د افغان کډوالو ستنول؛ اتریش او ازبکستان د افغان کډوالو د ایستلو لپاره تړون لاسلیک کړ

نوموړي په ایکس خواله رسنۍ کې لیکلي، د افغانستان د تېرو څلوېښتو کلونو سیاسي او نظامي ډلې، که مجاهدین وو او که نور جریانونه، د جګړو سره سره هېڅکله د هېواد د تجزیې یا د ملي حاکمیت د له منځه وړلو شعار نه دی ورکړی.

هغه لیکلي: «د طالبانو مخالف کېدل د دې معنا نه لري چې له دې خاورې سره دښمني وشي، طالبان به نن وي او سبا به نه وي، خو دا وطن به تل پاتې وي.»

عاصي د افغانستان د پخوانیو سیاسي او جهادي مشرانو لکه برهان‌الدین رباني، احمدشاه مسعود، ګلبدین حکمتیار، عبدالرب رسول سیاف، عبدالرشید دوستم او کریم خلیلي یادونه کړې او ویلي یې دي چې د دغو جګړه‌مارو ډلو ترمنځ سختې نښتې شوي، خو هغوی هېڅکله د هېواد د ځمکنۍ بشپړتیا پر ضد شعار نه دی ورکړی.

نوموړي ادعا کړې چې د افغانستان د اوسني وضعیت په اړه ځینې غږونه له «بې‌ځمکې او بې‌ځواکۍ» فضا څخه راپورته کېږي او د ده په وینا د بهرنیو استخباراتي مرکزونو تر اغېز لاندې دي.

هغه په خپلو څرګندونو کې سختې جملې هم کارولي او ویلي یې دي چې ځینې کسان به د افغانستان د خلکو له غبرګون او «تاریخي قضاوت» سره مخ شي.

دغه پخواني دفاعي چارواکي ټینګار کړی چې د افغانستان د ملي حاکمیت او ځمکنۍ بشپړتیا موضوع باید له سیاسي اختلافاتو جلا وساتل شي او د هېڅ لوري له خوا د تجزیې شعار د منلو وړ نه دی.

نوموړي په ایکس خواله رسنۍ کې ویلي، د افغانستان په اړه بهرني چلندونه او فشارونه د هېواد او خلکو وضعیت لا پیچلی کوي.

صیقل لیکلي: «د بهرنیو فشارونو او داخلي بې‌نظمۍ ګډ حالت زموږ هېواد لا زیات د سپکاوي او ستونزو سره مخ کوي.»

هغه ټینګار کړی چې د طالبانو د مخالفو سیاسي لورو ترمنځ د یوه منظم او اغېزمن کورني سیاست نشتوالی د دې لامل شوی چې د افغانستان د بهرني سیاست اساسي ننګونو ته حللارې پیدا نه شي.

پخواني افغان ډیپلوماټ په خپل پیغام کې د عربي شاعر ابو العلاء معري او د چغتای ادبیاتو له څو بیتونو هم یادونه کړې او ویلي یې دي چې د درد او داخلي زخمونو موضوع باید جدي وڅېړل شي.

هغه لیکلي: «پټ او نالیدلي زخمونه بېړنۍ پاملرنې او درملنې ته اړتیا لري.»

صیقل په خپل پیغام کې په غیر مستقیم ډول د افغانستان د روان سیاسي وضعیت او داخلي اختلافاتو ته اشاره کړې او ټینګار یې کړی چې د هېواد د ثبات لپاره همغږۍ او منظم سیاست ته اړتیا ده.

د افغانستان رسنیو ملاتړ سازمان (امسو) د احمد جاوېد نیازي نیول کېدل غندلي او دا یې د بیان ازادۍ او رسنیز فعالیت پر وړاندې جدي خنډ بللی دی.

امسو د جمعې په ورځ (د غويي ۱۸مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې باوري سرچینو او د نیازي خپلوانو ورته تایید کړې، چې نوموړی د پنجشنبې په ماښام ناوخته (د غويي ۱۷مه) په کابل کې په خپل کاري دفتر کې د طالبانو د استخباراتو له لوري نیول شوی دی.

امسو ویلي، چې تر اوسه د احمد جاوېد نیازي د برخلیک او د نیول کېدو د لامل په اړه کره معلومات نه‌دي ورکړل شوي.

د خبرپاڼې له‌مخې، دا مهال د نیازي ترڅنګ شپږ نور خبریالان هم په بند کې دي، چې د رسنیو د کاري خوندیتوب او د خبریالانو د وضعیت په اړه یې اندېښنې زیاتې کړې دي.

د افغانستان رسنیو ملاتړ سازمان له طالبانو غوښتي، چې احمد جاوېد نیازی او نور بندي خبریالان دې بې له قید او شرطه ژر تر ژره خوشې کړي.

دغه سازمان همداراز پر نړیوالو بنسټونو او د رسنیو پر ملاتړو ادارو غږ کړی، چې په افغانستان کې د خبریالانو د خوندیتوب او د هغوی د حقونو د ساتنې لپاره خپل فشارونه زیات کړي.

امسو ټینګار کړی، چې د خبریالانو نیول او ځورول نه یوازې ستونزې نه حلوي، بلکې د ولس او رسنیو ترمنځ واټن او ستونزې نورې هم زیاتوي.

د دغه ادارې په وینا، ټاکل شوې وه چې دا نوی قانون د ۲۰۲۶ کال د مې په اوومه عملي شي، خو اوس د برازیل د لویو څارنوالانو شورا پرېکړه کړې چې د تطبیق لپاره اضافي وخت ورکړي، څو سیمه‌ییزې څارنوالۍ د دې سیستم لپاره چمتووالی ونیسي.

دغه پرېکړه د دې لپاره مهمه ګڼل کېږي چې له مخې یې باید د پولیسو له‌خوا د وژنو په څېړنو کې څارنوالان مستقیم مسوولیت ولري او ټولې تحقیقاتي پروسې باید د نړیوالو عدلي معیارونو مطابق ترسره شي.

د بشر حقونو د څار ادارې ویلي، یوازې په ۲۰۲۵ کال کې په برازیل کې د پولیسو له‌خوا ۶،۵۸۸ کسان وژل شوي، چې دا د دې هېواد د پولیسو د تاوتریخوالي تر ټولو خونړی کال بلل کېږي. په همدې کال کې د ریو دی جنېرو په یوه لوی عملیات کې ۱۱۷ځوانان هم وژل شوي وو، چې موضوع یې پراخې نیوکې پارولې وې.

د راپور له مخې، دا نوی قانون څارنوالانو ته دا واک ورکوي چې د پولیسو د عملیاتو صحنه وساتي، شواهد خوندي کړي، خپلواکه عدلي معاینات ترسره کړي او د قربانیانو کورنیو ته د تحقیقاتو په اړه معلومات ورکړي.

خو د برازیل د ځینو پولیسو اتحادیې د دې سیستم مخالفت کړی او وایي چې د پولیسو د قضیو څېړنه باید خپله پولیس ترسره کړي، نه څارنوالان.

بشري حقونو ادارې بیا ویلي، اوسنی وضعیت د جدي ستونزو ښکارندوی دی، ځکه ډېری پخوانۍ څېړنې ناقصې وې او په کې د شواهدو سم تحلیل، د ټولو اړوندو کسانو پوښتنه او د عیني شاهدانو بیانونه نه دي ثبت شوي.

په راپور کې ټینګار شوی چې برازیل باید هغه امنیتي پالیسۍ بدلې کړي چې د وسله‌والو نښتو او زیاتېدونکو وژنو لامل کېږي او پر ځای یې داسې سیستم رامنځته کړي چې هم د خلکو او هم د پولیسو خوندیتوب تضمین کړي.

اداره زیاتوي: «هره هغه وژنه چې د پولیسو له‌خوا ترسره کېږي باید په بشپړ ډول، خپلواکه او شفافه توګه وڅېړل شي، څو هېڅوک د قانون له حساب ورکولو معاف پاتې نه شي، که هر څومره ځواکمن وي.»

نوموړې پر ایکس خواله رسنۍ کې ویلي، چې د داعش خراسان «اصلي حاکمتي جوړښت» په ټولو مهمو برخو کې، لکه مرکزي شورا، نظامي شورا، د فتوا او قضایي شورا، د رسنیو او تبلیغاتو کمیسیون او مالي کمیسیون، لا هم پر خپل ځای او فعال پاتې دی.

هغې لیکلي: «د اووه ورځنۍ ارزونې پر مهال هېڅ دوامداره ګډوډي د طالبانو د عملیاتو له امله نه ده لیدل شوې، یوازې محدود بدلونونه د پاکستاني اقداماتو له امله رامنځته شوي دي.»

سارا اډمز په خپلو ورځنیو ارزونو کې ویلي، د دې ډلې شمېر هم د تېرو میاشتو په اوږدو کې زیات شوی او له شاوخوا ۶ زرو څخه تر ۱۰ زرو پورې وسله‌والو ته رسېدلی، پرته له دې چې نور بهرني جنګیالي په کې شامل شي.

د هغې په وینا، د داعش خراسان د مرکزي شورا مشرتابه په خپل حال پاتې دی او د نظامي شورا جوړښت کې هم یوازې محدود بدلونونه ثبت شوي، چې په کې یو کس د پاکستاني ځواکونو له لوري د نیول کېدو وروسته له دندې لېرې شوی دی.

نوموړې زیاته کړې، د فتوا او قضایي شورا کې هېڅ جوړښتي بدلون نه دی راغلی او د تبلیغاتو برخه کې یوازې د یوې مشرۍ بدلون د پاکستاني ځواکونو د عملیاتو له امله رامنځته شوی دی.

د مالي چارو په اړه سارا اډمز ویلي، دا برخه هم د عصمت‌الله خالوزي په مشرۍ او د جعفر الخراساني په مرستیالۍ لا هم بشپړه فعاله ده.

هغې په پای کې ټینګار کړی، چې د داعش خراسان ټول تشکیلاتي جوړښتونه په مجموعي ډول عملیاتي ثبات لري او هر هغه ګډوډي چې لیدل شوې، د طالبانو پر ځای د پاکستاني عملیاتو پایله ده.