افغانستان ته د قزاقستان د غلې دانې د صادارتو زیاتوالی؛ خلک د بیو لوړوالي له کبله شکایت کوي

د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد د دوشنبې په ورځ، د غويي پر ۱۳مه اعلان وکړ، چې د دې ډلې د فاریاب پخوانی والي ملا عبدالاحد فضلي د مخابراتو او معلوماتي ټکنالوژۍ وزارت د وزیر په توګه ټاکل شوی، په داسې حال کې چې د بادغیس پخوانی والي ملا محمد حنیف حمزه د فاریاب ولایت د نوي والي په توګه ګومارل شوی دی.

همدارنګه د طالبانو د بغلان پخوانی والي مولوي عبدالرحمن حقاني د خوست ولایت د والي په توګه ټاکل شوی او د خوست پخوانی والي مولوي عبدالله مختار د بغلان ولایت د والي په توګه له پخواني پوسټ نه بدل شوی دی.

د طالبانو د اقتصادي معاونیت پخوانی سلاکار ملا محمد ولي جان د بادغیس ولایت د والي په توګه ټاکل شوی دی.

په امنیتي برخه کې هم بدلونونه راغلي دي.

د طالبانو د میدان وردګ پخوانی امنیه قوماندان مولوي عبدالقیوم هلال د بغلان ولایت د امنیه قوماندان په توګه، او د بغلان پخوانی امنیه قوماندان ملا عبدالحق د میدان وردګ ولایت د امنیه قوماندان په توګه ګومارل شوي دي.

دغه راز ددې ډلې د زندانونو چارو ادارې د بندیانو د مخنیوي پخوانی رییس مولوي محمد عمر مخلص د نیمروز ولایت د امنیه قوماندان په توګه ټاکل شوی دی.

په دغه حکم کې ټول د ۱۹ تنو د تبدیلۍ خبر ورکړل شوی دی.

په کندهار کې د طالبانو تر واک لاندې د کانونو او صنعت خونې مسوولینو د دوشنبې په ورځ (د غويي ۱۴مه) افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي، چې په کندهار کې به ډېر ژر د همدې غوړیو د تولید فابریکو له کبله په یاده برخه کې شته اړتیاوې پوره شي.

په کندهار کې د غوړیو د یوې تولیدي فابریکې مرستیال احمدالله وايي، که طالبان ورته د برېښنا، ځای، مالیاتو او نورو برخو کې اسانتیاوې برابرې کړي؛ نو په دې برخه کې به تولیدات لا زیات او د نږدې ولایتونو اړتیاوې هم پوره کړي.

د غوړیو د تولیدي فابریکو مسوولینو له طالبانو غوښتي، چې د بې‌کیفیته غوړیو د وارداتو مخه ونیسي‌ او کورنیو تولیداتو ته دې بازار موندنه وشي. د کانونو او صنعت ریاست مسوولین وايي، چې په همدې فابریکو کې په سلګونه کسان په دندو بوخت دي.

په ورته وخت کې د کندهار اوسېدونکي بیا له سوداګرو او طالب مسوولینو غوښتنه کوي، چې په بازار کې دې د غوړیو بیې کنټرول او د خلکو کمزوری اقتصادي وضعیت په پام کې ونیسي.

د هغه په وینا؛ د هرمز تنګي د لارې تړل کېدو او د ترانزیټ ګډوډېدو له امله د مرستو لېږد اوس د یوې اوږدې بدیلې لارې څخه ترسره کېږي. دغه توکي له دوبۍ څخه د هند، عمان، مصر او نورو هېوادونو له لارې په تېرېدو افغانستان ته رسېږي، چې له امله یې د لېږد موده نږدې درې اونۍ زیاته شوې ده.

د خوړو نړۍوال پروګرام مشر وایي، د دوی د خوړو مرستې د همدې اوږدې لارې له امله په ځنډ سره رسېږي او دغه وضعیت د افغان ماشومانو د لوږې ګواښ زیات کړی دی. هغه ویلي: «نن ورځ افغان ماشومان د همدې ستونزو له امله وږي پاتې کېږي». هغه خبرداری ورکړی، چې ځینې ماشومان ښایي خپل ژوند هم له لاسه ورکړي.

د خوړو نړۍوال پروګرام په خبره، د ټرانسپورتي لارو د ګډوډۍ له امله نه یوازې د افغانستان؛ بلکې په ټوله سیمه کې یې د مرستو رسولو پر سیستم اغېز کړی دی.

د کونړ د دانګام ولسوالۍ طالب ولسوال مولوي عمر صدیق وایي:« پاکستاني پوځیان د مخامخ جګړې توان له لاسه ورکړی او په ډېر ظلم سره ملکي‌ تاسیسات په نښه کوي». نوموړي زیاته کړې، د پاکستان پوځ د کونړ په دانګام ولسوالۍ کې ډیورنډ کرښې ته څېرمه په بریدونو ۳ ملکي‌ وګړي وژلي او ۱۴ نور یې ټپيان کړي چې ښځې او ماشومان هم په‌کې شامل دي.

هغه وړاندې ویلي: «د پاکستان په بریدونو کې ۳ ملکي‌وګړي وژل شوي او ۱۴ نور ټپيان دي. د نجونو او هلکانو دوه ښوونځي، یو روغتیايي مرکز، دوه جوماتونه تخریب شوي او ۸۰ څاروي تلف شوي دي».

نوموړي دغه بریدونه د ټولو اصولو خلاف عمل یاد کړی. د طالبانو د معلوماتو له مخې؛ پر کونړ د پاکستان د بریدونو له پيل راهیسې په دغه ولایت کې ۱۲ ښوونځي ویجاړ شوي، چې له امله یې ۱۷زره زده‌کوونکي له زده‌کړو بې‌برخې شوي دي.

د کندهار یوشمېر اوسېدونکي وایي، مخکې به د طالبانو د امربالمعروف محتسبین بازارونو ته ورتلل او هلته به یې هټۍوال او کارکوونکي نیول چې ولې یې ږېره کمه کړې؛ خو اوس وضعیت بدل شوی دی.

د کندهار ښار یو ځوان نور احمد په دې اړه افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل: «پخوا به که په هټۍ کې وې امکان وو، چې طالبان درباندې راشي؛ خو اوس که پر سړک روان یې هم درباندې غږ کوي او وایي، ږېره دې ولې خریلې ده بیا دې نو ریاست ته بیايي».

د خلکو په وینا؛ هغه کسان چې ږېره یې کمه کړې یا خریلې وي د محتسبینو له لوري درول کېږي، پوښتنې ترې کېږي او بیا د څو ساعتونو یا حتی یوې ورځې لپاره اړونده ریاستونو ته بیول کېږي او هلته ترې لیکلې ژمنه اخیستل کېږي چې بیا به ږیره نه کموي.

د کندهار یو بل اوسېدونکی اسدالله وایي: «ما خپله ولیدل، چې دوه کسان یې په هرات بازار کې راوګرځول چې ږېرې یې خریلې وې وروسته یې موټر ته پورته کړل؛ نو دغه کسان به هم په یو کار پسې راوتلي وو، کورنۍ به ورته په تمه وي خو دوی هغه ته نه ګوري».

د دغه ډول پېښو زیاتېدو د خلکو ترمنځ وېره خپره کړې او ډېری ځوانان وایي، چې اوس د ښار په واټونو کې په ازاده توګه ګرځېدل هم ورته ستونزمن شوي دي. سیمه‌ییز اوسېدونکي وايي، د طالبانو دغه کار نه یوازې د خلکو شخصي ازادي محدوده کړې؛ بلکې د سلمانیو پر کاروبار یې هم منفي اغېز کړی او د هغوی کاروبار تر ډېره درېدلی دی.

یوشمېر شنونکي وایي، چې دغه ډول سخت دریځي نه یوازې د خلکو شخصي ازادۍ محدودوي؛ بلکې د ټولنې پر رواني وضعیت هم منفي اغېز لري.

د راپورونو له مخې؛ محتسبین اوس په منظم ډول په ښار کې ګرځي خلک څاري او هغه کسان چې د دوی له ټاکلو معیارونو سره برابر نه وي دروي او له ځان سره یې بیايي. د طالبانو د امربالمعروف وزارت د کارکوونکو دغه سخت چلند د کندهار د اوسېدونکو له سختو نیوکو سره مخ شوی دی.
خلک وایي، چې دغه ډول تند اقدامات نه یوازې ستونزې نه حلوي؛ بلکې نوې ستونزې زېږوي، ټولنه تر فشار لاندې راولي او د خلکو او ادارو ترمنځ واټن لا زیاتوي. په کندهار کې د طالبانو یادې ادارې تازه په دې اړه وضاحت نه‌دی ورکړی؛ خو ورته مخکېنیو خبرداریو کې یې ویلي، چې دغه اقدام د «شریعت» د پلي کولو په موخه ترسره کوي.