د پاکستان د بشري حقونو کمېسيون: د افغان کډوالو د ستنولو بهير غيرانساني او لانجمن دی

د مالوماتو له مخې، نوموړی د لوګر د مرکز پل علم اړوند د کلنګار سیمې اصلي اوسېدونکی او په قوم تاجک دی. د فرهاد غفوري نږدې ملګرو زیاته کړې چې د نوموړي د کورنۍ ډېری غړي د جمهوري نظام پر مهال پوځي او امنیتي دندو کې او ښايي د هغه د نیول کېدو یو لامل دا هم وي.

سرچینو وویل، چې تر دې وړاندې د اتحاد راډیو د دغه مشر د کورنۍ یو شمېر نور غړي هم د طالبانو له لوري له دې کبله زنداني شوي وو چې په تېر جمهوري نظام کې یې پوځي او امنیتي دندې لرلې. تر دې وړاندې یو شمېر نور رسنیز فعالان او خبریالان هم د طالبانو له لوري زنداني شوي او شکنجه شوي دي.

همدا اوس هم په بګرام او د طآلبانو د استخباراتو په زندانونو کې یو شمېر خبریالان او رسنیز فعالان له نامالوم برخلیک سره پراته دي. د افغانستان انټرنشنل – پښتو د موندنو پر بنسټ طالبانو په خپلو محاکمو کې د بندي افغان خبریالانو دوسیې ځنډولي دي.

شيما کرماني او ورسره نور فعالان د سه شنبې په ورځ د کراچۍ د مطبوعاتو مرکز مخې ته هغه وخت د پوليسو لخوا ونيول شول، چې غوښتل یې یو خبري کانفرانس ورکړي.

پاکستان کې د ښځو لاريون سازمان، د بشري حقونو کمېسيون او مدني فعالانو د پيپلز ګوند په سند ايالتي حکومت نيوکې وکړې چې د ديموکراسۍ او بيان د ازادۍ ادعا لرونکو لخوا د فعالو سره دغه ډول ناوړه چلند کيږي.

پاکستان کې د بشري حقونو کمېسيون د ښځو د لاريون د څو تنظیموونکو او فعالو نیول په کلکه وغندل او وې یې ویل، د سوله‌ییزې غونډې او د بیان ازادۍ حقونه د اساسي قانون له مخې تضمین شوي دي. «د خلکو، په ځانګړې توګه د ښځو او محرومو ډلو منع کول دا څرګندوي چې د حکومتدارۍ چلند ورځ تر بلې سخت او محدودوونکی کېږي».

د ښځو د حقونو دغه بنسټ د مې په لسمه په کراچۍ کې د لاريون کولو اعلان کړی دی. شيما کرماني وویل «د کراچۍ د مطبوعاتو مرکز کې یې، د سند حکومت لخوا د لاريون لپاره د اجازې نه ترلاسه کېدو په حواله» رسنيو سره خبرې کولې چې ونيول شوه او د تشدد کېدو تور یې هم پورې کړی دی.

پاکستان کې د عورت مارچ په نوم سازمان لخوا د ۲۰۱۸ کال راهسې د ښځو لاريون کيږي. دوی وايي د لاريون موخه یې «د داسې بنسټیزو حقونو لپاره ده، لکه له ځورونې، جنسي تېري، کورني تاوتریخوالي، ودونو کې تېري او مالي استحصال څخه ازادي».

سازمان وويل، په دوی فشار اچول کيږي چې «لاریون مه کوه. د ښځو ضد چلند مه رابرسېره کوئ. بس په کور کې کښېنه، چوپ شه. څه اړتیا ده چې له کوره ووځې؟» خو د سازمان په خبره «لاريون به کیږي».

نوموړې زیاته کړې: «که چیرې د بدشخان مشران، متنفذین، فعالان، ښځینه خوځښتونه، رسنۍ، ډيپلوماټیکه ټولنه او د یوناما راپور ورکوونکی د کوفي په څېر د طالبانو د یوې نوموتې مخالفې د کورنۍ نیول شوي غړي خوشې کولای شي، نو هغه نجونې دې هم ازادې کړي چې د افغان ښځو لپاره بندي دي».

د ظریفه غفاري په وینا، افغان نجونې د خپلو حقونو د مبارزې له کبله طالبانو زنداني کړي او تر سختو شکنجو لاندې ژوند تېروي. د هغې په خبره، که د هغوی د خلاصون لپاره هم هڅې وشي، نو ډېرې کورنۍ به د خپلو ورکو غړو د موندلو څخه د خوشالۍ شېبې ومومي.

د پخوانۍ ولسي جرګې غړي فوزیه کوفي د سې‌شنبې په ورځ پر اېکس پاڼه ولیکل چې د هغې درې تنه خپلوان چې طالبانو نیولي وو، بېرته له زندانه ازاد شوي دي. هغې په دې برخه کې د بدخشان د قومي مخورو، فعالانو او د ملګرو ملتونو د بشري حقونو راپور ورکوونکي ریچارډ بینېټ د هڅو یادونه کړې ده.

د راپور له مخې، اروپايي پارلمان د یوه رسمي لیک له لارې سیاوش ته خبر ورکړی چې دغه غوښتنلیک د ثبت کېدو وروسته د دې پارلمان د عریضو کمېټې ته لېږل شوی دی.

په لیک کې ویل شوي چې د عریضو کمېټه به دا غوښتنلیک وڅېړي او پایلې به یې وروسته په لیکلي ډول اعلان کړي.

بکتاش سیاوش څه موده وړاندې د بروکسل په ښار کې د اروپايي پارلمان مخې ته د ښځو د حقونو د ملاتړ لپاره د تحصن خېمه درولې وه.

نوموړي په خپل غوښتنلیک کې ټینګار کړی چې په افغانستان کې باید جنسیتي اپارتاید په رسمیت وپېژندل شي، له طالبانو سره دې ډیپلوماتیک تعامل ودرول شي او دا ډله دې د ترهګرو په نوملړ کې شامله شي.

هغه همدارنګه د ستراسبورګ ښار کې هم تحصن کړی او د دې غوښتنلیک د ثبت لپاره یې زرګونه لاسلیکونه راټول کړي دي.

هغه وایي، تېر کال یې له بانک څخه په قسطونو یوه سپینه ریکشا اخیستی و، څو د کار له لارې خپل ژوند پر مخ یوسي، خو د ده په وینا، د طالبانو ځواکونو له څو مودې وروسته دغه ریکشا ترې واخیسته.

نوموړی زیاتوي: «تر اوسه مې د بانک پور نه دی خلاص کړی او ریکشا هم د طالبانو په لاس کې ده، حیران یم چې څه وکړم».

د هغه په خبره، یوازې دی نه دی، بلکې شاوخوا سل نور کسان هم له ورته ستونزې سره مخ دي او ریکشاوې یې د طالبانو له خوا ضبط شوې دي.

دغه اوسېدونکی همداراز ادعا کوي، کله چې شاوخوا ۵۰ یا تر دې زیات کسان د شکایت لپاره د بلخ ولایت مقام ته ورغلي، د طالبانو امنیتي ځواکونو هغوی د ټوپک په قنداقونو وهلي او له سیمې یې شړلي دي.

د یادونې وړ ده، چې دغه ادعا یوازې د مزار شریف د یوه اوسېدونکي روایت دی او تر اوسه په خپلواکه توګه نه دي تایید شوې.