ازبکستان او د جاپان همکارۍ ادارې د افغانستان لپاره د ګډو پروژو په اړه خبرې کړې دي

د ښځو پر وړاندې د کورني تاوتریخوالي د زیاتوالي په غبرګون کې د افغان ښځو د تاریخ بدلون غورځنګ غړو د کابل په بېلابېلو برخو کې پر دیوالونو د شعارونو پر کښلو خپلې اندېښنې څرګندې کړې. په وروستیو کې د طالبانو د واکمنۍ تر سیوري لاندې افغانستان کې د کورني تاوتریخوالي د زیاتوالي په اړه ګڼ راپورونه خپاره شوي دي.
په اعلامیه کې راغلي، وروستیو مستندو راپورونو ښودلې چې په هېواد کې د ښځو او نجونو پر وړاندې کورنی تاوتریخوالی او د جنسي ځورونې پېښې د پام وړ زیاتې شوې دي. دوی زیاتوي، چې د قانون حاکمیت، خپلواک عدلي نظام او د ملاتړو بنسټونو د نشتوالي له امله قربانیان عدالت ته لاسرسی نه‌لري.

په اعلامیه کې د څو وروستیو پېښو یادونه شوې، چې په‌کې په بدخشان کې د ۱۲ کلنې «بي‌بي خدیجې» وژل کېدل، په هرات کې د «سونیا» په نوم د یوې ۲۲ کلنې ښځې سر پرې کېدل، په غور کې د فرزانې وژل کېدل او همدارنګه د بدریې جلالي وژنه شامله ده. دغه غورځنګ وايي، یادې پېښې د جنسیت پربنسټ د تاوتریخوالي او د معافیت د کلتور څرګندې بېلګې دي.

د اعلامیې له مخې؛ د طالبانو اوسني سیاستونه لکه له ټولنیزو چارو د ښځو څنډې ته کول، پر زده‌کړو او کار محدودیتونه او د تاوتریخوالي د عاملانو نه محاکمه کول د دغه ناورین د پراخېدو بنسټیز لاملونه دي.

دغه غورځنګ له نړۍوالې ټولنې او د بشري حقونو اړوندو ادارو غوښتي، چې په افغانستان کې «جنسیتي توپیر» په رسمیت وپېژني، د بشري حقونو د سرغړونو د څېړنې لپاره خپلواک نړۍوال مېکانیزم رامنځته کړي او په افغانستان کې د یوه مشروع، پراخ بنسټه او د خلکو پر ارادې ولاړ د یوه سیاسي نظام ملاتړ وکړي.

اعلامیه زیاتوي، چې د نړۍوالې ټولنې چوپتیا او بې‌غوري به د بشري ناورین د لا ژورېدو، د تاوتریخوالي د پراخېدو او د جبري کډوالۍ د زیاتېدو لامل شي. د راپورونو له مخې؛ اقتصادي فشارونه، پراخه بې‌کاري، ټولنیز محدودیتونه او حقوقي خدمتونو ته د ښځو د لاسرسي کمښت د دغه تاوتریخوالي د زیاتوالي اصلي لاملونه ښودل شوي دي.

د پاکستان د خلکو ګوند مشر بلاول بوټو زرداري د پنجشنبې په ورځ (د غويي ۱۷مه) له فرانس۲۴ سره په مرکه کې ادعا کړې: «له بده مرغه، ډېری هغه ترهګریز بریدونه چې په پاکستان کې کېږي، په افغانستان کې له شته سازمانونو سره تړاو لري».

هغه همداراز مدعي شوی: «تر کومه ځایه چې د هندي عنصر خبره ده، هغوی له هغو سازمانونو ملاتړ کوي چې په پاکستان کې دننه د ترهګریزو فعالیتونو تر شا ولاړ دي».

تر دې مخکې (چهارشنبه د غويي ۱۶مه) د پاکستان د اپوزیسیون مشر محمود خان اڅکزي له یوې پاکستانۍ رسنۍ سره په مرکه کې ویلي وو، د پاکستان په اسلام‌اباد کې د یوې محکمې مخې ته له یوې چاودنې شاوخوا یو ساعت وروسته د یادې پېښې ريښه له افغانستان سره وتړل شوه او په وینا یې: «هغه برید چې د اسلام‌اباد د یوې محکمې مخکې وشوه، یو ساعت وروسته یې هغوی [پاکستاني چارواکو] وویل، چې ریښه یې افغانستان ته رسېږي. که تاسو [پاکستاني چارواکي] دومره پوهېږئ چې دا چاوده په افغانستان کې طرحه شوې، نو بیا ولې وشوه»؟

محمود خان اڅکزی: د افغانستان او پاکستان مسایل په ګواښونو نه‌حل کېږي | افغانستان انټرنشنل پښتو

هند او افغان طالبانو په وار وار د پاکستان په امنیتي پېښو کې هر ډول لاس لرل رد کړي او په دغه هېواد کې یې امنیتي ننګونې د پاکستان د واکمن حکومت او په ځانګړې توګه د پوځ د ناسمو پالیسیو پایله او د پوځیانو ناکامي بللې ده.

د یادونې وړ ده، چې د افغان طالبانو او پاکستان تر منځ په قطر، ترکیې، سعودي عربستان او چین کې پر لپسې خبرو تر اوسه څه پایله نه‌ده ورکړې او دواړه لوري لا هم لاس په ماشه دي، پر افغانستان د پاکستان بریدونه لا هم روان دي او د یوناما په وینا، د دغو بریدونو قرباني عام ولس دی.

د نیمروز ټلوېزیون په هغې خبرپاڼه کې، چې د پنجشنبې په ورځ خپره شوې، راغلي چې دغې رسنۍ په فرانسه کې د یوې خپلواکې رسنۍ په توګه خپل رسمي فعالیت پیل کړی دی.

د نیمروز ټلوېزیون مسوولان وایي، چې دا رسنۍ د یو شمېر جلاوطنه افغان خبریالانو په نوښت رامنځته شوې او د ژورنالېزم مسلکي اصولو، د بیان ازادۍ، معلوماتو ته د ازاد لاسرسي او د خلکو د غږ انعکاس ته ژمنه ده.

په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې نیمروز ټلوېزیون غواړي د هغو خلکو غږ پورته کړي، چې په افغانستان کې د رسنیزو محدودیتونو له امله د اورېدو لږ فرصت لري. دې رسنۍ یادونه کړې، چې په افغانستان کې خپلواکې رسنۍ له پراخو فشارونو او محدودیتونو سره مخ دي او میلیونونه نجونې له زده‌کړو بې‌برخې شوې دي.

نیمروز ټلوېزیون ویلي، چې هڅه به وکړي د خبرونو، لیکنیو راپورونو او تحلیلي مطالبو له لارې خپلواک، رښتینی او مسلکي روایتونه خپاره کړي. دغې رسنۍ همداراز د فرهنګي او ژبني تنوع، انساني ارزښتونو او بشري حقونو پر ساتنې ټینګار کړی دی.

د نیمروز ټلوېزیون د څرګندونو له مخې، دغه رسنۍ اوس‌مهال خپل مطالب د رسمي وېبپاڼې او ټولنیزو شبکو له لارې د خبرونو، لیکنیو راپورونو او تحلیلي محتوا په بڼه خپروي.

په افغانستان کې د ۱۴۰۰ کال د زمري میاشتې پر مهال د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته رسنیز چاپېریال سخت محدود شوی دی. د ملګرو ملتونو د مرستندوی پلاوي یا یوناما په یوه راپور کې راغلي، چې خبریالان او د رسنیو کارکوونکي له ګواښونو، خپل‌سرو نیونو، ناوړه چلند، قضايي تعقیب او د ورځني کار له سختو محدودیتونو سره مخ شوي دي.

د بشري حقونو څار سازمان هم ویلي، چې طالبانو د خبریالانو په نیولو او شکنجه کولو، د راپور ورکولو پر محدودولو او د خبرخونو په چارو کې د مستقیمې لاسوهنې له لارې د افغانستان رسنیز چاپېریال سخت کمزوری کړی دی.

د ژوندو موجوداتو د انځورونو د خپرولو بندیز هم د هېواد په لږ تر لږه ۲۵ ولایتونو کې عملي شوی دی.

په هلمند کې د فاطمه بیات د نسايي ولادي ۵۰ بستریز روغتون مسوولین او ډاکټران وايي، په دغه روغتون کې متخصص ډاکټران او طبي وسایل او تجهیزات کم، درمل نه‌شته او همداراز بودجه یې محدوده ده، خو دوی د خپلې بودجې د اندازې په تړاو څه نه‌وايي.

له دې سره سم، په دغه روغتون کې یو شمېر ناروغ لرونکي هم د ورته ننګونو یادونه کوي او وايي، د طالبانو عامې روغتیا وزارت باید دغه روغتون ته مسلکي او متخصص ډاکټران ولېږي او روغتون په پرمختللو طبي تجهیزاتو سمبال کړي، څو تر دې وروسته اړ نه‌شي چې خپل ناروغان د درملنې لپاره کندهار او یا هم کابل ته ولېږدوي.

د دغو ناروغ لرونکو په وینا، د خلکو بې‌وزلۍ ته په کتو طالبان باید د درملو د برابرولو په برخه کې هم مرسته وکړي، ځکه د دغه ولایت ډېری اوسېدونکي د ناروغۍ پر مهال د درملو د پېرلو وس نه‌لري.

له دې سره سم، د هلمند ولایت لپاره د طالبانو والي امان‌الدین منصور د پنجشنبې په ورځ (د غويي ۱۷مه) په لښکرګاه ښار کې په فاطمه بیات نسایي ولادي روغتون کې د شته ستونزو د حل، د خدماتو د پراختیا، تمویل او تجهیز په تړاو له اړوندو مسوولینو سره غونډه وکړه.

د هلمند ولایت لپاره د طالبانو د رسنیو دفتر د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، په دې غونډه کې د فاطمه بیات روغتون پر اوسني وضعیت، روغتیايي خدمتونو، د ناروغانو د اړتیاوو او شته ننګونو په تړاو هر اړخیزې خبرې وشوې او امان‌الدین منصور په دې غونډه کې د متخصصو ډاکترانو کمښت، د طبي وسایلو او تجهیزاتو نشتوالی، د قابلو کموالی، د اکسېجن سیسټم نیمګړتیاوې او یو شمېر نورې تخنیکي او اداري ستونزې یادې کړې او ټینګار یې وکړ: «باید د یوې همکارې موسسې د جلب لپاره جدي هڅې وشي، څو د روغتون له فعالیتونو ملاتړ وکړي او د خدماتو کیفیت لوړ شي».

په خبرپاڼه کې راغلي: «د بحثونو او مشورو له اورېدو وروسته پرېکړه وشوه، چې د ولایت مقام په مشرۍ به یو ګډ پلاوی وټاکل شي، څو کابل ته سفر وکړي او هلته د اړوندو وزارتونو، ادارو او همکارو بنسټونو له مسوولینو سره د فاطمه بیات روغتون ستونزې شریکې او د حل لپاره یې لازم اقدامات تعقیب کړي».

د هلمند په مرکز کې د فاطمه بیات روغتون په اصل کې نسايي ولادي روغتون دی، خو په‌کې د بېړني حالت، داخله، جراحي او نورې څانګې هم فعالې دي.

د چارواکو د معلوماتو له مخې، یاد افغانان په یوه صحرايي سیمه کې هغه مهال ونیول شول، چې غوښتل یې په پلي ډول ځانونه مکې مکرمې ته ورسوي. د سعودي عربستان امنیتي ځواکونو ویلي، چې د نیول شویو کسانو پر وړاندې یې قانوني چلند پیل کړی دی.

د سعودي عربستان د عامه امنیت ادارې له ټولو خلکو څخه غوښتي، چې د حج مراسمو اصول او لارښوونې په بشپړه توګه رعایت کړي. دې ادارې ټینګار کړی چې هېڅوک باید له قانوني جواز پرته مکې مکرمې ته د ننوتلو هڅه ونه کړي.

د عامه امنیت ادارې همدارنګه پر ښاریانو غږ کړی چې د سرغړونکو په اړه اړوندو امنیتي ادارو ته راپور ورکړي. د چارواکو په وینا، خلک کولای شي په مکه، مدینه، ریاض او ختیځ ولایت کې د ۹۱۱ شمېرې سره او د سعودي عربستان په نورو سیمو کې د ۹۹۹ شمېرې سره په اړیکه کې شي او د سرغړونو خبر ورکړي.