په ایران کې د یوه اعدام شوي افغان کورنۍ وايي طالبان دې له ایران څخه وضاحت وغواړي

د بشري حقونو دغه فعالان وایي چې د طالبانو له واکمنېدو وروسته یې د هغوی د سیاستونو پر وړاندې مبارزه وکړه، چې له امله یې له ګواښونو سره مخ او تاجکستان ته کډوال شول. د دوی په وینا، په تاجکستان کې یې د اقامت کارتونو، مالیاتو او کورونو د کرایې په بدل کې منظم لګښتونه او ټکسونه ورکول، خو بیا هم په ناڅرګنده پلمه له دوشنبې، وحدت، خجند او نورو سیمو څخه په زور وایستل شول.

د بشري حقونو یاد افغان فعالان وايي، چې افغانستان ته په ستنېدو سره یې اوس ژوند له ګواښ سره مخ دی.

دغه فعالانو څخه یو یې د خپلې اېستنې پر مهال د یوې بلې پېښې یادونه هم کوي او وایي چې د یو داسې کس له کورنۍ سره مخامخ شوی چې د یوې ۲۹ کلنې ښځې د وژنې په تور تورن شوی دی.

د هغه کس پلار ورته ویلي، چې دا تور ناسم دی او زوی یې بې‌ګناه دی. د هغه په وینا، دوی ۱۸ کاله په تاجکستان کې ژوند کړی، اولادونو یې هلته زده‌کړې کړې، خو اوس یې زوی بندي دی او کورنۍ یې له تاجکستان څخه اېستل شوې ده.

نوموړی وایي، چې ډېری هغه افغانان چې له تاجکستان څخه شړل شوي، اوس د سرپناه او خوړو له جدي ستونزو سره مخ دي او راتلونکی یې نامعلوم دی.

د یادونې وړ ده، چې تاجکستان د یوه افغان له لوري د یوې تاجکستانۍ مېرمنې له قتل وروسته ۲۵۰ افغانې کورنۍ د سې شنبې په ورځ، د غویي ۱۵مه، افغانستان ته اخراج کړې دي.

تر دې مخکې، د تاجکستان د کورنیو چارو وزارت په یوه اعلامیه کې ویلي و، چې ۲۲ کلن محمد عمر رحماني یې د اپرېل په وروستیو کې د یوې ۲۷ کلنې تاجکستانۍ ښځې وحیدووا عزیزه دونیاربیکوونا د وژلو په تور نیولی دی.

وحید عمر پر خواله رسنۍ په یوه یادښت کې د ښاغلي غني د منزوي کېدو په اړه لیکلي:« هغه وختونه تېر شول، اوس دی هم بندي مهاجر دی، زه هم قیدي‌ مهاجر یم». د هغه په خبره؛ اوس چې پخوانی ولسمشر په تبعید کې منزوي دی ټوله دنیا یې غیبت کوي.

نوموړي‌ دا هم ویلي، چې وضعیت بدل شوی او د هره څه له لاسه وتل کورني او بهرني لاملونه لري. هغه کاږلي: «دا چې ولې شرایط داسې بدل شول، هر څه له لاسه ولاړل، مغلقه او اوږده کیسه ده چې ډېر داخلي او خارجي عوامل په‌کې دخیل دي. خو د هغه په هلو ځلو او نیت کې د شک ځای نه وینم».

نوموړي‌ هیله څرګنده کړې، داسې یو وخت به راشي چې پخوانی ولسمشر یوه ورځ خپل روایت په خپله ووايي.

یاد ښوونکي ویلي، چې د کور کرایه، د برېښنا بیل او نور لګښتونه یې زیات شوي او له تېرو ۴۵ ورځو راهیسې هیڅ ښوونکي‌ تنخوا نه‌ده اخیستې. نوموړي په دې برخه کې د غږ رسولو او د ستونزې د حل غوښتنه کړې.

طالبان د میاشتې د پيل په ورځو کې دولتي کارکوونکو ته تنخوا ورکوي؛ خو دغه ښوونکی وایي نږدې دوه میاشتې کېږي چې خپله تنخوا یې نه‌ده ترلاسه کړې. په تېرو میاشتو کې هم ورته راپورونه خپاره شوي وو، چې د دولتي کارکوونکو د تنخواوو د ځنډ یادونه په‌کې شوې وه.

لاتر اوسه طالبانو په دې اړه څه نه‌دي ویلي.

دوی افغانستان انټرنشنل-پښتو ته په استولي لیک کې ویلي، چې د طالبانو د کور او ښار جوړولو وزیر مولوي نجیب‌الله حیات حقاني له یوه پلاوي سره سیمې ته تللی او د خلکو پر شخصي ځمکو د کډوالو په نوم د وېش لپاره نښې (چونې) لګوي، په داسې حال کې چې د سیمې اړوندې ادارې له دې بهیر څخه بې‌خبره دي.

د طالبانو د کور او ښار جوړولو وزارت د یوې خبرپاڼې له مخې، د دغه وزارت وزیر د دوشنبې په ورځ، د غویي پر ۱۴مه د ننګرهار په خوګیاڼو ولسوالۍ کې د مهاجرینو د ښارګوټي د خط‌ اچونې له چارو لیدنه کړې ده.

د خوږیاڼو د اوسېدونکو د ادعا له مخې، دغه چاره د خوږیاڼو ولسوالۍ اړوند د ارغچ کلي د «سور راغه» په سیمه کې شوې ده. اوسېدونکي وايي، دوی د یادو ځمکو شرعي، عرفي قبالې او د تېرو حکومتونو رسمي اسناد په لاس کې لري، د مالیې ټکټونه یې هم موجود دي او د اوبو د وېش سیستم یې معلوم دی.

د سیمې خلکو ویلي، چې تېره ورځ د چونې اچولو د مخنیوي لپاره راټول شوي او هغه ټیم یې له کاره درولی چې وزیر ورلیږلی و.

دوی زیاتوي چې وروسته یې ولسوالۍ ته مراجعه کړې، خو د ولسوالۍ مسوولینو ویلي چې له موضوع څخه خبر نه دي. د اوسېدونکو په وینا، د ځمکې اړوند دوسیه لا هم د کرنې ریاست تر څېړنې لاندې ده او تر اوسه وروستۍ پرېکړه نه ده شوې، خو بیا هم پر ځمکو د زور له لارې نښې لګول کېږي.

د شکایت کوونکو په وینا، د خوږیاڼو ولسوالۍ یو شمېر مشران (ملکان) هم تاییدوي چې دغه ځمکه د ارغچ د خلکو ده او له ډېر وخت راهیسې د دوی په واک کې ده.

هغوی ادعا کوي چې د ننګرهار والي او د ښار جوړونې ځینې مسوولین له موضوع خبر دي، خو تر اوسه یې د مخنیوي لپاره عملي اقدام نه دی کړی.

نوموړي دا نه ده روښانه کړې، چې غوږونه یې د وهلو پرمهال ټپي شوي او که غوڅ کړای شوي دي.

د نوموړي په وینا، ترکي پوله‌ساتو پر دغو پناه غوښتونکو تاوتریخوالی کړی دی.

هغه زیاته کړې چې یو شمېر ټپیان د درملنې لپاره تهران ته لېږدول شوي دي.

دغه پناه غوښتونکي له ملګرو ملتونو غوښتي چې د دې ادعاوو ، په ځانګړي ډول له کډوالو سره د تاوتریخوالي او د هغوی د غوږونو د پرې کولو د موضوع په اړه جدي څېړنه وکړي.

نوموړی ویلي، چې « ۱۰ تنه وو، ځینې یې تهران ته روغتون ته لیږدول شوي. په دې سیمه کې ډېر افغانان بند پاتې دي او ترکي ځواکونه اجازه نه ور کوي، چې دغه هېواد ته واوړي».

په رالیږل شویو ویډیوګانو کې ښکاري، چې افغان پناه غوښتونکي په وړو خیمو کې میشت دي او لاسونه او پښې یې ټپي دي.

ترکي ځواکونو او خپلواکو سرچینو تر اوسه ددې ادعاوو په اړه څه نه دي ویلي، خو په دې وروستیو کې دغه هېواد له غیرقانوني لارو د کډوالو پر ورتګ بندیزونه ډېر کړي دي.