برېټانیا یو ځل بیا له طالبانو وغوښتل چې د نجونو پر مخ د زده‌کړو دروازې پرانېزي

دغه سازمان ویلي، چې نوموړی له تېرو دوو اونیو راهیسې د طالبانو په بند کې دی.

دغه سازمان زیاته کړې، چې طالبان هڅه کوي د اتحاد راډیو فعالیت هم په بشپړ ډول بند کړي. د افغانستان د رسنیو ملاتړ سازمان خبرداری ورکړی، چې د غفوري په نیول کېدو سره د طالبانو په زندانونو کې د بندي خبریالانو او رسنیزو کارکوونکو شمېر شپږو ته ورسېد.

د خبریالانو او رسنیو د ملاتړ یاد بنسټ زیاته کړې چې له روښانه دلیل او قضایي حکم پرته د خبریالانو نیول د نړیوالو بشري حقونو او د رسنیو د ازادۍ له اصولو ښکاره سرغړونه ده. امسو ټینګار کړی، چې د اتحاد راډیو د تړلو هڅې ښيي چې په سیستماتیک ډول د خپلواکو غږونو د غلي کولو هڅې روانې دي. یاد سازمان له طالبانو په کلکه غوښتي، چې فرهاد غفوري او نور ټول بندي خبریالان سمدستي او له کوم شرط پرته خوشې کړي.

د رسنیو ملاتړ سازمان پر نړیوالو بنسټونو او د ملګرو ملتونو پر مرستندویه ماموریت (یوناما) غږ کړی، چې په افغانستان کې د خبریالانو د خوندیتوب لپاره خپل غږ پورته کړي. همدارنګه، دغه سازمان په دې وروستیو کې د یوې بلې اعلامیې په خپرولو سره په ننګرهار ولایت کې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور د یوه چارواکي له خوا له خبریالانو سره پر بدرفتارۍ او سپکاوي هم سخته اندېښنه ښودلې وه.

اېچ ار سي پي د ۲۰۲۵ کال په راپور کې زياته کړې، تېر کال په جبري توګه د افغان کډوالو ايستلو بهير دوامداره پاتې شوی او هغه وخت دغه «پروپاګند لا ډېر زهرجن شو، چې د طالبانو او د پاکستان ترمنځ نښتې پيل شوې».

کمېسيون وويل، د پاکستان دولت چې تېر کال له اسلام اباد څخه کډوالو ته د وتلو امر وکړ او بيا یې د «اې سي سي» او «پي او ار» کارت لرونکو ته د وتلو وويل، ددغه اعلان سره کډوال «له اساسي خدمتونو لکه روغتیا او مالي اسانتیاوو بې‌برخې شول».

د راپور له مخې، په سپتمبر کې د بشري حقونو کمېسیون اندېښنه څرګنده کړه، چې «ډېر افغان کډوال چې طبي پاملرنې ته اړتیا لري، د نیول کېدو له وېرې روغتونونو ته له تګ څخه ډډه کوي. ځینو روغتونونو هم راپور ورکړ چې بې له معتبرو ویزو کسانو ته یې درملنه نه ورکوله».

په راپور کې ويل شوي، په ۲۰۲۵ کال کې د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو عالي کمېشنرۍثبت کړه چې له ۱.۱ میلیونه څخه زیات کسان له پاکستان څخه افغانستان ته ستانه شوي، چې له دې جملې څخه له «۱۵۴ زرو څخه زیات کسان شړل شوي وو».

د مالوماتو له مخې، نوموړی د لوګر د مرکز پل علم اړوند د کلنګار سیمې اصلي اوسېدونکی او په قوم تاجک دی. د فرهاد غفوري نږدې ملګرو زیاته کړې چې د نوموړي د کورنۍ ډېری غړي د جمهوري نظام پر مهال پوځي او امنیتي دندو کې او ښايي د هغه د نیول کېدو یو لامل دا هم وي.

سرچینو وویل، چې تر دې وړاندې د اتحاد راډیو د دغه مشر د کورنۍ یو شمېر نور غړي هم د طالبانو له لوري له دې کبله زنداني شوي وو چې په تېر جمهوري نظام کې یې پوځي او امنیتي دندې لرلې. تر دې وړاندې یو شمېر نور رسنیز فعالان او خبریالان هم د طالبانو له لوري زنداني شوي او شکنجه شوي دي.

همدا اوس هم په بګرام او د طآلبانو د استخباراتو په زندانونو کې یو شمېر خبریالان او رسنیز فعالان له نامالوم برخلیک سره پراته دي. د افغانستان انټرنشنل – پښتو د موندنو پر بنسټ طالبانو په خپلو محاکمو کې د بندي افغان خبریالانو دوسیې ځنډولي دي.

شيما کرماني او ورسره نور فعالان د سه شنبې په ورځ د کراچۍ د مطبوعاتو مرکز مخې ته هغه وخت د پوليسو لخوا ونيول شول، چې غوښتل یې یو خبري کانفرانس ورکړي.

پاکستان کې د ښځو لاريون سازمان، د بشري حقونو کمېسيون او مدني فعالانو د پيپلز ګوند په سند ايالتي حکومت نيوکې وکړې چې د ديموکراسۍ او بيان د ازادۍ ادعا لرونکو لخوا د فعالو سره دغه ډول ناوړه چلند کيږي.

پاکستان کې د بشري حقونو کمېسيون د ښځو د لاريون د څو تنظیموونکو او فعالو نیول په کلکه وغندل او وې یې ویل، د سوله‌ییزې غونډې او د بیان ازادۍ حقونه د اساسي قانون له مخې تضمین شوي دي. «د خلکو، په ځانګړې توګه د ښځو او محرومو ډلو منع کول دا څرګندوي چې د حکومتدارۍ چلند ورځ تر بلې سخت او محدودوونکی کېږي».

د ښځو د حقونو دغه بنسټ د مې په لسمه په کراچۍ کې د لاريون کولو اعلان کړی دی. شيما کرماني وویل «د کراچۍ د مطبوعاتو مرکز کې یې، د سند حکومت لخوا د لاريون لپاره د اجازې نه ترلاسه کېدو په حواله» رسنيو سره خبرې کولې چې ونيول شوه او د تشدد کېدو تور یې هم پورې کړی دی.

پاکستان کې د عورت مارچ په نوم سازمان لخوا د ۲۰۱۸ کال راهسې د ښځو لاريون کيږي. دوی وايي د لاريون موخه یې «د داسې بنسټیزو حقونو لپاره ده، لکه له ځورونې، جنسي تېري، کورني تاوتریخوالي، ودونو کې تېري او مالي استحصال څخه ازادي».

سازمان وويل، په دوی فشار اچول کيږي چې «لاریون مه کوه. د ښځو ضد چلند مه رابرسېره کوئ. بس په کور کې کښېنه، چوپ شه. څه اړتیا ده چې له کوره ووځې؟» خو د سازمان په خبره «لاريون به کیږي».

نوموړې زیاته کړې: «که چیرې د بدشخان مشران، متنفذین، فعالان، ښځینه خوځښتونه، رسنۍ، ډيپلوماټیکه ټولنه او د یوناما راپور ورکوونکی د کوفي په څېر د طالبانو د یوې نوموتې مخالفې د کورنۍ نیول شوي غړي خوشې کولای شي، نو هغه نجونې دې هم ازادې کړي چې د افغان ښځو لپاره بندي دي».

د ظریفه غفاري په وینا، افغان نجونې د خپلو حقونو د مبارزې له کبله طالبانو زنداني کړي او تر سختو شکنجو لاندې ژوند تېروي. د هغې په خبره، که د هغوی د خلاصون لپاره هم هڅې وشي، نو ډېرې کورنۍ به د خپلو ورکو غړو د موندلو څخه د خوشالۍ شېبې ومومي.

د پخوانۍ ولسي جرګې غړي فوزیه کوفي د سې‌شنبې په ورځ پر اېکس پاڼه ولیکل چې د هغې درې تنه خپلوان چې طالبانو نیولي وو، بېرته له زندانه ازاد شوي دي. هغې په دې برخه کې د بدخشان د قومي مخورو، فعالانو او د ملګرو ملتونو د بشري حقونو راپور ورکوونکي ریچارډ بینېټ د هڅو یادونه کړې ده.