طالب چارواکي: د کډوالو عالي کمېشنرۍ د افغان کډوالو د ستونزو د حل لپاره د همکارۍ ژمنه کړې

سميع سادات په ایکس خواله رسنۍ کې په یوه اوږده لیکنه کې ویلي، د طالبانو د واکمنۍ نږدې پنځه کلونو او د پاکستان سره د ځینو نښتو له راپورونو وروسته، د دغه ډلې داخلي جوړښت له جدي اختلافاتو سره مخ شوی دی.

نوموړي ادعا کړې، چې د طالبانو د واک له نیولو وروسته په کابل کې سیاسي او نظامي بدلونونه رامنځته شوي، خو په عین حال کې د ډلې دننه د نفوذ او مشرتابه پر سر رقابتونه هم زیات شوي دي. د هغه په وینا، دا اختلافات د طالبانو د «کمزوري کېدو او احتمالي بې‌ثباتۍ» لامل کېدای شي.

سادات زیاتوي، که څه هم د طالبانو مشر ملا هبت‌الله اخندزاده تر اوسه په رسمي ډول د پاکستان پر ضد ښکاره دریځ نه دی خپل کړی، خو په سیمه کې د دواړو خواوو ترمنځ د شخړو او تورونو راپورونه ورکړل شوي دي.

هغه ادعا کړې، چې په مقابل کې یو شمېر طالب قوماندانان د مشرتابه له اجازې پرته پر پاکستاني پوستو بریدونه کوي او همداراز د پاکستاني طالبانو له فعالیتونو ملاتړ کوي.

په دې لیکنه کې سادات دا هم ویلي چې د طالبانو په داخل کې د مشرتابه پر تګلارو اختلافات موجود دي او د ځینو لوړپوړو څېرو، لکه ملا متقیم اغا جان، له لوري د مشرتابه پر چلندونو نیوکې شوې دي. د هغه په وینا، دا نیوکې په ځانګړي ډول د پاکستان پر وړاندې د نرم چلند او د افغانستان د خلکو پر وړاندې د سخت دریځ په اړه مطرح کېږي.

سادات وړاندې ادعا کړې، چې د داخلي اختلافاتو له امله د طالبانو مشرتابه د پاکستان له استخباراتي ادارې (اې ایس اې) سره د اړیکو د پیاوړتیا هڅې کوي، څو د احتمالي داخلي مخالفتونو مخه ونیسي.

هغه لیکلي چې د مشرتابه په داخل کې د واک پر سر رقابتونه زیات شوي او د ملا یعقوب په مشرۍ یوه ډله د نفوذ د زیاتېدو هڅه کوي، په داسې حال کې چې د مشرتابه اصلي حلقه د خپل کنټرول د ساتلو هڅې کوي.

د سادات په وینا، د طالبانو مشرتابه د خپلو نږدې کسانو له لارې پاکستان ته پیغامونه لېږلي او د داخلي مخالفینو پر وړاندې د ملاتړ غوښتنه کوي، په بدل کې یې د پاکستان پر ضد د اقداماتو د مخنیوي ژمنې وړاندې کړي دي.

هغه همداراز ادعا کړې چې د طالبانو د مشرتابه له لوري ځینې بدلونیز وړاندیزونه هم مطرح شوي، لکه د ځینو ولایتونو د چارواکو بدلول او د مشرتابه د نږدې کسانو له لارې د پاکستان سره د مستقیمو اړیکو پیاوړتیا.

سادات په خپله لیکنه کې د طالبانو د ځینو ولایتونو د والیانو نومونه هم یاد کړي، چې د ده په وینا د مشرتابه د نږدې کسانو په توګه عمل کوي او د داخلي اړیکو په مدیریت کې مهم رول لري.

هغه د خپلې ادعا په پای کې ویلي چې د طالبانو داخلي رقابت نوې او حساسې مرحلې ته داخل شوی دی او که دا وضعیت همداسې دوام وکړي، نو د افغانستان سیاسي راتلونکی به له جدي بدلونونو سره مخ شي.

سادات همداراز د افغانستان د خلکو وضعیت ته په اشارې ویلي چې د طالبانو د واکمنۍ تر سیوري لاندې خلک له سختو اقتصادي او ټولنیزو ستونزو سره مخ دي او د بدلون اړتیا ورځ تر بلې جدي کېږي.

د راپور له مخې، تېر کال څه باندې ۲۰میلیونه کسانو ته لومړني روغتیايي خدمتونه وړاندې شوي، چې پکې ۵،۶ میلیونه ماشومان شامل دي. د دغو ماشومانو له ډلې ۱،۴میلیونه نوي زېږېدلي دي، چې ځانګړو پاملرنو ته اړتیا لري.

یونیسف وایي، سره له دې پراخو مرستو، لا هم میلیونونه ماشومان د خوارځواکۍ، ناروغیو او د اساسي خدماتو له نشتوالي سره مخ دي. د معلوماتو له مخې، شاوخوا ۱۰میلیونه ماشومان او میندې د تغذیې اړوند حیاتي خدمتونو ته اړتیا لري.

دغه سازمان زیاتوي،چې د زده‌کړې په برخه کې هم هڅې روانې دي، خو لا هم د ماشومانو د تعلیم وضعیت له ننګونو ډک دی. د راپور له مخې، څلور میلیونه ماشومانو ته تعلیمي مواد او زده‌کړیز فرصتونه برابر شوي، خو لا هم ګڼ شمېر ماشومان له زده‌کړو بې‌برخې دي.

په ورته وخت کې ۲،۷میلیونه کسانو ته د اوبو او حفظ‌الصحې بیړني خدمتونه رسول شوي، خو د پاکو اوبو او مناسبې حفظ‌الصحې نشتوالی لا هم د ډېرو سیمو یوه جدي ستونزه ده.

یونیسف ټینګار کوي، چې که نړیواله ټولنه خپلو مرستو ته دوام ورنه کړي، د افغانستان بشري وضعیت به لا پسې خراب شي. دغه سازمان ویلي چې په ۲۰۲۶کال کې پلان لري د خوارځواکۍ له امله له یو میلیون ډېر ماشومان تر درملنې لاندې ونیسي، خو د دې هدف د پوره کېدو لپاره دوامدار مالي ملاتړ ته اړتیا ده.

د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو د عالي کمېشنرۍ مرستیالې وینسا مټر بولي دا څرګندونې د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت د دفتر له رییس سعید احمد بنوري سره په لیدنه کې کړې دي.

ددغه وزارت له خوا په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، په دې کتنه کې دواړو لوریو د افغان کډوالو پر وضعیت، شته ستونزو او راستنېدونکو ته د خدمتونو د ښه‌والي پر لارو چارو خبرې کړې دي.

په ناسته کې سعید احمد بنوري ویلي: «په دې وروستیو کې له ګاونډیو هېوادونو ګڼ شمېر کډوال راستنېږي، چې له ستونزمن حالت سره مخ دي. پاکستان یې په زور باسي، ګواښي یې، حقونه یې تر پښو لاندې کوي او حتا ځینې یې بندي کوي.»

هغه خبرداری ورکړی، چې ښايي د راستنېدو لړۍ نوره هم چټکه شي او زیاته کړې یې ده: «باید پوره چمتووالی ولرو او راستنېدنه باید په تدریجي، خپله خوښه او عزتمنده توګه ترسره شي.»

خبرپاڼه زیاتوي، بنوري د ملګرو ملتونو له کمېشنرۍ وغوښتل چې په سرحدي سیمو کې راستنېدونکو ته لا زیاتې اسانتیاوې برابرې کړي او ټینګار یې وکړ چې طالبان د کډوالو ملاتړ ته ژمن دي.

په خبرپانه کې راغلي، وینسا مټر بولي د خپلې ادارې د بودیجې د زیاتوالي خبر ورکړ او ویې ویل: «د مهاجرینو چارو وزارت کاري لومړیتوبونه مو په پام کې نیولي، څو په راتلونکي کال کې راستنېدونکو ته لا زیاتې مرستې برابرې کړو.»

هغې همداراز ډاډ ورکړ، چې د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنري به له افغان کډوالو خپل ملاتړ ته دوام ورکړي او د هغوی د ستونزو د حل لپاره به خپلې هڅې زیاتې کړي.

سارا اډمز په ایکس خواله رسنۍ کې لیکلي، د ارزونې پر بنسټ، د داعش خراسان د پوځي شورا جوړښت تر ډېره پر خپل حال پاتې دی او د طالبانو له لوري د دې ډلې د غړو پر وړاندې کومه ښکاره ضربه نه ده لیدل شوې.

هغې ویلي: «په دې موده کې د داعش خراسان د پوځي شورا پر وړاندې د طالبانو له اړخه د نیولو یا وژلو کوم تایید شوي موارد نه شته.»

د اډمز په وینا، یوازینی بدلون د محمد شريف‌الله په تړاو رامنځته شوی، چې د پاکستان له‌خوا تر نیول کېدو وروسته له یادې شورا لرې شوی، نه د طالبانو د عملیاتو په پایله کې.

نوموړې زیاته کړې چې د هغه پر ځای حیات‌الله منصور الخراساني ټاکل شوی دی.

اډمز همداراز ادعا کړې چې محمد شريف‌الله د ۲۰۲۱ کال د کابل د ابي ګېټ برید په تړاو د امریکا له‌خوا د «قرباني» په توګه کارول شوی او دا یې د ۲۰۱۲ کال د بنغازي له پېښې سره ورته بللې ده.

هغې خبرداری ورکړی چې دا ډول تګلارې باید بیا تکرار نه شي.

حمدالله فطرت په ایکس خواله رسنۍ کې لیکلي، چې دغه بریدونه د ډیورنډ کرښې ته نږدې ترسره شوي او پکې د ولسي خلکو کورونه، ښوونځي، روغتیايي مرکزونه او جوماتونه په نښه شوي دي.

هغه ویلي: «د پاکستان پوځي رژیم یو ځل بیا د خپلو بریدونو په دوام د کونړ د دانګام ولسوالۍ کې د ولسي خلکو پر استوګنځایونو بریدونه کړي، چې له امله یې درې ملکي وګړي وژل شوي او ۱۴ نور ټپیان دي.»

د فطرت په وینا، په دغو بریدونو کې د نجونو او هلکانو دوه ښوونځي، یو روغتیايي مرکز او دوه جوماتونه ویجاړ شوي دي.

هغه زیاته کړې چې سربېره پر دې، شاوخوا ۸۰څاروي هم له منځه وړل شوي او خلکو ته مالي زیانونه اوښتي دي.