عربي ته اړولي دي.

د وروستیو معلوماتو پر بنسټ، دغه ډله اوسمهال د «پولیسو» نوم هم په «شرطه» بدلوي چې یوه عربي کلمه ده.