اصف دُراني: د افغانستان ثبات د یوه ټولشموله او مشروع نظام پورې تړلی
د افغانستان لپاره د پاکستان پخواني ځانګړي استازي اصف دُراني ویلي، د «رژیم بدلون» بحثونه د اصلي ستونزې حل نه دی، بلکې د افغانستان ثبات هغه وخت ټینګېږي چې یو ټولشموله او مشروع سیاسي نظام د افغانانو لهخوا رامنځته شي.
دُراني په ایکس خواله رسنۍ کې لیکلي، د رژیم بدلون په اړه خبرې ښايي د بهرنیو لورو له اجنډاوو سره سمون ولري، خو دا بحث د افغانستان له اصلي اړتیا، یعنې ثبات، پام اړوي.
هغه ټینګار کړی: «ثبات هغه وخت رامنځته کېږي چې یو ټولشموله او مشروع سیاسي جوړښت، د افغانانو لهخوا او د هغوی د مشارکت پر بنسټ جوړ شي.»
دراني زیاته کړې، چې طالبان یو سیاسي حرکت دی او د ده په وینا، د سیاسي تنوع او ګډون له منلو ډډه کوي، چې له امله یې د هغوی کورنی او نړیوال مشروعیت محدود پاتې شوی دی.
نوموړي ویلي، د پراخ مشارکت او د خلکو د رضایت پرته حکومتداري محدوده پاتې کېږي او اوسنی سیاسي نفوذ تر ډېره د کندهار او کابل تر منځ راڅرخي، خو پراخ سیاسي ملاتړ نه لري.
هغه خبرداری ورکړی چې هېڅ دوامداره وضعیت پر محرومیت او نهګډون نه شي ودرېدای او زیاتوي: «یو داسې نظام چې د افغانستان تنوع منعکس نه کړي، تل به کمزوری پاتې شي.»
د دراني په وینا، بدلون حتمي دی، خو اصلي پوښتنه دا ده چې دا بدلون به څنګه راځي، او دا چې طالبان تر کومه بریده دا واقعیت درک کوي، د افغانستان راتلونکی به هماغه ټاکي.
طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی.
په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زدهکړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».
خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.
که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.
نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»
د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.
دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.
