په دوحه کې د طالبانو سفیر سهیل شاهین د ګامبیا له سفیر عمر جاح سره لیدنه کې د افغانستان او ګامبیا ترمنځ د اړیکو او همکارۍ په تړاو خبرې کړې دي. خبرپاڼه کې راغلي چې د ناستې پر مهال د افغانستان د عمومي ثبات او امنیت په اړه مفصل بحث شوی دی.
په خبرپاڼه کې لیکل شوي، دواړو لورو د امنیتي وضعيت تر څنګ د دوهاړخیزو اړیکو پر پراخولو ټینګار کړی دی او د راتلونکو تماسونو لاره یې هواره بللې ده.
د معلوماتو له مخې، په دې لیدنه کې د افغانستان دننه د پانګونې پر فرصتونو هم خبرې شوې دي. نوموړي زیاته کړې چې د سوداګرۍ او اقتصادي همکاریو د پیاوړتیا موضوع د اجنډا مهمه برخه وه او د ګډو علاقو په نورو برخو کې هم نظرونه تبادله شوي دي.
دوحه کې د طالبانو سفارت د خبرپاڼې له مخې، د ګامبیا سفارت په قطر کې د افغانستان اړوند چارې هم تعقیبوي او له همدې کبله دغه لیدنه په دوحه کې ترسره شوې ده. د ناستې نور جزییات نه دي شریک شوي او نه هم د احتمالي موافقو یا راتلونکو ګامونو په اړه کوم مشخص اعلان شوی دی.
د هلمند ولایت لپاره د طالبانو د رسنیو دفتر د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره وايي، په لښکرګاه ښار کې یې ۱۹ اعشاریه ۲ ټُنه بېلابېل نشهيي توکي سوځولي دي.. د خبرپاڼې لهمخې، په دې نشهيي توکو کې خام او پاخه تریاک، چرس، شیشه، شراب، کیمیاوي تېزاب، نشهيي ګولۍ او نور ورته توکې شامل وو.
د هلمند ولایت لپاره د طالبانو د رسنیو دفتر د چهارشنبې په ورځ (د غويي ۱۶مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره وايي، دغه مواد چې ډېری یې تریاک، شیشه، شراب او چرس دي، په بېلابېلو عملیاتو کې ترلاسه شوي وو.
په خبرپاڼه کې راغلي: «په سوځول شویو موادو کې ۳۳۶۶ کیلو خام تریاک، ۱۵۹۱ کیلو پاخه تریاک، له ۵۸۶ کیلو څخه زیات امفیټامین شیشه، تر ۱۴۰ کیلو زیات بست مواد، له ۱۲۵۲ کیلو زیات پاخه چرس، ۲۳۹ کیلو مساله، ۲۷۲ګرامه هیرویین، ۵۷۱ګرامه ایف، له یو کیلو زیات ټابلیټونه، ۷۰۰ لیټره مایع شربت، ۳۴۰ کیلو د تاریاکو اړوند درمل، ۳۳۱ لیټره تېزاب، ۸۵۰ګرامه ټابلین ګولۍ، ۱۰۳ګرامه کرسټال، ۱۴۸ کیلو مشکوک شراب، ۹۰۰۰ دانې زیکپ ګولۍ، ۱۰ کیلو رنګ، ۴۱۷ کیلو خام چرس او زرګونه کیلو نور مختلف نشه یي توکي شامل وو».
په داسې حال کې چې طالبان ادعا کوي، چې په افغانستان کې یې د نشهيي توکو کرکېله او کاروبار صفر ته رسولی، خو د چارو د شنونکو په وینا، په دومره ډېره اندازه د نشهيي توکو موجودیت د طالبانو یاده ادعا تر پوښتنې لاندې راولي، خو طالب مسوولین ټینګار لري چې، چې د نشهیي توکو پر ضد مبارزه به په جدي ډول روانه وي او هېچا ته به اجازه ورنهکړل شي، چې د ټولنې امنیت او د ځوانانو راتلونکی له ګواښ سره مخ کړي.
د هلمند ولایت لپاره د طالبانو مسوولینو زیاته کړې، چې دغه ډول عملیات به دوام لري او هڅه کېږي، چې د نشه یي توکو د تولید، قاچاق او کارونې مخه په بشپړه توګه ونیول شي.
د امریکا متحده ایالاتو حکومت د چهارشنبې په ورځ د «د ۲۰۲۶ کال د ترهګرۍ پر ضد ملي ستراتېژۍ» سند خپور کړ. په دې سند کې په لاتیني امریکا کې د نشهيي توکو د قاچاق پر کارټلونو، د چپپالو توندلارو ډلو او د اسلامي سختدریځو ډلو لکه القا-عده او داع -ش پر وړاندې مبارزې باندې تمرکز شوی دی.
دا لومړیتوبونه د ډونالډ ټرمپ د حکومت د کورني او بهرني سیاست څرګندونه کوي؛ داسې سیاست چې پکې افغانستان هېڅ ځای نه لري او د طالبانو له لوري له ترهګرو سازمانونو، لکه القاعده سره د پراخو اړیکو په اړه چوپتیا غوره شوې ده.
د دې ستراتېژۍ له مخې، داعش خراسان او القاعده (په ځانګړي ډول د عرب ټاپووزمې څانګه) د هغو پنځو اصلي ترهګرو ډلو په ډله کې راځي چې د امریکا پر ضد د پولو هاخوا د بریدونو د ترسره کولو وړتیا لري او له همدې امله د مبارزې په لومړیتوب کې ځای لري.
سره له دې، د دې سند تر ټولو څرګنده خبره دا ده چې د افغانستان نوم په بشپړ ډول د یوه هېواد یا د ترهګرو وسلهوالو ډلو د فعالیت د سیمې په توګه پکې نه دی یاد شوی. په دې ستراتېژۍ کې د هغو ډلو د حضور یا فعالیت هېڅ یادونه نه ده شوې چې په افغانستان کې فعالې دي، لکه داعش خراسان او القاعده. دا په داسې حال کې ده چې داعش خراسان په افغانستان کې مېشت دی او القاعده هم بېرته دې هېواد ته د ستنېدو سره خپل مرکزونه او روزنیز بنسټونه بېرته فعال کړي دي.
په دې سند کې یوازینی یادونه له افغانستان سره د کابل د هوايي ډګر د پېښې په تړاو شوې ده. په متن کې د «اېبي ګېټ» په نوم د ترهګریز برید د طراح د نیولو یادونه شوې، چې دا د ټرمپ د حکومت د کار د پیل په لومړیو ۴۳ ورځو کې له لاسته راوړنو څخه ګڼل شوې ده. په هغه برید کې ۱۳ امریکايي سرتېري او لږ تر لږه ۱۷۰ افغان وګړي وژل شوي وو.
ټرمپ د دې سند په سریزه کې ټینګار کړی چې د هغه حکومت د «امریکا لومړی» او «سوله د ځواک له لارې» پر اصولو ولاړ دی او د «بېپایه جګړو» له تکرار څخه به ډډه وکړي. په همدې چوکاټ کې، په لاتیني امریکا کې د نشهيي توکو د کارټلونو له منځه وړل لومړیتوب بلل شوی او د هغو اسلامي توندلارو ډلو پر وړاندې مبارزه چې د امریکا پر ضد د بهرنیو بریدونو وړتیا لري، دویم لومړیتوب ټاکل شوی دی.
د یادونې وړ ده چې د ټرمپ حکومت مخکې له دې د نومبر په میاشت کې د اخوان المسلمین څو څانګې هم د بهرنیو ترهګرو سازمانونو په توګه نومولې وې.
د سپینې ماڼۍ لوړپوړي سلاکار سباستین ګورکا د چهارشنبې په ورځ وویل چې دا ستراتېژي په لوېدیځ نیمهکره، چې لاتیني امریکا او کارائیب پکې شامل دي، د ګواښونو پر شنډولو او د نشهيي توکو د کارټلونو پر کمزوري کولو تمرکز لري.
په همدې لړ کې، امریکا د نشهيي توکو پر ضد د مبارزې په کمپاین کې لسګونه کښتۍ له منځه وړي دي؛ هغه عملیات چې د روان میلادي کال په ترڅ کې د وینزویلا له مشر نیکولاس مادورو سره د سیاسي بدلونونو له موضوع سره تړاو لري.
ګورکا همدارنګه ویلي چې د امریکا د ترهګرۍ ضد چارواکي به د راتلونکې جمعې په ورځ له نړیوالو شریکانو سره وګوري، څو د ترهګریزو ګواښونو پر وړاندې د ګډو هڅو د زیاتولو په اړه، په ځانګړې توګه د ایران او د هرمز تنګي په تړاو، خبرې وکړي.
د دې ستراتېژۍ بله برخه پر «کورني ترهګرۍ» تمرکز لري. ګورکا د چپپالو توندلارو ډلو ایډیالوژي «د امریکا ضد، د جنسیتي مسایلو په برخه کې توندلاره او ګډوډونکې» بللې او ټینګار یې کړی چې حکومت به د هېڅ لوري له خوا سیاسي تاوتریخوالی ونه مني.
هغه ادعا کړې چې په وروستیو کلونو کې چپ اړخ د ښي اړخ په پرتله د سیاسي ترورونو لپاره ډېرې هڅې کړې دي.
د د ستراتېژیکو او نړیوالو مطالعاتو مرکز د ۲۰۲۵ کال د سپټمبر په وروستیو کې د تحلیل له مخې، د تېرو درې لسیزو وروسته د لومړي ځل لپاره د چپپالو ترهګریزو بریدونو شمېر له ښي اړخو زیات شوی دی.
دا دریځ وروسته له هغه نور هم پیاوړی شو چې د ۲۰۲۵ کال په سپټمبر کې د ټرمپ متحد او محافظهکار فعال چارلي کرک ووژل شو.
خو ګورکا ټینګار کړی چې دا ستراتېژي به د ښي اړخو تاوتریخجنو ډلو پر وړاندې هم عملي شي؛ هغه ډلې چې که څه هم ځینې یې د ټرمپ ملاتړ کوي، خو د د امریکا فدرالي پلټنو اداره په وینا، لا هم د کورني ترهګرۍ له جدي ګواښونو څخه شمېرل کېږي.
له وتلو پنځه کاله وروسته
دا سند په داسې حال کې خپرېږي چې له افغانستانه د امریکا د بشپړ وتلو نږدې پنځه کاله تېرېږي، خو لا هم د دې هېواد د راتلونکي په اړه کومه رسمي او روښانه ستراتېژي نه ده وړاندې شوې.
که څه هم د نوې ستراتېژۍ د جوړېدو په اړه راپورونه ورکړل شوي، خو تر اوسه کوم رسمي سند نه دی خپور شوی، او د امریکا اوسنی مهم تمرکز د خپلو نیول شوو وګړو، لکه محمود شاه حبیبي، د ازادۍ موضوع ده.
د طالبان له انکار سره سره، نړیوال راپورونه ښيي چې دغه ډله لا هم له القاعده سره اړیکې لري او افغانستان یو ځل بیا د داعش خراسان لپاره په خوندي پناهځای بدل شوی دی.
سره له دې، افغانستان چې دوه لسیزې د امریکا د ترهګرۍ ضد جګړې اصلي مرکز و، اوس په عملي توګه د واشنګټن د امنیتي لومړیتوبونو له لېسته وتلی دی.
امریکا اوس په افغانستان کې هېڅ مستقیم پوځي یا ډیپلوماتیک حضور نه لري او د دې هېواد سفارت له دوحه څخه خپل فعالیتونه پر مخ وړي. شنونکي وايي، د ډونالډ ټرمپ د حکومت نوې تګلاره له ۲۰۲۱ کال وروسته د افغانستان په اړه د امریکا په سیاست کې د بنسټیز بدلون څرګندونه کوي.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وایي، چې د ایران له چارواکو سره یې په تېرو ۲۴ساعتونو کې «ډېرې ښې» خبرې کړې دي او د یوه احتمالي تړون د ترلاسه کېدو امکان یې لوړ بللی دی.
ټرمپ دا څرګندونې د چهارشنبې په ورځ (غویی ۱۶مه) د سپینې ماڼۍ په څنډه کې د یو ایف سي له لوبغاړو د لیدنې پر مهال له خبریالانو سره وکړې.
نوموړي یو ځل بیا ټینګار وکړ چې ایران ته باید د اټومي وسلو د ترلاسه کولو اجازه ور نه کړل شي.
ټرمپ د غونډې له پای وروسته د یوې پوښتنې په ځواب کې، چې ایا امریکا به د ایران غني شوی یورانیم ترلاسه کړي که نه، وویل: «موږ به ورته لاسرسی پیدا کړو.» هغه د دې پوښتنې په ځواب کې چې دا کار به څنګه ترسره کېږي، بیا هم ټینګار وکړ: «موږ به ورته لاسرسی پیدا کړو.»
د امریکا او ایران ترمنځ خبرې اترې په داسې حال کې روانې دي چې د دواړو هېوادونو ترمنځ سیاسي او امنیتي کړکېچ لا هم دوام لري، او نړیواله ټولنه د دې خبرو د پایلو ته په تمه ده.
پښتون سیاستوال او د پاکستان د اپوزیسیون مشر محمود خان اڅکزی وايي، د افغانستان او پاکستان تر منځ روان کړکېچ په ګواښونو نه، بلکې د جدي مذاکراتو او سیمهییزو کنفرانسونو له لارې حل کېدای شي.
د پاکستان د اپوزیسیون او د تحریک تحفظ ايين مشر محمود خان اڅکزي په یوې تازه مرکه کې د افغانستان او پاکستان تر منځ د روان کړکېچ د پایته رسېدو په موخه دواړه لوري خبرو اترو ته وهڅول او زیاته یې کړه: «له افغانستان سره ستونزې په ګواښونو نه، بلکې د جدي خبرو اترو او سیمهییزو کنفرانسونو له لارې حل کېدای شي».
اڅکزي د طالبانو او پاکستان تر منځ د پرلپسې خبرو ناکامېدو او پر افغانستان د پاکستان بریدونو ته په اشارې سره ویلي: «مذاکرات داسې نهکېږي چې مذاکرات که ناکام شول، برید پرې وکړئ. دا څه طریقه ده! دا چا کړي، چې مذاکرات ناکام شي او بیا پرې برید وکړي».
د هغه په باور، د پاکستان په اسلاماباد کې د یوې محکمې مخې ته له یوې چاودنې شاوخوا یو ساعت وروسته د یادې پېښې ريښه له افغانستان سره وتړل شوه او په وینا یې: «هغه برید چې د اسلاماباد د یوې محکمې مخکې وشوه، یو ساعت وروسته یې هغوی [پاکستاني چارواکو] وویل، چې ریښه یې افغانستان ته رسېږي. که تاسو [پاکستاني چارواکي] دومره پوهېږئ چې دا چاوده په افغانستان کې طرحه شوې، نو بیا ولې وشوه»؟
د پاکستان د اپوزیسیون د مشر په وینا، دمګړۍ په پاکستان کې نه کورنی امنیت او نه هم بهرنۍ تګلارې جدي ګنل شوې او په باور یې، هېواد اعلامیو او بیانونو ته نه، بلکې اساسي قانون، روڼتیا او ډلهيیزو پرېکړو ته اړتیا لري.
د یادونې وړ ده، چې د افغان طالبانو او پاکستان تر منځ په قطر، ترکیې، سعودي عربستان او چین کې پر لپسې خبرو تر اوسه څه پایله نهده ورکړې او دواړه لوري لا هم لاس په ماشه دي، پر افغانستان د پاکستان بریدونه لا هم روان دي او د یوناما په وینا، د دغو بریدونو قربانیان عام ولس دی.
د اروپايي پارلمان غړې هانا نیومن ویلي، چې د افغان کډوالو جبري ستنول یوازې بشري ناکامي نه، بلکې ستراتېژیکه تېروتنه ده. هغې زیاته کړې، چې که اروپا ځوان افغانان بېرته بېوزلۍ او ناهیلۍ ته واستوي، نو ډېری به یې د سرپناه او خوړو لپاره د طالبانو شبکو او مدرسو ته ورشي.
نیومن په ایکس خواله رسنۍ کې لیکلي، چې واکمنۍ یوازې په تاوتریخوالي نه ټینګېږي، بلکې د تړاو، ټولنیز کنټرول او جبري وفادارۍ له لارې هم پیاوړې کېږي. هغې ټینګار کړی چې خلک چې کله مجبورۍ ته ورټیل وهل کېږي، د بقا لپاره هغو جوړښتونو ته ورګرځي چې سرپناه او ډوډۍ ورکوي، او دا جوړښتونه اوس د طالبانو تر نفوذ لاندې دي.
د دې اروپايي استازې په وینا، د افغانانو په ناچارۍ ستنول طالبان نه کمزوري کوي، بلکې هماغه شبکهییز جوړښتونه پیاوړي کوي چې د دوی واک ته ساه ورکوي. هغې زیاته کړې چې دغه بهیر د ټولنیز کنټرول لمن پراخوي او د بدلونو امکانات راکموي، ځکه چې ستنېدونکي ځوانان له بدیلو فرصتونو محرومیږي.
هانا نیومن همدارنګه لیکلي چې هر «همغږی ستنول» د طالبانو ځواک ډېرولو سبب کېږي او پر نړیوال ډګر یې عادي کوي. هغې ویلي چې دا کار طالبانو ته مشروعیت ورکوي او په کور دننه یې پر شبکو او راډیکالو جوړښتونو د تکیې لپاره انګېزه پیاوړې کوي، چې له کبله یې د واک دوام تضمینېږي.
په وروستیو میاشتو کې د اروپا په یو شمېر هېوادونو کې د پناه غوښتنې پالیسۍ سختې شوې دي او د افغان کډوالو د ایستلو بحثونه زیات شوي دي. د بشري حقونو سازمانونه وار له مخه خبرداری ورکړی چې جبري ستنول د خطرناکو پایلو لامل ګرځي، په ځانګړي ډول هغه وخت چې ستنېدونکي د کار، زده کړو او خوندیتوب له فرصتونو بېبرخې وي.