اصف دُرانی: د افغانستان په داخلي چارو کې دې هېڅ هېواد لاسوهنه نه‌کوي

نوموړې په ایکس لیکلي، چې په افغانستان کې د عاشورا ورځ په پخوا وختونو کې د درناوي او عظمت سره نمانځل کېده، خو اوسني واکمنان د مذهبي تعصب له لارې د ټولنې ترمنځ ویش زیاتوي.

نرګس نهان په ایکس خواله رسنۍ کې لیکلي: «طالبان د خپل مذهبي افراط له امله د خلکو ترمنځ خطرناک اختلافات زیاتوي، او دا کار د نوو کړکېچونو د رامنځته کېدو سبب ګرځي.»

هغې زیاته کړې، چې د افغانستان خلک په یوه «تدریجي مرګ» کې ژوند کوي او روان وضعیت د هېواد ټولنیز ثبات سخت اغېزمن کړی دی.

پخوانۍ وزیرې همداراز په بدخشتان ولایت کې د محلي سندري غاړي سلام مفتون د مېرمنې په وژل کېدو د هغې کورنۍ لپاره خواخوږي څرګنده کړې او د افغانستان لپاره یې د سولې او خلاصون دعا کړې ده.

نرګس نهان په خپلو څرګندونو کې ټینګار کړی چې روان حالت د هېواد د ټولنیز واټن او بې‌ثباتۍ د زیاتېدو سبب ګرځېدلی دی.

نوموړې پر ایکس خواله رسنۍ کې په یوه څرګندونه کې ویلي، چې د پاکستان د بلوچستان او خیبر پښتونخوا ولایتونه ممکن په نږدې راتلونکي کې د بنګله‌دېش په څېر له پاکستان څخه جلا شي.

صدیقي لیکلي: «زه غواړم د پاکستان فکري مرکزونه د افغانستان د تجزیې پر فکر او اټکلونو تمرکز ونه کړي، بلکې د خپلو ولایتونو بلوچستان او خیبر پښتونخوا په اړه فکر وکړي، هغه ولایتونه چې ښايي ډېر ژر د بنګله‌دېش په څېر له پاکستان څخه بېل شي.»

دا څرګندونې په داسې حال کې شوي چې په سیمه کې د سیاسي بحثونو، قومي اختلافاتو او د هېوادونو د داخلي جوړښتونو په اړه متقابلې ادعاوې او اندېښنې زیاتې شوې دي.

بل لور ته د پاکستان د یوه فکري بنسټ مشرې تېره ورځ ویلي وو، چې ښایې په نږدې راتلونکي کې افغانستان د خپلې جعرافیې یو برخه له لاسه ورکړي.

د او‌ار‌سي‌ډي موسسې په همدې موخه د پنجشنبې په ورځ (د غويي ۱۷مه) د طالبانو له پېښو سره د مبارزې چمتووالي ادارې سره د ۱۹۹ زره او ۴۵۳ ډالرو په ارزښت یوه هوکړه لاسلیک کړه.

د طالبانو له پېښو سره د مبارزې چمتووالي ادارې د خبرپاڼې له‌مخې، د دغې هوکړې له‌مخې، یاده موسسه به په پنځو زونونو؛ کابل، کندهار، هرات، بلخ او ننګرهار کې د پېښو مدیریت، اقلیمي بدلونونو او ترځمکې لاندې د اوبو مدیریت په برخو کې د مسلکي کادرونو، پوهانو او قومي مشرانو په ګډون سمینارونه جوړ کړي، څو د یادو برخو لپاره مناسبې لارې چارې وموندل شي.

د طالبانو له پېښو سره د مبارزې چمتووالي ادارې رييس په دې تړاو کتنه کې د بشري مرستو ترڅنګ د وقایوي پروژو پر پلي کېدو ټینګار وکړ او همدارنګه یې د موسسې مسوولین په چارو کې چټکتیا او شفافیت ته وهڅول.

د یادونې وړ ده، چې د هېواد لوی ښارونه او په ځانګړې توګه پلازمېنه کابل د څښاک د پاکو اوبو له کمښت سره مخ دی او د ملګرو ملتونو اړوندو سازمانونو په دې تړاو هم جدي اندېښنه ښودلې ده.

شمس په ایکس خواله رسنۍ کې لیکلي، افغانستان د استعماري طرحو محصول نه دی، بلکې د تاریخ په اوږدو کې د طبیعي او تدریجي بهیر له لارې د یوه ملت په توګه رامنځته شوی دی.

هغه لیکلي، سره له دې چې په افغانستان کې سیاسي، فکري او قومي اختلافات شته، خو «هیڅ افغان د هېواد د وېش غوښتونکی نه دی».

شمس د پاکستان وضعیت ته په اشارې ویلي، دغه هېواد د هند له ویش وروسته په ۲۴ کلونو کې دوه برخې شو، او په وینا یې، په اوسني پاکستان کې بېلابېل قومي ډلې د بېلتون غوښتنې تمایل لري.

هغه ادعا کړې چې د هغه په باور، د راتلونکو بدلونونو پیل به له بلوچستانه وشي، وروسته به پښتانه او نور قومونه هم اغېزمن شي.

شمس دا څرګندونې په داسې مهال کړې چې په سیمه کې د هېوادونو ترمنځ د سیاسي او امنیتي بحثونو او متقابلو تورونو لړۍ روانه ده.

میاخېل په ایکس خواله رسنۍ کې ویلي، افغانستان د پاکستان په څېر قوي بېلتون‌پاله غورځنګونه نه لري، او همدا لامل دی چې د اوږدو جګړو او بهرنیو لاسوهنو باوجود دا هېواد نه دی تجزیه شوی.

هغه ویلي: «که د افغانستان تجزیه د سیمې هېوادونو په ګټه وای، ښايي دا هېواد به د تېرو پنځوسو کلونو جګړو، د پاکستان د بې‌ثباته کوونکو سیاستونو او د نیابتي او افراطي ډلو له ملاتړه وروسته لا پخوا وېشل شوی وای.»

د پخواني جمهوري حکومت دغه چارواکي د پاکستان د احتمالي داخلي ستونزو یادونه هم کړې او ویلي یې دي، چې تاریخ د ختیځ پاکستان بېلېدل او د بنګله‌دېش جوړېدل تجربه کړي دي.

هغه زیاته کړې، چې اوس هم په بلوچستان، سند، کشمیر او خیبر پښتونخوا کې د بېلتون غوښتنې احساسات موجود دي.

میاخېل خبرداری ورکړی: «که افغانستان کله هم تجزیه شي، پاکستان هم د وېش له خطر سره مخ کېدای شي، او ښايي یوازې د پنجاب یوه برخه ورته پاتې شي.»

د هغه په وینا، پنجاب خپله هم مخکې د هند او پاکستان ترمنځ وېشل شوی دی.