سراج‌الحق: په پاکستان کې د سود مالي نظام له منځه وړلو پرته پرمختګ ناممکن دی

د کرملین ویاند ډیمیتري پیسکوف خبریالانو ته وویل: «پوتین له هر چا سره خبرو ته چمتو دی او دا خبره یې په وار وار کړې ده. موږ چمتو یو چې د خپلو خبرو اترو په لور تر هغه ځایه ولاړ شو چې اروپایان ورته چمتو وي». خو نوموړي زیاته کړه چې روسیه به د دې اړیکو د پیلولو لپاره لومړی اقدام ونه کړي، ځکه په وینا یې، دا اروپایان وه چې په ۲۰۲۲ کال کې یې له مسکو سره اړیکې وشلولې.

وړاندې فایننشل ټایمز راپور ورکړی، چې اروپایان د هغو خبرو اترو له امله ناهیلې شوي چې د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ لخوا د اوکراین جګړې د پای ته رسولو لپاره رهبري کېږي. د اروپايي شورا مشر انتونیو کوسټا ویلي چې دی له پوتین سره د خبرو اترو لپاره «هیله‌مندي» ویني او زیاته کړې یې ده چې د دې کار لپاره د اوکراین د ولسمشر ولادیمیر زېلېنسکي ملاتړ هم ورسره دی.

روسیه، بروکسل او نورې اروپایي پلازمېنې تورنوي چې هغوی په خپله خوښه اړیکې بندې کړې دي. بل لور ته، اروپايي مشران پوتین یو مستبد او جنګي مجرم بولي او ویره لري چې که روسیه په اوکراین کې بریا خپله کړي، ښايي په راتلونکي کې پر ناټو غړو هېوادونو هم برید وکړي، هغه ادعا چې روسیه یې بې‌بنسټه بولي.

پوتین بیا اروپايي قدرتونه د اوکراین په ملاتړ او هغوی ته د لسګونو میلیارډونو ډالرو وسلو او استخباراتي معلوماتو په ورکولو سره په «جنګ غوښتنې» تورنوي.

مارکو روبیو ایټالیا ته په دوه ورځني سفر تللی ترڅو د پاپ لیو پر وړاندې د ولسمشر ټرمپ له توندو نیکو وروسته رامنځته شوې فضا سړه کړي.

بل لور ته واشنګټن د ایران په جګړه کې د ایټالیا له نه همکارۍ ناراضه دی، ځکه ایټالیا په خپله خاوره کې د امریکا «سیګونیلا» هوايي اډې کارولو ته اجازه نه ده ورکړې.

جورجیا میلوني چې پخوا په اروپا کې د ټرمپ یوه له نږدې ملاتړو شمېرل کېده، اوس د امریکا پر وړاندې د ایټالیا د عامه افکارو د مخالفت او د جګړې د اقتصادي زیانونو له امله تر فشار لاندې ده. هغې پر پاپ د ټرمپ نیوکي «د نه منلو وړ» بللي، چې په غبرګون کې یې ټرمپ نوموړې په «بې زړتوب» تورنه کړې او له ایټالیا څخه یې د امریکايي ځواکونو د ایستلو ګواښ کړی دی.

د راپورونو له‌مخې، روبیو او میلوني په یاده لیدنه کې، د ایران جګړه او د هغې نړیوالې اغېزو، د اوکراین جګړه او پر کیوبا د واشنګټن لخوا د ډیپلوماټیکې یوازېتوب پالیسي او پر اروپايي توکو د امریکا لخوا لګول شوي تعرفې په اړه بحثونه کړې دي.

د اسټرالیا د بهرنیو چارو وزیرې پني وونګ په یوې اعلامیه کې وویل: «د بلوچستان ازادۍ غوښتونکی پوځ یوه داسې ډله ده چې په ټول پاکستان کې یې د تاوتریخوالي ډګ بریدونه کړي دي. دغو بریدونو ملکي وګړي، حیاتي بنسټونه، بهرني وګړي او د پاکستان حکومت په نښه کړي دي».

مېرمن وونګ زیاته کړه چې استرالیا له تروریزم او افراطیت سره مبارزې ته کلکه ژمنه ده.

د اسټرالیا د بهرنیو چارو وزیرې زیاته کړې: «دا بندیزونه د دې لپاره طرحه شوي چې د یادې ډلې مالي سرچینې پرې کړي، د نويو کسانو د جذب مخه ونیسي او د هغوی د ایډیالوژۍ خپرېدل محدود کړي».

د اسټرالیا د قوانینو له مخې، له دغې ډلې سره هر ډول مالي راکړه ورکړه جرم دی چې تر ۱۰ کلونو پورې د بند سزا لرلای شي.

د راپورنو له‌مخې، د بلوچستان ازادۍ غوښتونکی پوځ له ۲۰۱۱ کال راهیسې په زرګونو کسان وژلي او په ځانګړې توګه په سیمه کې د چین پر پروژو بریدونه کوي.

د روان کال په جنوري میاشت کې دغې ډلې د «هیروف دو» په نوم عملیات وکړل چې د پاکستاني چارواکو په وینا ۲۷۴ کسان پکې ووژل شول.

پاکستان دغه ډله د «هندوستان فتنه» بولي او ادعا کوي چې ډیلي ورته مالي او تسلیحاتي ملاتړ چمتو کوي، خو هند تل دا تورونه رد کړي دي.

ځینې پاکستاني چارواکي افغان طالبان هم د دغې ډلې په ملاتړ تورنوي، خو طالبانو دا ادعاوې په کلکه رد کړې او بې‌بنسټه یې بللې دي.

هغه ویلي، پاکستان د افغانستان پر ضد خپل سیاسي، فرهنګي او تبلیغاتي فشارونه زیات کړي دي. نوموړي پر اېکس پاڼه کاږلي: «د خلکو د پراخو غبرګونونو له امله مې د ماریا سلطان مرکه واورېده. د مرکې یوه برخه د طالب چارواکو او د هغوی د شتمنیو په اړه وه، چې خپله باید ورته ځواب ووایي؛ خو ځینې نورې څرګندونې یې د هر افغان د غبرګون غوښتنه کوي».

نوموړي د ماریا سلطان هغه څرګندونې رد کړې، چې ګواکې افغانستان به په راتلونکو سیمه‌ییزو بدلونونو کې خپله جغرافیه له لاسه ورکړي او یا دا چې افغان ملي هویت په نامه څه نه‌شته.

عبدالکریم خُرم ویلي، افغانستان یو تاریخي هېواد دی چې د پېړیو په اوږدو کې رامنځته شوی او پیاوړی شوی؛ نه داسې یو مصنوعي جوړښت لکه پاکستان چې د سیاسي پرېکړو پربنسټ رامنځته شوی دی.

هغه زیاته کړه، چې پاکستان په وروستیو کې د افغانستان پر وړاندې تهاجمي دریځ خپل کړی؛ د پوځي بریدونو، د افغان کډوالو اېستلو او د افغانستان د تاریخي او فرهنګي میراث د «غلا» هڅې یې د همدې سیاست برخه دي.

د نوموړي په وینا؛ د ماریا سلطان تحلیلونه د پاکستان د استخباراتي ادارې (ISI) له دریځونو سرچینه اخلي او د روان تبلیغاتي فشار یوه برخه ده. هغه ادعا کړې، چې د ایران د جګړې له پیل سره پاکستان دغه ډول تبلیغات لازیات کړي دي.

هغه ویلي، پاکستان باید درک کړي چې افغان هویت او افغان ملتپالنه یو تاریخي حقیقت دی او د تکراري تبلیغاتو له لارې نه‌شي له‌منځه تلای. هغه ټینګار وکړ، چې د افغان نوم او هویت په اړه د پاکستان اندېښنه د دغه هېواد د کورنۍ ناامنۍ او بې‌باورۍ څرګندونه کوي.

نوموړي د ماریا سلطان ځینې څرګندونې، په ځانګړي ډول د «سایکس پیکو» تړون او «وستفالیا» معاهدې په اړه، «ناسمې او نامسلکي» وبللې او ویلي یې دي، چې دغه ډول څرګندونې د یوه خپلواک څېړنیز تحلیل پرځای د ورکړل شویو دریځونو تکرار ښکاري.

له دې وړاندې د پاکستان د سویلي اسیا د ستراتېژیک ثبات انسټیټیوټ (SSASI) مشرې ماریا سلطان ادعا کړې وه، چې افغانستان په اوسني سیمه‌ییز بدلېدونکي وضعیت کې ښایي خپله «جغرافیه او شته بڼه» له لاسه ورکړي.
هغې له پاکستاني خبریال حسن خان سره په یوه مرکه کې ادعا کړې، چې ښایي په راتلونکي کې افغانستان د اوسني جوړښت په څېر یو واحد دولت پاتې نه‌شي.

سېنټکام خپل پوځي غبرګون دفاعي بللی او ویلي یې دي، چې د کړکېچ د زیاتېدو غوښتنه نه‌لري. د سینټکام په وینا؛ دغه بریدونه هغه مهال شوي، چې د «یو اېس اېس تراکسټون»، «یو اېس اېس رافایل پرالټا» او «یو اېس اېس میسون» په نوم امریکايي جنګي بېړۍ له هرمز تنګي څخه تېرېدلې.

سېنټکام ویلي، چې ایراني ځواکونو په دغه بریدونو کې څو توغندي، ډرونونه او وړې کښتۍ کارولې وې؛ خو د امریکا هېڅ تجهیزات یا شتمنۍ په نښه شوې نه‌دي. د سېنټکام په وینا؛ امریکايي ځواکونو د دغه بریدونو تر شنډولو وروسته د توغندیو او ډرونونو ویشتګرونه، د قوماندې او کنټرول مرکزونه او د ایران استخباراتي او څار مرکزونه په نښه کړل.

سېنټکام وایي، امریکا د تاوتریخوالي د زیاتولو په لټه کې نه‌ده؛ خو چمتو ده چې د خپلو ځواکونو ساتنه وکړي.