ملاله بنسټ: د نجونو د زده‌کړې محرومیت نړۍ ته د ۱۵ تر ۳۰ ټریلیون ډالرو اقتصادي زیان اړوي

دغه سرچینه، چې ځان د بدخشان یو اوسېدونکی او د افغانستان د یوه دردمن وګړي په توګه معرفي کوي، په خپل پیغام کې ویلي، چې د هېواد په ځانګړي ډول په بدخشان ولایت کې د کوکنارو د کښت او د نشه‌يي توکو د کاروبار وضعیت لا هم په پراخه کچه دوام لري.

هغه ادعا کړې، چې که څه هم طالبان د کوکنارو د له منځه وړلو او د نشه‌يي توکو پر ضد د مبارزې خبرې کوي، خو په ځینو سیمو کې لا هم د تریاکو پټ او ښکاره بازارونه فعال دي. د هغه په وینا: «که رښتیا هم د دې کار د مخنیوي اراده موجوده وای، هېڅ چا به د کوکنارو د تخم د کرلو جرات نه درلود.»

په پیغام کې همداراز ویل شوي، چې په بدخشان کې ځوانان د بې‌کارۍ، فقر او ناامیدۍ له امله د نشه‌يي توکو له جدي ستونزې سره مخ دي او دا وضعیت د کورنیو لپاره لوی ټولنیز بحران رامنځته کړی دی.

هغه زیاتوي چې د نشه‌يي توکو ترڅنګ، د بدخشان د طلاوو د کانونو غیرشفافه کیندنه هم د خلکو یوه جدي اندېښنه ده. د هغه په وینا، سره له دې چې له دغو کانونو څخه کلني میلیارډونه ډالر عواید ترلاسه کېږي، خو سیمه‌ییز خلک لا هم له فقر او محرومیت سره مخ دي.

د بدخشان دغه اوسېدونکي ادعا کړې چې د کانونو او د نشه‌يي توکو له عوایدو سره تړلي اقتصادي فعالیتونه د ناامنۍ او غیرقانوني شبکو د تمویل په اړه اندېښنې هم زیاتې کړې دي.

دغه سرچینه له نړیوالو رسنیو او د بشري حقونو له ادارو غوښتي چې د افغانستان وضعیت له نږدې وڅېړي او د ده په وینا، اجازه ورنه کړي چې د خلکو واقعیتونه د سیاسي او تبلیغاتي روایتونو تر سیوري لاندې پټ پاتې شي.

هغه په پای کې ویلي: «د افغانستان خلک تر بل هر وخت ډېر د حقیقت، عدالت او نړیوالې پاملرنې اړتیا لري.»

سرچینه چې نه غواړي نوم یې یاد شي، افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل، د ننګرهار ولایت د جلال‌اباد ښار په سراج‌العمارت بڼ کې د نارنج ګل دودیزه مشاعره روانه وه، چې د رسنیو استازي د دغه فرهنګي بهیر د ثبت او خپرولو لپاره ورغلي وو.

د نوموړي په خبره، کله چې کیمرې او مایکروفونونه نصب شول او د مشاعرې رسمي بهیر پیل شو، د تنظیم ځینو کسانو له خبریالانو وغوښتل چې د فلم اخیستنې بهیر په موقتي ډول ودروي او وروسته یې بیا پیل کړي.

سرچینه وايي، د همدې موضوع پر سر د نظر اختلاف رامنځته شو، چې وروسته یو سیمه‌ییز مسول، چې د غونډې د تنظیم برخه بلل کېږي، له خبریالانو سره توندې خبرې وکړې او ناسم الفاظ یې وکارول.

سره له دې چې د خبریالانو له لوري د وضعیت د ارامولو هڅه وشوه او له یاد مسول څخه د خبرو د نرمولو غوښتنه وشوه، خو وضعیت لا نور هم ترینګلی شو.

سرچینه زیاتوي چې د رامنځته شوي وضعیت له امله خبریالان اړ شول د مشاعرې پوښښ پرېږدي او خپل تجهیزات له ځایه ټول او غونډه ترک کړي.

یوه ویډيو چې په ټولنیزو رسنیو کې خپره شوې، ښکاري چې یو ډله خبریالان د نارنج ګل له مشاعرې وځي.

تر اوسه د اړوندې پېښې په اړه د طالب مسولو چارواکو له لوري رسمي غبرګون نه دی ښودل شوی.

د یادې ادارې د راپور له مخې، دغه پېښې د تېرې اوونۍ په پای کې ثبت شوې او په ټولیز ډول ۳۷کډوال، چې غوښتل یې په ناقانونه ډول پولنډ ته داخل شي، وپېژندل شول او نیول شوي دي.

چارواکو ویلي، چې تر ټولو لویه ډله ۲۴کسان وو، چې یو اوکرایني وګړي هڅه کوله د یو باروړونکي موټر په وسیله د موقتي سرحدي لارې پولنډ ته انتقال کړي.

د پولنډ سرحدي ځواک زیاته کړې، چې دغه کسان د قانوني اسنادو له نشتوالي سره مخ وو او په هماغه ځای کې یې د ننوتلو مخه نیول شوې ده.

په نورو عملیاتو کې هم د پولې په بېلابېلو سیمو کې وړې ډلې نیول شوې دي، چې په کې د افغانستان تر څنګ د پاکستان، بنګله‌دېش او الجزایر اتباع شامل دي.

د معلوماتو له مخې، ځینې دغه کډوال په پلي ډول د لیتوانیا له لارې پولنډ ته اوښتي وو او وروسته د سرحدي ځواکونو له لوري وپېژندل شول.

چارواکو ویلي چې ټول نیول شوي کسان د لومړنیو قانوني مرحلو له بشپړېدو وروسته بېرته د لیتوانیا چارواکو ته سپارل شوي دي.

همدارنګه، هغه کسان چې د دغو کډوالو په لېږد کې ښکېل وو، نیول شوي او د ناقانونه تګ راتګ د تنظیم او اسانتیا برابرولو په تور له جدي قانوني تعقیب سره مخ دي، چې ښايي تر ۸کلونو پورې بند سزا ولري.

د یادونې وړ ده، هغه کسان چې د ناقانونه ننوتلو په هڅه نیول کېږي، عموماً لومړی توقیف کېږي او بیا یې دوسیې د محکمو له لارې څېړل کېږي. په داسې مواردو کې لږ تر لږه شپږ میاشتې بند سزا ټاکل کېږي، او له سزا وروسته ډېری وخت بېرته خپلو اصلي هېوادونو، لکه افغانستان، ته ستنېږي.

ټرمپ دا څرګندونې له فاکس نیوز سره په ټلیفوني مرکه کې کړې دي. هغه ویلي: «که د ایران رژیم زموږ بېړۍ په نښه کړي، له ځمکې به محوه شي.»

نوموړي په مرکه کې د ایران سره د روانو خبرو په اړه هم وویل چې د ده په وینا، ایرانیان د پخوا په پرتله «زیات نرم شوي» او د امریکا د فشارونو پر وړاندې انعطاف ښيي.

ټرمپ د ایران پر بندرونو لګېدلی فشار او محاصره «د تاریخ تر ټولو لوی پوځي مانور» بللی او زیاته کړې یې ده چې امریکا اوس د وسلو او مهماتو له پلوه په ډېر قوي حالت کې ده.

هغه ټینګار کړی: «یا به ایران په رښتینې نیت سره یوې هوکړې ته رسېږي، یا به موږ پوځي عملیات بېرته پیل کړو.»

د امریکا او ایران ترمنځ اړیکې له اوږدې مودې راهیسې ترینګلې دي او دواړه لوري د سیاسي، پوځي او اقتصادي فشارونو له لارې یو پر بل اغېز کول غواړي. وروستي څرګندونې د سیمې د امنیتي وضعیت په اړه اندېښنې زیاتوي.

د وزارت له خوا په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، په اسلام‌اباد کې د افغان کډوالو طالب چارواکي د پاکستان لپاره د افغانستان له سفیر سره یوځای د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ له نوې سرپرستې اوسکار مانویل سانچز سره د افغان کډوالو د ستونزو، د کاري ظرفیت د لوړولو، د راستنېدنې په مرکزونو کې د شفاف او منظم ثبت، د شکایتونو د اورېدو میکانیزم، او لومړنیو بشري اسانتیاوو ته د لاسرسي په اړه تفصيلي بحث کړی.

په خبرپاڼه کې راغلي، په ناسته کې د افغان محصلینو د ستونزو او د هغوی د تعلیمي وضعیت پر حل هم خبرې شوې دي.

په دې لیدنه کې طالب چارواکو د کډوالو د شته ستونزو د بېړني حل غوښتنه کړې او ټینګار یې کړی چې په ډیورنډ په کرښه او د راستنېدنې په مرکزونو کې باید خدمات لا منظم او شفاف شي.

د خبرپاڼې له مخې، د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ نوې استازې اوسکار مانویل سانچز ډاډ ورکړی چې اداره به یې د افغان کډوالو د ستونزو د حل او د لازمو اسانتیاوو د برابرولو لپاره خپلې هڅې جاري وساتي.

نوموړې همداراز ویلي چې د افغان محصلینو موضوع به له کوربه هېواد سره وڅېړل شي او د کډوالو لپاره د شکایتونو د ثبت یو ځانګړی مرکز به هم رامنځته شي.