طالبان او ایران د افغانستان دانټرنېټ د کاروونکو د څار لپاره د اپلیکیشن پر جوړولو کار کوي

د طالبانو یاد وزارت د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د تېر یوه کال په موده کې د کابل له بلاحصار څخه د تحقیقاتي کېندنو په لړ کې ۶۴۸ قلمه خټین لوښي، سیکې، فلزي لوښې او نور لرغوني اثار موندل شوي دي.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې د تېر یوه کال موده کې ۴۲ نوې تاریخي سیمې هم کشف شوې دي.

د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت ویلي، چې د لوګر، بغلان، بلخ، سمنګان، تخار، کندوز، جوزجان، سرپل او پکتیکا ولایتونو اړوند ۴۶۰ قلمه تاریخي اثارو پاککاري او وقایه شوي دي.

افغان کډوالو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې تېره شپه یوې ډلې وسله‌والو غلو د خیبر په جمرود سیمه کې ترې پیسې، سره زر او قمیتي توکي لوټ کړي دي.

یاد افغان کډوال وايي، چې د جمرود په سیمه کې افغانستان ته د تګ په تمه د انتظار وختونه تېروي او تېره شپه وسله‌والو غلو ترې هر څه لوټ کړي دي.

یاد افغان کډوال زیاتوي، چې لا له وړاندې د پاکستان د حکومت له لوري، بې‌کوره شوي او افغانستان ته د تګ پرمهال هم لويي لارې خوندي نه دي .

افغان کډوالو د خیبر ولسوالۍ له ځايي امنیتي چارواکو غوښتنه کړې، چې د غلو په نیولو کې لاس په کار شي.

د خیبر پولیسو تر اوسه په دې تړاو څه نه دي ویلي.

د راپورونو له‌مخې، افغانستان ته جبري ستنېدونکو افغان کډوالو څخه د کورونو څښتنان هم د میاشتو میاشتو کرایې ګرځوي او ډیری هغه کسان هم د دوی پیسې نه ورکوي، چې وړاندې یې ترې پور کړې وي.

دوران واحدوف ویلي، افغانستان د ازبکستاني سوداګرو لپاره له هغو بهرنیو بازارونو څخه دی چې تر ټولو چټک پرمختګ پکې لیدل کېږي.

د شمېرو له مخې، د روان کال په هره میاشت کې صادرات زیات شوي دي؛ په جنورۍ کې ۱۱۷ میلیونه ډالر، په فبرورۍ کې ۱۲۵ میلیونه، په مارچ کې ۱۳۵ میلیونه او په اپرېل کې ۱۶۰ میلیونه ډالرو ته رسېدلي دي.

د راپور له مخې، له ټول صادراتو څخه ۱۳۸ میلیونه ډالر د خوراکي توکو برخه جوړوي.

ازبکستان افغانستان ته د نباتي غوړو، هګیو او څارویو، په ځانګړي ډول چرګانو صادرات هم زیات کړي دي.

واحدوف ویلي، د نباتي غوړیو صادرات ۱۸ میلیونه ډالرو ته رسېدلي، چې یوازې په اپرېل میاشت کې یې ارزښت ۱۰ میلیونه ډالره و. همدارنګه، د هګیو صادرات ۳،۵ میلیونه او د ژوندیو چرګانو صادرات ۵،۷ میلیونه ډالرو ته رسېدلي دي.

د ازبکستان د سوداګرۍ خونې مشر وایي، افغانستان ته د صادراتو د شرکتونو شمېر او د توکو ډولونه دواړه پراخ شوي دي. د هغه په وینا، دا پرمختګ د افغانستان او ازبکستان ترمنځ د اقتصادي همکاریو د پراختیا او د حکومت د ځانګړو اقتصادي پروګرامونو پایله ده.

هغه ازبک سوداګر هڅولي چې د افغانستان له بازار څخه لا زیاتې ګټې واخلي او زیاته کړې یې ده چې که اوسنی پرمختګ دوام وکړي، د کال تر پایه به د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګري لا نوره هم لوړه شي.

په راپور کې دا هم ویل شوي چې ازبکستاني سوداګرو ته کابل، مزارشریف او د افغانستان نورو ښارونو ته سوداګریز سفرونه تنظیمېږي، څو له افغان سوداګرو سره مستقیمې اړیکې جوړې او خپل محصولات په بازار کې معرفي کړي.

په روانه اونۍ کې د هېواد له سویلي ولایتونو څخه سعودي عربستان ته د افغان حاجیانو د لېږد پروسه پیل شوې ده.

یو شمېر حاجیانو سعودي عربستان ته له رسېدو سره هممهاله شکایت کړی، چې په مکه کې ددوی لپاره اړتیا وړ امکانات نه دي چمتو شوي.

څو تنه افغان حاجیانو له افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې ویلي، چې د طالبانو ادارې ته د ورکړل شویو پیسو په پرتله، په مکه کې شته امکانات صفر دي.

دغه حاجیان تر ډېره له حرم څخه په ډېر لرې واټن استوګنځایونو کې له میشتېدو شکایتونه کوي.

د کندهار اوسیدونکی عبدالستار عطايي وویل:«موږ ته له حرم څخه خورا لرې د اوسېدو ځایونه نیول شوي دي. تر حرم پورې تګ راتګ ډېر مشکله دی. سپین ږیري، ښځې او یا هم ناروغانو لپاره د اوسېدو تر ځای او بیا تر حرم پورې تګ راتګ پر پښو باندې ډېر ستونزمن دی».

یاد حجیان وايي، د لارې لرې والي له امله له ځینو کسانو څخه فرض لمونځونه هم قضا کېږي.

حاجیان وايي، چې د حج فریضې اداکولو لپاره هر کس ۲۶۶۴۰۰ افغانۍ د خپلو لګښتونو لپاره طالبانو ته ورکړې دي او یادو پیسو ته په کتو باید غوره امکانات ورته چمتو شوي وای.

همدارنګه یو شمېر حاجیان د حج فریضې ادا کولو پرمهال د رسمي ښوونکو له کموالي شکایت کوي.

یاد حاجیان وايي، چې طالبانو د ښوونکو په نوم خپل خپلوان له حاجیانو سره سعودي ته لېږلي دي. د دوی په وینا، یاد کسان د حج فریضي اداکولو پرمهال حاجیانو ته هیڅ ډول لارښوونه نه کوي او ان ډیری حاجیان د خپل ګروپ ښوونکي پېژني هم نه.

د هلمند اوسېدونکی عبدالغفور وايي:«زموږ سره یې داسې کسان د معلمانو په توګه لېږلي دي، چې هغوی خپله د بل چا لارښوونې ته ضرورت لري. ټول په واسطه باندې ټاکل سوي دي. ځینې حاجیان خو خپل معلمان پېژني هم نه».

د افغانستان د نورو ولایتونو حاجیان هم د ورته ستونزو په اړه شکایت لري او وايي، چې د نورو هېوادونو د حاجیانو لپاره غوره امکانات چمتو شوي، خو یوازې پکې افغان حاجیان سرګردانه دي.

د طالبانو د حج او اوقافو وزارت د معلوماتو له‌مخې، سږکال د افغانستان لپاره د حج ۳۰ زره تنه سهمیه ورکړل شوې ده.

د جرمني د کار فدرالي ادارې د معلوماتو له مخې، د ۲۰۲۵ کال تر اکتوبر میاشتې پورې ۱۵۷ زره او ۷۶۰ افغانان په جرمني کې په کار بوخت وو. له دې ډلې ۸۵ سلنه، چې شاوخوا ۱۳۵ زره کسان کیږي، په رسمي دندو کې کار کوي او د ټولنیزې بیمې ونډې ورکوي.

شمېرې ښيي چې د نارینه‌وو او ښځو ترمنځ د کار په برخه کې څرګند توپیر شته. تر ۱۳۳ زرو زیات نارینه په کار بوخت دي، خو د ښځو شمېر له ۲۵ زرو کم دی. سره له دې، په وروستیو کلونو کې د افغانانو د کار کچه په دوامدار ډول لوړه شوې ده.

بل لور ته، د بې‌کارۍ ستونزه لا هم جدي ده. د ۲۰۲۶ کال د اپرېل تر میاشتې پورې ۶۳ زره او ۱۰۰ افغانان د بې‌کارو کسانو په توګه ثبت شوي دي. د کار ادارې په وینا، د افغان کډوالو د کار عمومي کچه ۴۷ سلنه ده، چې د هغو اتو مهمو کډوالوټولنو د اوسط کچې (۵۰،۱ سلنه) څخه لږ ټیټه بلل کېږي.

راپور زیاتوي چې افغان کډوال، حتا له څو کلونو کار وروسته هم، د نورو کډوالو په پرتله لږ معاش ترلاسه کوي. د ټولنیزې بیمې لرونکو دندو له ډلې ۵۳ سلنه افغانان په ساده او مرستندویه کارونو بوخت دي، په داسې حال کې چې ۴۲ سلنه یې مسلکي دندې کوي.

همدارنګه، د کال په پیل کې نږدې ۲۰۰ زره افغانان د جرمني د دولتي مرستو یابورګر ګیلډمستحق وو.

د جرمني د احصایې ادارې او د ادغام د رسنیو د خدمت د معلوماتو له مخې، ډېری افغان کډوال ځوانان دي؛ له ۷۰ سلنې ډېر یې تر ۳۵ کلونو کم عمر لري او شاوخوا یو پر درېیمه برخه یې ښځې دي.

د جرمني د کار بازار د یو شمېر افغان شنونکو په باور، د کار به بازار کې د افغان کارګرو د لږ عاید ځینې عوامل د کافي زده کړو نشتوالی، اوسبلډونک یا مسلکي زده کړې نه بشپړول، په ژبه کې ستونزې، زر کار پیلول او ځینې وخت په غیر رسمي کارونو کې بوختېدل دي، چې د هغوی پر عمومي وضعیت او د کار په بازار کې د افغان کارګرو پر رول اغیز پرېباسي.