قطر له امریکا غوښتي چې د راتلونکې سپټمبر میاشتې پورې افغان کډوال نورو هېوادونو ته واستوي

د الیو ګروپ (Olive Group) چې مرکز یې په دوبۍ کې دی، د هوايي ډګرونو او هوایي چلند امنیتي چارې سمبالوي ادعا لري، چې د جمهوریت په وروستیو کې یعنې په ۲۰۲۰ کال کې د ولسمشر غني په مشرۍ د افغان حکومت له لوري ورسره شوی قرارداد لغوه او له دواطلبۍ پرته یوې بلې کمپنۍ ته په لوړه بیه ورکړ شو.

یادې کمپنۍ د ۲۰۲۳ کال په ۲۸مه د افغانستان له استازي پرته د امریکا په یوې محکمې کې له ۳ سلنې سود سره د ۱۵،۳ میلیونه ډالرو دعوه وګټله او له څه مودې راهیسې هڅه وي، چې په یوه سویسي بانک کې د افغانستان له شتمنیو یادې پیسې ترلاسه کړي، خو یادې امریکایۍ محکمې ویلي، چې په سویس کې د ساتل شویو پیسو په تړاو قضايي واک نه‌لري.

ایاټا (IATA) اداره هغه پیسې چې هوايي شرکتونو د افغانستان له فضا څخه د تېرېدو په بدل کې ورکړې دي، په یوه سویسي بانکي حساب کې ساتي، خو دا پیسې له ترهګرۍ سره د طالبانو د تړاو له امله کنګل شوې دي.

طالبانو په دې وروستیو کې ویلي، چې د افغانستان له هوايي حریم څخه له تېرېدونکو الوتکو ۷۰۰ ډالره فیس اخلي، خو په دې اړه یې سپیناوی نه‌دی کړی، چې دغه پیسې څنګه او له کوم ادرس څخه ترلاسه کوي.

په افغانستان کې د جمهوري نظام له نسکورېدو وروسته طالبانو د ۱۴۰۱ کال د غبرګولي په درېیمه د کابل، کندهار، هرات او مزارشریف د هوايي ډګرونو د امنیت او مدیریت قرارداد د متحده عربي امارات له ګاک شرکت سره لاس لیک کړی دی.

د این بي سي نیوز د راپور له مخې، عون ویلي اسراییل باید د هغو کلیو د کورونو له «چاودنو او ویجاړولو» ډډه وکړي چې د اسراییل تر اشغال لاندې سیمو کې موقعیت لري.

د لبنان ولسمشر همداراز ټینګار کړی چې هېواد یې اوربند ته ژمن دی، څو د خبرو اترو لپاره زمینه برابره شي او اوسنی کړکېچ پای ته ورسېږي.

دا څرګندونې داسې مهال کېږي چې د سیمې امنیتي وضعیت لا هم ترینګلی دی او نړیوالې هڅې د تاوتریخوالي د کمولو او د سیاسي حل‌لارې د موندلو لپاره دوام لري.

هغه د ایران د نیمه دولتي خبري اژانس «مهر» سره په خبرو کې ویلي، نیول شوي کسان د قانوني مراحلو او له هېواده د ایستلو لپاره کمپونو ته لېږدول شوي دي.

په وروستیو کې، په ایران کې د جګړې له پیل وروسته د افغان کډوالو د ایستلو راپورونه لږ شوي وو، خو اوس د نیونو او ایستلو لړۍ یو ځل بیا د زیاتېدو په حال کې ښکاري.

ایران تېر کال د افغان کډوالو د ایستلو بهیر په بې‌سارې توګه چټک کړی و، او دا لړۍ په ځانګړي ډول د ایران او اسراییل ترمنځ له ۱۲ورځنۍ جګړې وروسته نوره هم چټکه شوه.

د بښنې نړیوال سازمان ویلي، تېر کال له یو میلیون څخه ډېر افغانان له ایران څخه افغانستان ته ستانه کړل شوي، چې په هغوی کې داسې کسان هم شامل وو چې یا په ایران کې زېږېدلي وو او یا یې هلته لسیزې ژوند کړی و.

د هلمند ولایت لپاره د طالبانو د کرنې ریاست مسوولین د شفتالو د حاصلاتو د ډېرښت لامل د دوی له لوري په مسلکي ډول د بڼوالو روزل په ګوته کوي.

د دغه ریاست د پلان او پروګرامونو مدیر شفیق‌الله مبین وايي: «دا وارې زموږ له‌خوا بڼوالو ته روزنه ورکړل شوې او د بڼونو د جوړولو په برخه کې موږ همکاري کړې ده. د تېر کال په نسبت حاصلات زیات شوي او د شفتالو په رنګ، خوند او کیفیت کې تغییر راغلی او بازار یې هم ښه دی».

بڼوال بیا په دغه ولایت کې د میوو او سبزیجاتو د ساتنې لپاره د معیاري سړو خونو د جوړېدو غوښتنه لري. دوی وايي، که په دغه ولایت کې سړې خونې جوړې شي، نو کولی شي د یوه فصل میوه بل فصل ته په خوندي ډول وساتي.

د تازه میوو سوداګر وايي، پخوا په افغانستان د هر ډول میوو د حاصلاتو د رسېدو پر مهال له پاکستانه ورته حاصلات راوړل کېدل او په دې سره یې بازار له لاسه ورکاوه.

په دغه ولایت کې د تازه میوو سوداګر محمد هاشم وايي: «موږ هره میوه چې په باغونو کې مو خرید کړی پخوا به پاکستان ته اېلا وو او د پاکستان میوې به زموږ خواته راتلله، زموږ بازار به یې ګډوډ کړی وو. اوس چې موږ په کومه تمه چې میوې رانیولي د پاکستان میوه بنده ده، موږ یې چې بازار ته واستوو، نو په ښه قیمت خرڅېږي».

په هلمند کې د شفتالو فصل له رارسېدو سره یو شمېر کارګرو ته هم لنډ مهالي کاري زمینې برابرې شوي دي. دغه کارګر وايي، په ورځ کې له ۲۰۰ تر ۳۰۰ افغانیو مزدوري کوي.

د هلمند د شفتالو د پلورونکو په وینا، دمګړۍ په دغه ولایت کې یو من ښه شفتالو له ۲۰۰ تر ۲۲۰ افغانۍ ده.

100%

د دغه ولایت لپاره د طالبانو د کرنې ریاست وايي، سږکال د هلمند پر ۱۸۳ هکټاره ځمکه شفتالو کرل شوي او ادعا لري، چې دمګړۍ دغه ولایت د میوو او سبزیجاتو له اړخه پر ځان بسیا شوی او ډېری وخت نورو ولایتونو ته هم یادې میوې استوي.

کویل له خوشې کېدو وروسته ویلي، د بند په ټوله موده کې یې هیله لرله چې یو ځل بیا خپله کورنۍ وویني.

د نوموړي په وینا، د ۲۰۲۵کال په جنورۍ میاشت کې د طالبانو د استخباراتو ځواکونو هغه په کابل کې له خپل اپارتمان څخه نیولی او نامعلوم ځای ته یې لېږدولی و.

هغه ویلي، طالبانو هېڅکله په رسمي ډول پر ده کوم جرم او تور نه دی لګولی، او ځکه باور لري چې نیول کېدلویې سیاسي انګېزه لرله.

دغه امریکايي وګړي زیاته کړې،چې د بند په لومړیو پنځو میاشتو کې ورته له خپلې کورنۍ سره د اړیکې اجازه نه ورکول کېده او د خپلې خور لومړنی پیغام یې د یوه لیک له لارې ترلاسه کړی و.

کویل همداراز د طالبانو د ساتونکو د چلند په اړه ویلي، ځینویې له ده سره سخت او توند چلند کاوه، خو یو شمېر نورو بیا ورسره خواخوږي ښودله.

د راپور له مخې، د امریکا حکومت ویلي چې لا هم لږ تر لږه دوه نور امریکايي وګړي د طالبانو په بند کې دي.