د پاکستان په پنجاب کې د یوه کور چت پرېوتو له امله څلور کسان مړه او دوه ماشومان ټپيان شوي

کارني زیاته کړې چې تر دې دمه ۱۷زره د ویزې غوښتنلیکونه ارزول شوي، چې له ډلې یې ۱۷۰قضیې د لا زیاتې څېړنې لپاره راجع شوې دي. د نوموړي په وینا، همدارنګه ۳۳۰ویزې چې د ایران د حکومت اړوند کسانو پورې تړاو لري، لغوه شوې دي.

دغه څرګندونې وروسته له هغه شوې چې د کاناډا د محافظه‌کار ګوند مشر پیر پولیور په پارلماني مناظره کې د دغه هېواد د کډوالۍ او پناه غوښتنې وزیر د سپاه پاسداران غړو ته د ویزو د ورکړې په اړه تر نیوکې لاندې راوست.

کاناډا په وروستیو کلونو کې د ایران د حکومتي ادارو او امنیتي بنسټونو پر وړاندې سخت دریځ خپل کړی او هڅه کوي د هغو کسانو د ننوتلو مخه ونیسي چې د امنیتي اندېښنو سره تړاو لري.

خو نوموړې په دې باور ده، چې د دې موضوع راپورته کول کولی شي د طالبانو د رسميت پېژندنې مخه ونيسي.

تر دې مخکې اروپايي پارلمان هم تاييد کړې وه، چې د «په افغانستان کې د جنسيت پر بنسټ اپارتايد په رسميت پېژندنه او طالبانو د ترهګر سازمان په توګه نومونې» په اړه عريضه د دې بنسټ د عريضو کمېټې ته سپارل شوې ده، او دا کمېټه به له ارزونې وروسته خپله پرېکړه په ليکلي ډول اعلان کړي.

فريما نوابي، د سې شنبې په ورځ له افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې د اروپايي پارلمان کې د افغان ښځو د عريضې د بهير او پړاوونو په اړه وضاحت ورکړ او ويې ويل چې دا بهير د موضوع له لومړني ثبت څخه پيلېږي، او په بل ګام کې دا ارزول کېږي چې ايا دا موضوع د اروپايي ټولنې د صلاحيت په چوکاټ کې راځي که نه.

د نوموړې په وينا، له هغې وروسته موضوع د ارزونې او عامه بحث پړاو ته ننوځي، او بيا ښايي د اروپايي پارلمان اړوندو تخصصي کمېټو ته، چې ډېر احتمال لري د بشري حقونو او بهرنيو اړيکو په برخو کې وي، وسپارل شي.

نوموړې زياتوي، چې تر دې وروسته حقوقي ارزونه تر سره کېږي څو څرګنده شي چې ايا دا موضوع د نړيوالو حقوقو په چوکاټ کې د تعقيب وړتيا لري که نه.

نوابي ټينګار کوي، چې که دا بهير بريالی شي، نو د اروپايي ټولنې د ۲۷ غړو هېوادونو ترمنځ د اجماع ترلاسه کول به بل مهم ګام وي. که دا اجماع رامنځته شي، موضوع به د اروپا شورا ته ولېږدول شي او هلته به پرې بحث او رايه‌اچونه وشي.

هغې همدارنګه يادونه وکړه، چې «د جنسيت پر بنسټ اپارتايد» تر اوسه د نړيوالو قوانينو په چوکاټ کې د يو روښانه مفهوم په توګه نه دی تعريف شوی. د هغې په خبره، که څه هم دا مفهوم ښايي په نړيوالو حقوقو کې لا رسميت ونه لري، خو په اروپايي ټولنه کې د دې موضوع راپورته کول کولی شي د پرېکړه‌ليکونو د صادرېدو، د بنديزونو د لګولو، د ډيپلوماتيکو اړيکو د محدودېدو او پر طالبانو د سياسي فشارونو د زياتېدو لامل شي.

دا د بشري حقونو فعاله په دې اند ده چې «که په اوږدمهال کې د جنسيت پر بنسټ اپارتايد د نړيوالو قوانينو برخه وګرځي او اروپايي ټولنه يې هم په افغانستان کې په رسميت وپېژني، نو د طالبانو لپاره به د رسمي پېژندنې دروازه د تل لپاره وتړل شي».

روبیو دا څرګندونې د سې‌شنبې په ورځ په یوې خبري غونډه کې وکړې او ویې ویل چې د امریکا استازي، سټیو ویتکاف او جرد کوشنر، په فعاله توګه د خبرو د پرمختګ لپاره هڅې کوي.

هغه زیاته کړه: «که دا مسیر بریالی شي، نو د بیا رغونې، اقتصادي ودې او ثبات لامل کېدای شي، او دا به هم یقیني کړي چې ایران نور د نړۍ لپاره ګواښ نه وي.»

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر ټینګار وکړ،چې د روان کړکېچ هره ورځ د ایران پر وړاندې د امریکا د فشار کچه لوړه وي او د ایران دریځ کمزوری کېږي، په ځانګړي ډول که بندیزونه او محاصره یوځای اغېز وکړي.

روبیو وویل: «اوس وخت رارسېدلی چې ایران یو منطقي انتخاب وکړي، خو دا کار د هغوی لپاره اسانه نه دی، ځکه چې د هغوی د رهبرۍ په جوړښت کې دننۍ ستونزې شته.»

هغه د ایران د اټومي پروګرام په اړه هم اندېښنه وښوده او ویې ویل: «ایران تل د خپل اټومي پروګرام ځینې برخې پټې ساتلې دي، او موږ ډاډه یو چې هغوی ۶۰سلنه غني شوی یورانیم ساتلی، چې هېڅ ملکي کارېدنه نه لري.»

روبیو زیاته کړه چې ایران لا هم دا فرصت لري چې یوې داسې هوکړې ته ورسېږي چې نړۍ ته ډاډ ورکړي چې دغه هېواد د اټومي وسلو د ترلاسه کولو هڅه نه کوي.

د امریکا او ایران ترمنځ کړکېچ لا هم دوام لري، خو دواړه لوري د فشار او ډیپلوماسۍ ترمنځ د تعادل موندلو هڅه کوي، چې د سیمې او نړۍ پر امنیت به مهم اغېز ولري.

اېچ ار سي پي د ۲۰۲۵ کال په راپور کې زياته کړې، تېر کال په جبري توګه د افغان کډوالو ايستلو بهير دوامداره پاتې شوی او هغه وخت دغه «پروپاګند لا ډېر زهرجن شو، چې د طالبانو او د پاکستان ترمنځ نښتې پيل شوې».

کمېسيون وويل، د پاکستان دولت چې تېر کال له اسلام اباد څخه کډوالو ته د وتلو امر وکړ او بيا یې د «اې سي سي» او «پي او ار» کارت لرونکو ته د وتلو وويل، ددغه اعلان سره کډوال «له اساسي خدمتونو لکه روغتیا او مالي اسانتیاوو بې‌برخې شول».

د راپور له مخې، په سپتمبر کې د بشري حقونو کمېسیون اندېښنه څرګنده کړه، چې «ډېر افغان کډوال چې طبي پاملرنې ته اړتیا لري، د نیول کېدو له وېرې روغتونونو ته له تګ څخه ډډه کوي. ځینو روغتونونو هم راپور ورکړ چې بې له معتبرو ویزو کسانو ته یې درملنه نه ورکوله».

په راپور کې ويل شوي، په ۲۰۲۵ کال کې د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو عالي کمېشنرۍثبت کړه چې له ۱.۱ میلیونه څخه زیات کسان له پاکستان څخه افغانستان ته ستانه شوي، چې له دې جملې څخه له «۱۵۴ زرو څخه زیات کسان شړل شوي وو».

شيما کرماني او ورسره نور فعالان د سه شنبې په ورځ د کراچۍ د مطبوعاتو مرکز مخې ته هغه وخت د پوليسو لخوا ونيول شول، چې غوښتل یې یو خبري کانفرانس ورکړي.

پاکستان کې د ښځو لاريون سازمان، د بشري حقونو کمېسيون او مدني فعالانو د پيپلز ګوند په سند ايالتي حکومت نيوکې وکړې چې د ديموکراسۍ او بيان د ازادۍ ادعا لرونکو لخوا د فعالو سره دغه ډول ناوړه چلند کيږي.

پاکستان کې د بشري حقونو کمېسيون د ښځو د لاريون د څو تنظیموونکو او فعالو نیول په کلکه وغندل او وې یې ویل، د سوله‌ییزې غونډې او د بیان ازادۍ حقونه د اساسي قانون له مخې تضمین شوي دي. «د خلکو، په ځانګړې توګه د ښځو او محرومو ډلو منع کول دا څرګندوي چې د حکومتدارۍ چلند ورځ تر بلې سخت او محدودوونکی کېږي».

د ښځو د حقونو دغه بنسټ د مې په لسمه په کراچۍ کې د لاريون کولو اعلان کړی دی. شيما کرماني وویل «د کراچۍ د مطبوعاتو مرکز کې یې، د سند حکومت لخوا د لاريون لپاره د اجازې نه ترلاسه کېدو په حواله» رسنيو سره خبرې کولې چې ونيول شوه او د تشدد کېدو تور یې هم پورې کړی دی.

پاکستان کې د عورت مارچ په نوم سازمان لخوا د ۲۰۱۸ کال راهسې د ښځو لاريون کيږي. دوی وايي د لاريون موخه یې «د داسې بنسټیزو حقونو لپاره ده، لکه له ځورونې، جنسي تېري، کورني تاوتریخوالي، ودونو کې تېري او مالي استحصال څخه ازادي».

سازمان وويل، په دوی فشار اچول کيږي چې «لاریون مه کوه. د ښځو ضد چلند مه رابرسېره کوئ. بس په کور کې کښېنه، چوپ شه. څه اړتیا ده چې له کوره ووځې؟» خو د سازمان په خبره «لاريون به کیږي».