د طالبانو د ټولګټو چارو وزارت وایي، هغه لارې چې د وروستیو ورښتونو او سېلابونو له امله تړل شوې وې؛ بېرته د تګراتګ لپاره پرانیستل شوې. د یاد وزارت په وینا؛ د بدخشان–تخار لویه لار، د تخار –ورسج، د درهصوف – مزارشریف او دارنګه د خنجان – بنو لارې بېرته د تګراتګ لپاره پرانیستل شوې.
دغه وزارت زیاته کړې، هڅې روانې دي څو نورې تړل شوې لارې هم ژر تر ژره د خلکو د تګراتګ لپاره پرانیستل شي.
د افغانستان د ښځو او بشري حقونو د ملاتړ او پراختیا بنسټ (راواه) د مطبوعاتو د ازادۍ نړۍوالې ورځې په مناسبت په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې افغانستان د خپل رسنیز تاریخ له تر ټولو تورو پړاوونو تېرېږي. یاد بنسټ زیاته کړې، چې پر خبریالانو تپل شوې چوپتیا د خلکو د غږونو ډب کول دي.
په خبرپاڼه کې راغلي، چې طالبانو د پراخ سانسور، خپلسرو نیونو، ګواښونو، شکنجې او د خبریالانو جبري تبعید له لارې په عملي ډول د بیان ازادۍ او د خلکو معلوماتو ته د لاسرسي حق پر وړاندې ښکاره جګړه پیل کړې ده.
دغه بنسټ د بېپولو خبریالانو له سازمان، د رسنیو ملاتړو ادارو، یونیسکو، یونیسیار، بشري حقونو او نورو بنسټونو غوښتي، چې پر طالبانو فشار زیات کړي تر څو د رسنیو د ازادۍ نقضولو په اړه ځواب ویونکي شي. دوی دارنګه له ګواښ سره د مخ خبریالانو پر ملاتړ ټینګار کړی.
نوموړي بنسټ له دولتونو غوښتنه کړې، چې د بیان ازادۍ د ملاتړ ترڅنګ دې له ګواښ سره مخ خبریالان له خوندي لارو وباسي. یاد سازمان په افغانستان کې د رسنیو او خبریالانو اوسنی وضعیت د تاریخ تر ټولو توره دوره یاده کړې او زیاته کړې یې ده، چې «افغانستان به هیڅکله چوپتیا غوره نهکړي».
د افغان خبریالانو خوندیتوب کمېټې د معلوماتو لهمخې، د ۲۰۲۵ کال په اکتوبر میاشت کې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې د ملي راډیو ټلویزیون دوه خبریالان پر خوست او کابل د پاکستاني ځواکونو په بریدونو کې وژل شوي دي. په دې پېښو کې د یادې رسنۍ یو بل خبریال او یو موټر چلوونکی هم ټپیان شوي دي.
د افغان خبریالانو خوندیتوب کمېټې د معلوماتو لهمخې، د ۲۰۲۵ کال د اکتوبر میاشتې په نیمايي کې د طالبانو تر کنټرول لاندې د پکتیا ولایت د ملي راډیو ټلویزیون خبریال عبدالغفور عابد د خوست په ځاځي میدان ولسوالۍ کې د پاکستاني ځواکونو په ډزو کې د راپور جوړولو پر مهال ووژل شو.
په دې پېښه کې د پکتیا د ملي ټلویزیون بل خبریال تواب ارمان او د هغوی موټر چلوونکی هم ټپيان شوي دي.
د کمېټې د معلوماتو پر بنسټ، د یاد ټلویزیون دویم خبریال عبدالظاهر ساپی بیا په همدې میاشت کې پر کابل د پاکستاني نظامیانو په هوايي برید کې وژل شوی دی.
د افغان خبریالانو خوندیتوب کمېټې د یکشنبې په ورځ (د غويي ۱۳مه) د رسنیو د ازادۍ نړۍوالې ورځې په مناسبت اعلامیه کې هم ویلي: «په تېر یوه کال کې د خبریالانو او رسنیو پر وړاندې ګڼې قضیې ثبت شوې دي او افغانستان د دوو خبریالانو د شهادت او دوو نورو د ټپي کېدو شاهد وو. همدارنګه، خبریالان اطلاعاتو ته د لاسرسي او شغلي خوندیتوب په برخو کې له سختو ستونزو سره مخ وو».
دا په داسې حال ې ده، چې د خبریالانو د خوندیتوب کمېټې سيپيجې ۲۰۲۵ کال د خبریالانو لپاره تر ټولو مرګونی کال بللی او په وینا یې په دغه کال کې ۱۲۹ خبریالان وژل شوي دي.
د بښنې نړۍوال سازمان: ۲۰۲۵ کال د خبریالانو لپاره تر ټولو مرګونی کال وو | افغانستان انټرنشنل پښتو
یادې کمېټې اسراییل د دغو وژنو د دوه پر درېیمه برخه مسوول بللی او په وینا یې، د غزې تړانګه د راپور ورکولو لپاره تر ټولو مرګونې سیمه وه.
د رسنیو د ازادۍ له نړۍوالې ورځې سره هممهاله، د بښنې نړۍوال سازمان ویلي، چې ۲۰۲۵ د نړۍ په کچه د خبریالانو لپاره د ثبت شویو کلونو په منځ کې تر ټولو مرګونی کال وو. دغه سازمان د خبریالانو د خوندیتوب کمېټې (سي پيجې) په حواله ویلي، په دغه کال کې ۱۲۹ خبریالان وژل شوي دي.
د بښنې نړۍوال سازمان د یکشنبې په ورځ (د غويي ۱۳مه) په خپله ایکسپاڼه د خبریالانو د خوندیتوب کمېټې د راپور په حواله ویلي، چې تېر زیږیز کال د خبریالانو لپاره تر ټولو مرګونی کال وو. په دغه کال کې ۱۲۹ خبریالان وژل شوي دي.
دغه سازمان په ډاګه کړې، اسراییل د دغو وژنو د دوه پر درېیمه برخه مسوول دی او په وینا یې، د غزې تړانګه د راپور ورکولو لپاره تر ټولو مرګونې سیمه وه.
د بښنې نړۍوال سازمان ویلي: «له خونړیو جګړو نیولې د رسنیو تر چوپتیاوو پورې، کله چې خبریالان په نښه کېږي، باوري معلوماتو ته لاسرسی هم قرباني کېږي».
د یادونې وړ ده، چې د مې ۳مه د رسنیو د ازادۍ نړۍواله ورځ ده، چې د ملګرو ملتونو او یونېسکو لهخوا د رسنیو د ازادۍ د نمانځنې، د خبریالانو د ملاتړ او د بیان ازادۍ ته د دولتونو د ژمنتیا د یادونې په موخه، د بشري حقونو د نړۍوالې اعلامیې د ۱۹مې مادې پر بنسټ نومول شوې ده.
د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت نشراتي مرستیال، حیاتالله مهاجر فراهي له دیني عالمانو، رسنیزو فعالانو او لیکوالانو غوښتي چې له «بېباکه څرګندونو او بېمنطقه نیوکو» ډډه وکړي.
نوموړي د یکشنبې په ورځ په یوه ویډیويي پیغام کې ویلي، چې دا ډول څرګندونې کولای شي په ټولنه کې «بدګماني» رامنځته کړي او اختلافات زیات کړي.
فراهي د طالبانو د ملاتړ کوونکو لیکوالانو ستاینه کړې او له هغوی یې غوښتي چې خپل ملاتړ ته دوام ورکړي. هغه ټینګار کړی چې باید د طالبانو پالیسۍ تعقیب شي او له هر هغه اقدام څخه مخنیوی وشي چې د ده په وینا «نفاق» ته لار هواروي.
دغه څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې د ۲۰۲۱کال راهیسې، د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، په افغانستان کې د رسنیو او فرهنګي فعالیتونو فضا له جدي محدودیتونو سره مخ شوې ده.
بل لور ته د رسنیو ملاتړو بنسټونو ویلي، چې له تېر کال راهیسې یې ۱۲۷ د خبریالانو د ګواښلو او ۲۰ هم د نیولو او بندي کولو قضیې ثبت کړې دي.
د افغانستان د خبریالانو مرکز ویلي، چې طالبانو په تېر یوه کال کې د یادې ډلې د اصولو نه منلو په جرم ۱۱ رسنۍ تړلې او د نږدې ۱۰ رسنیزو بنسټونو کاري جوازونه یې لغوه کړي دي.
کارپوهان وایي، په دې موده کې د بیان ازادي محدوده شوې او ګڼ شمېر رسنۍ تړل شوې دي. د طالبانو حکومت هڅه کوي چې خپل روایت غالب وساتي او له نیوکو او مخالفو نظرونو څخه مخنیوی وکړي، هغه څه چې د بیان ازادۍ او د معلوماتو د ازاد جریان په اړه اندېښنې زیاتوي.
د ملګرو ملتونو د ماشومانو ملاتړ صندوق (یونیسف) په خپل تازه راپور کې ویلي، چې په افغانستان کې د سختې خوارځواکۍ د مخنیوي او درملنې لپاره یې خپلې هڅې چټکې کړې او په ۲۰۲۶کال کې به ۱،۳ میلیون افغان ماشومانو ته حیاتي او درملنیز خواړه ورسوي، څو د خوارځواکۍ له جدي اغېزو وژغورل شي.
یونیسف وایي، چې دغه درملنیز پروګرام د اسیا پراختیايي بانک په مالي ملاتړ پر مخ وړل کېږي، چې له لارې یې په ځانګړي ډول د افغانستان لیرې پرتو سیمو ته روغتیايي او غذایي کڅوړې رسېږي.
د دې ادارې په وینا، دا ځانګړي خواړه د انرژۍ له پلوه غني دي او هغه ماشومانو چې د غذايي کمښت له امله یې دفاعي سیستم کمزوری شوی، په لنډ وخت کې بېرته عادي حالت ته راولي.
یونیسف زیاتوي، چې د بشري بحران په دوام سره، هڅه کوي د ماشومانو د مړینې کچه راکمه کړي او تر یو میلیون ډېر هغه ماشومان تر درملنې لاندې ونیسي چې د خوړو له کمښت سره مخ دي.
نړیوالې بشري ادارې په دوامداره توګه په افغانستان کې د ماشومانو پر وضعیت اندېښنه څرګندوي او ټینګار کوي چې د اقتصادي ستونزو، وچکالۍ او بېوزلۍ له امله میلیونونه ماشومان د خوارځواکۍ له ګواښسره مخ دي. دغو ادارو له مرسته کوونکو هېوادونو غوښتنه کړې چې په دې حساسو شرایطو کې د افغان ماشومانو ملاتړ ته دوام ورکړي.