فرانسپرېس خبري اژانس د خپلو سرچینو په حواله راپور ورکړی، چې د لبنان د پلازمېنې بیروت پر سویلي سیمو د اسراییل په هوايي بریدونو کې د حـ.ـزبالله «رضوان» ځانګړو ځواکونو قومندان وژل شوی دی. د اسراییل لومړي وزیر هم د یاد قومندان وژل تایید کړي، خو حـ.ـزبالله یې ردوي.
فرانسپرس خبري اژانس د خپلو سرچینو په حواله وايي، دغه قومندان «مالک بلوط» نومېده او د چهارشنبې ورځې په ناوخته د بیروت د سویلي څنډې په «غبیره» سیمه کې په یوه اپارتمان کې چې ویل کېږي هلته یې غونډه درلوده، وژل شوی دی.
د اسراییل لومړي وزیر ویلي، چې د دوی پوځ «د حزبالله د رضوان ځواک قومندان» په نښه کړی، خو د حزبالله سرچینو ویلي، چې په دغه برید کې د رضوان ځواک یا په ټوله کې د حزبالله هېڅ لوړپوړی نظامي قومندان نهدی زیانمن شوی.
د راپور لهمخې، د چهارشنبې په سهار وختي د لبنان پر سویلي او ختیځو سیمو د اسراییل د بریدونو له امله لږ تر لږه ۱۶ کسان وژل شوي او د ښځو او ماشومانو په ګډون ۳۳ نور ټپیان شوي دي.
له متضادو راپورونو سره سره، د بیروت پر سویلي څنډو چې د پلازمېنې شاوخوا یو له ګڼ مېشتو سیمو څخه ده،د اسراییل دوامداره بریدونو جدي اندېښنې راپارولې دي. ډېری اوسېدونکي د اوربند له پیلېدو وروسته پر دې باور سیمې ته ستانه شوي وو چې هلته به خوندي وي.
قرغزستان اعلان کړی، چې د سیمهییزې برېښنا لېږد پروژې «کاسا-۱۰۰۰» اړوند د خپلې برخې ټول ساختماني کارونه یې بشپړ کړي او نورې چارې د افغانستان د برخې بشپړېدو پورې تړلي دي.
د «اوراسیا د ثبات او پراختیا صندوق» د راپور له مخې، تاجکستان او پاکستان هم خپلې زیربنايي چارې پای ته رسولې دي، خو د پروژې وروستی پرمختګ اوس د افغانستان د برخې بشپړېدو پورې تړلی پاتې دی.
د معلوماتو له مخې، د دې ۱۳۰۰کیلومتره اوږدې پروژې شاوخوا ۴۵۰کیلومتره برخه د قرغیزستان په خاوره کې ده.
د کاسا-۱۰۰۰پروژه په افغانستان کې د شیرخان بندر له لارې د کندز ولایت څخه پیلېږي او تر تورخم پورې رسېږي، چې اوږدوالی یې له ۵۶۰تر ۵۸۰کیلومترو پورې اټکل شوی او د پروژې تر ټولو مهمه برخه بلل کېږي.
دغه پروژه چې نږدې ۱،۲میلیارد ډالر لګښت لري، د منځنۍ اسیا او جنوبي اسیا ترمنځ د لوړ ولتاژ برېښنا لېږد لپاره پیل شوې ده. د دې طرحې له مخې، قرغزستان او تاجکستان به د اوړي په موسم کې خپله اضافي برېښنا افغانستان او پاکستان ته صادر کړي.
په افغانستان کې د دې پروژې ساختماني چارې د ۲۰۲۱کال په اګست کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته درېدلې وې. هغه مهال یوازې د برېښنا د ستنو یوه برخه نصب شوې وه، که څه هم ډېری تخنیکي تجهیزات هېواد ته رسېدلي وو.
دا بهیر له اوږده ځنډ وروسته د ۲۰۲۴کال په ډسمبر کې، د امنیتي تضمینونو له ترلاسه کولو وروسته، بېرته پیل شو.
د اوراسیا د پراختیا صندوق ویلي چې د افغانستان د برخې بشپړېدل د پروژې د وروستي پړاو او تخنیکي ازموینو لپاره ضروري دي.
د یاد بنسټ په وینا، که د افغانستان برخه بشپړه شي، نو د سیمهییزې برېښنا د لېږد دغه پروژه به د ۲۰۲۷کال تر پایه په بشپړ ډول فعاله شي.
پر غزې د اسراییل د هوايي بریدونو پر دوام د حـ ـماس د مرکچي پلاوي مشر خلیلالحیه زوی ټپي او ۵ نور فلسطینیان وژل شوي دي. خلیلالحیه د غزې د راتلونکي په اړه له اسراییل سره د غیر مستقیمو خبرو مشري کوي. اسراییل لا تر اوسه په دې تړاو څه نهدي ویلي.
رویټرز خبري اژانس ته د غزې طبي سرچینو او د حماس غړو ویلي، چې د چهارشنبې په ورځ (د غويي ۱۶مه) پر غزې د اسراییل په درېیو جلا جلا بریدونو کې د حماس د مرکچي پلاوي مشر خلیلالحیه زوی عزامالحیه سخت ټپي شوی او یو بل کس ورسره وژل شوی دی.
په جلا وطنۍ کې د حماس د مرکچي پلاوي د مشر خلیلالحیه ۳ نور زامن په غزه کې په ۲۰۰۸ او ۲۰۱۴ کلونو کې او درېیم زوی یې په ۲۰۲۵ کال کې په دوحه کې د حماس د مشرتابه پر ضد د اسراییل په یوه برید کې وژل شوي دي.
د رویټرز د راپور لهمخې، تر دې برید مخکې په غزه کې د اسراییل په دوو نورو هوايي بریدونو کې د یوه ډګروال په ګډون ۴ نور فلسطنیان هم وژل شوي او ۱۷ نور ټپيان شوي دي.
یاد ډګروال چې نسیم الکلازاني نومېده او د خان یونس په سویل الموازي سیمه کې د نشهيي توکو پر ضد د مبارزې مشر وو، هغه مهال ووژل شو چې موټر یې د اسراییل د هوايي ځواکونو له لوري په نښه شو.
رویټرز دمخه راپور ورکړی وو، چې اسراییل په غزه کې د حماس تر کنټرول لاندې پر پولیسو بریدونه زیات کړي دي. اسراییلي پوځ په الموازي کې د برید پخلی کړی او ویلي یې دي، چې د حماس یو فعال یې په نښه کړی، خو د نورو بریدونو په اړه یې تبصره نهده کړې.
د یادونې وړ ده، چې د تېر کال له اکتوبر راهیسې د حماس او اسراییل تر منځ له اوربند وروسته پر غزې د اسراییل په بریدونو کې لږ تر لږه ۸۳۰ فلسطینیان وژل شوي او د ۲۰۲۳ کال په اکتوبر کې په غزه کې د جګړې له پیل راهیسې، د غزې د روغتیايي چارواکو په وینا، له ۷۲،۵۰۰ څخه ډېر فلسطینیان وژل شوي چې ډېری یې ملکي وګړي دي.
د سيبيایس نیوز د راپور له مخې، په ټوله امریکا کې د تیلو منځنۍ بیې د چهارشنبې په ورځ د هر ګیلن لپاره ۴،۵۴ ډالرو ته رسېدلې، چې دا د ۲۰۲۲کال د اوړي راهیسې تر ټولو لوړه کچه بلل کېږي.
په راپور کې ویل شوي، چې د عادي بنزینو بیه د روان کال د مارچ له ۹مې راهیسې شاوخوا ۵۲سلنه، یعنې ۱،۵۶ډالر په هر ګیلن کې لوړه شوې ده. د دې زیاتوالي اصلي لامل په منځني ختیځ کې د تیلو د جریان ګډوډي او د انرژۍ د بازارونو بېثباتي بلل شوې ده.
سيبيایس زیاتوي، چې د ۲۰۲۲کال په اوړي کې، د کرونا وبا پر مهال د انفلاسیون د لوړېدو له امله د بنزینو بیه تر ۵،۰۲ډالرو په هر ګیلن پورې رسېدلې وه.
د راپور له مخې، که څه هم د چهارشنبې په ورځ د تیلو نړیوالې بیې د امریکا او ایران ترمنځ د احتمالي هوکړې د هیلو له امله لږ راکمې شوې، خو د پمپونو پر سر د بنزینو بیې لا هم لوړې پاتې شوې دي.
کارپوهان وایي چې دا وضعیت ښيي د نړیوالو تېلو بازار او د مصرف کوونکو لپاره د تیلو پرچون بیې تل په مستقیم ډول نه بدلېږي، او د عرضهزنځير، لېږد او بازار نور عوامل هم پرې اغېز لري.
په دوحه کې د طالبانو سفیر سهیل شاهین د ګامبیا له سفیر عمر جاح سره لیدنه کې د افغانستان او ګامبیا ترمنځ د اړیکو او همکارۍ په تړاو خبرې کړې دي. خبرپاڼه کې راغلي چې د ناستې پر مهال د افغانستان د عمومي ثبات او امنیت په اړه مفصل بحث شوی دی.
په خبرپاڼه کې لیکل شوي، دواړو لورو د امنیتي وضعيت تر څنګ د دوهاړخیزو اړیکو پر پراخولو ټینګار کړی دی او د راتلونکو تماسونو لاره یې هواره بللې ده.
د معلوماتو له مخې، په دې لیدنه کې د افغانستان دننه د پانګونې پر فرصتونو هم خبرې شوې دي. نوموړي زیاته کړې چې د سوداګرۍ او اقتصادي همکاریو د پیاوړتیا موضوع د اجنډا مهمه برخه وه او د ګډو علاقو په نورو برخو کې هم نظرونه تبادله شوي دي.
دوحه کې د طالبانو سفارت د خبرپاڼې له مخې، د ګامبیا سفارت په قطر کې د افغانستان اړوند چارې هم تعقیبوي او له همدې کبله دغه لیدنه په دوحه کې ترسره شوې ده. د ناستې نور جزییات نه دي شریک شوي او نه هم د احتمالي موافقو یا راتلونکو ګامونو په اړه کوم مشخص اعلان شوی دی.
د امریکا متحده ایالاتو حکومت د چهارشنبې په ورځ د «د ۲۰۲۶ کال د ترهګرۍ پر ضد ملي ستراتېژۍ» سند خپور کړ. په دې سند کې په لاتیني امریکا کې د نشهيي توکو د قاچاق پر کارټلونو، د چپپالو توندلارو ډلو او د اسلامي سختدریځو ډلو لکه القا-عده او داع -ش پر وړاندې مبارزې باندې تمرکز شوی دی.
دا لومړیتوبونه د ډونالډ ټرمپ د حکومت د کورني او بهرني سیاست څرګندونه کوي؛ داسې سیاست چې پکې افغانستان هېڅ ځای نه لري او د طالبانو له لوري له ترهګرو سازمانونو، لکه القاعده سره د پراخو اړیکو په اړه چوپتیا غوره شوې ده.
د دې ستراتېژۍ له مخې، داعش خراسان او القاعده (په ځانګړي ډول د عرب ټاپووزمې څانګه) د هغو پنځو اصلي ترهګرو ډلو په ډله کې راځي چې د امریکا پر ضد د پولو هاخوا د بریدونو د ترسره کولو وړتیا لري او له همدې امله د مبارزې په لومړیتوب کې ځای لري.
سره له دې، د دې سند تر ټولو څرګنده خبره دا ده چې د افغانستان نوم په بشپړ ډول د یوه هېواد یا د ترهګرو وسلهوالو ډلو د فعالیت د سیمې په توګه پکې نه دی یاد شوی. په دې ستراتېژۍ کې د هغو ډلو د حضور یا فعالیت هېڅ یادونه نه ده شوې چې په افغانستان کې فعالې دي، لکه داعش خراسان او القاعده. دا په داسې حال کې ده چې داعش خراسان په افغانستان کې مېشت دی او القاعده هم بېرته دې هېواد ته د ستنېدو سره خپل مرکزونه او روزنیز بنسټونه بېرته فعال کړي دي.
په دې سند کې یوازینی یادونه له افغانستان سره د کابل د هوايي ډګر د پېښې په تړاو شوې ده. په متن کې د «اېبي ګېټ» په نوم د ترهګریز برید د طراح د نیولو یادونه شوې، چې دا د ټرمپ د حکومت د کار د پیل په لومړیو ۴۳ ورځو کې له لاسته راوړنو څخه ګڼل شوې ده. په هغه برید کې ۱۳ امریکايي سرتېري او لږ تر لږه ۱۷۰ افغان وګړي وژل شوي وو.
ټرمپ د دې سند په سریزه کې ټینګار کړی چې د هغه حکومت د «امریکا لومړی» او «سوله د ځواک له لارې» پر اصولو ولاړ دی او د «بېپایه جګړو» له تکرار څخه به ډډه وکړي. په همدې چوکاټ کې، په لاتیني امریکا کې د نشهيي توکو د کارټلونو له منځه وړل لومړیتوب بلل شوی او د هغو اسلامي توندلارو ډلو پر وړاندې مبارزه چې د امریکا پر ضد د بهرنیو بریدونو وړتیا لري، دویم لومړیتوب ټاکل شوی دی.
د یادونې وړ ده چې د ټرمپ حکومت مخکې له دې د نومبر په میاشت کې د اخوان المسلمین څو څانګې هم د بهرنیو ترهګرو سازمانونو په توګه نومولې وې.
د سپینې ماڼۍ لوړپوړي سلاکار سباستین ګورکا د چهارشنبې په ورځ وویل چې دا ستراتېژي په لوېدیځ نیمهکره، چې لاتیني امریکا او کارائیب پکې شامل دي، د ګواښونو پر شنډولو او د نشهيي توکو د کارټلونو پر کمزوري کولو تمرکز لري.
په همدې لړ کې، امریکا د نشهيي توکو پر ضد د مبارزې په کمپاین کې لسګونه کښتۍ له منځه وړي دي؛ هغه عملیات چې د روان میلادي کال په ترڅ کې د وینزویلا له مشر نیکولاس مادورو سره د سیاسي بدلونونو له موضوع سره تړاو لري.
ګورکا همدارنګه ویلي چې د امریکا د ترهګرۍ ضد چارواکي به د راتلونکې جمعې په ورځ له نړیوالو شریکانو سره وګوري، څو د ترهګریزو ګواښونو پر وړاندې د ګډو هڅو د زیاتولو په اړه، په ځانګړې توګه د ایران او د هرمز تنګي په تړاو، خبرې وکړي.
د دې ستراتېژۍ بله برخه پر «کورني ترهګرۍ» تمرکز لري. ګورکا د چپپالو توندلارو ډلو ایډیالوژي «د امریکا ضد، د جنسیتي مسایلو په برخه کې توندلاره او ګډوډونکې» بللې او ټینګار یې کړی چې حکومت به د هېڅ لوري له خوا سیاسي تاوتریخوالی ونه مني.
هغه ادعا کړې چې په وروستیو کلونو کې چپ اړخ د ښي اړخ په پرتله د سیاسي ترورونو لپاره ډېرې هڅې کړې دي.
د د ستراتېژیکو او نړیوالو مطالعاتو مرکز د ۲۰۲۵ کال د سپټمبر په وروستیو کې د تحلیل له مخې، د تېرو درې لسیزو وروسته د لومړي ځل لپاره د چپپالو ترهګریزو بریدونو شمېر له ښي اړخو زیات شوی دی.
دا دریځ وروسته له هغه نور هم پیاوړی شو چې د ۲۰۲۵ کال په سپټمبر کې د ټرمپ متحد او محافظهکار فعال چارلي کرک ووژل شو.
خو ګورکا ټینګار کړی چې دا ستراتېژي به د ښي اړخو تاوتریخجنو ډلو پر وړاندې هم عملي شي؛ هغه ډلې چې که څه هم ځینې یې د ټرمپ ملاتړ کوي، خو د د امریکا فدرالي پلټنو اداره په وینا، لا هم د کورني ترهګرۍ له جدي ګواښونو څخه شمېرل کېږي.
له وتلو پنځه کاله وروسته
دا سند په داسې حال کې خپرېږي چې له افغانستانه د امریکا د بشپړ وتلو نږدې پنځه کاله تېرېږي، خو لا هم د دې هېواد د راتلونکي په اړه کومه رسمي او روښانه ستراتېژي نه ده وړاندې شوې.
که څه هم د نوې ستراتېژۍ د جوړېدو په اړه راپورونه ورکړل شوي، خو تر اوسه کوم رسمي سند نه دی خپور شوی، او د امریکا اوسنی مهم تمرکز د خپلو نیول شوو وګړو، لکه محمود شاه حبیبي، د ازادۍ موضوع ده.
د طالبان له انکار سره سره، نړیوال راپورونه ښيي چې دغه ډله لا هم له القاعده سره اړیکې لري او افغانستان یو ځل بیا د داعش خراسان لپاره په خوندي پناهځای بدل شوی دی.
سره له دې، افغانستان چې دوه لسیزې د امریکا د ترهګرۍ ضد جګړې اصلي مرکز و، اوس په عملي توګه د واشنګټن د امنیتي لومړیتوبونو له لېسته وتلی دی.
امریکا اوس په افغانستان کې هېڅ مستقیم پوځي یا ډیپلوماتیک حضور نه لري او د دې هېواد سفارت له دوحه څخه خپل فعالیتونه پر مخ وړي. شنونکي وايي، د ډونالډ ټرمپ د حکومت نوې تګلاره له ۲۰۲۱ کال وروسته د افغانستان په اړه د امریکا په سیاست کې د بنسټیز بدلون څرګندونه کوي.