طالبانو په کندز کې له یوه اذربایجاني شرکت سره د سرو زرو کان تړون لاسلیک کړی

په کابل کې سرچینو نن یکشنبه، د غويي پر ۲۰مه افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د طالبانو استخباراتو د طلوع نیوز خصوصي تلویزیون خبریال منصور نیازی د چارشنبې په ورځ له شیرشاه مېنې نیولی دی.

سرچینې زیاتوي، چې له منصور نیازي وروسته د طالبانو استخباراتو نن یکشنبه د طلوع نیوز یو بل خبریال عمران دانش هم نیولی دی.

طلوع نیوز په پیل کې دا خبر د «نیولو» کلمې په کارولو خپور کړ، خو وروسته یې لرې کړ او د «نیول کېدو» کلمې پر ځای یې د «توقیف» کلمه وکاروله.

طالبانو تر اوسه د دغو خبریالانو د نیولو په اړه په رسمي ډول څه نه دي ویلي.

د طالبانو له واک ته رسېدو وروسته طلوع نیوز د طالبانو د مقرراتو او رسنیو له چلند سره سم په خپل نشراتي چلند کې په لوی بدلون سره خپل فعالیت ته دوام ورکړی.

دوه اونۍ وړاندې د طلوع نیوز مسوول فرید الله محمدي په ارګ ک طالبانو په یوه غونډه کې وویل چې په افغانستان کې د رسنیو «نسبي ازادي» په سیمه کې بې ساري ده.

د پنجشنبې په ورځ د طالبانو استخباراتو په کابل کې د «پیګرد» خبري اژانس مشر احمد جاوید نیازي ونیوه او د هغه برخلیک لا هم نامعلوم دی.

دغه معلومات د جرمني پارلمان کې د زرغون ګوند د پوښتنې په ځواب کې ورکړل شوي دي.

د جرمني د کورنیو چارو وزارت له ځواب څخه څرګندېږي چې حکومت د پاتې ۹۲۸ کسانو له ډلې ۷۸۳ کسانو ته ورکړل شوي ژمنلیکونه په بشپړه توګه لغوه کړي دي. وزارت د ډېری قضیو لپاره «د سیاسي علاقې له منځه تللو» دلیل راوړی دی.

د یوه ځانګړي فدرالي پروګرام په اړه د وزارت معلومات روښانه نه دي. د ۷۰ کسانو قضیې لا هم د لغوه کېدو په بهیر کې دي او د نورو ۷۵ کسانو د وضعیت په اړه حکومت هېڅ معلومات نه دي ورکړي.

د ۲۰۲۱ کال په اګست کې پر کابل د طالبانو له واکمنېدو سره هممهاله، جرمني حکومت زرګونو افغانانو ته د تخلیې او منلو ژمنې ورکړې وې. په دغو کسانو کې د جرمني پوځ او نورو ادارو پخواني همکاران، د ښځو د حقونو فعالان او د بشري حقونو مدافعین شامل وو. د همدې لپاره بېلابېل بشري پروګرامونه جوړ شوي وو.

اوس حکومت غواړي دغه پروګرامونه پای ته ورسوي. له همدې امله نورې نوې ژمنې نه ورکول کېږي او پخوانۍ ژمنې هم بېرته اخیستل کېږي.

د وزارت د معلوماتو له مخې، اوس هم ۱۰۵۴ کسان په پاکستان او افغانستان کې د جرمني د ملاتړ په تمه دي. ډېری انتظار اېستونکي کسان په پاکستان کې دي، خو ۱۸۱ کسان افغانستان ته بېرته شړل شوي دي. پاکستاني چارواکو هغوی څو میاشتې مخکې اخراج کړي وو. د جرمني حکومت ویلي چې د دغو کسانو ژمنې نور اعتبار نه لري.

د ۲۰۲۵ کال له می میاشتې راهیسې د جرمني حکومت د۲۸۸ افغانانو ژمنلیکونه لغوه کړي دي. دغه پروګرام د پخوانیو وزیرانو له خوا جوړ شوی و، څو قاضیان، خبریالان، د ښځو د حقونو فعالان او نور زیانمن افغانان جرمني ته ولېږدوي.

اوس مهال ۴۹۸ کسان د جرمني په اداري محکمو کې د حکومت پر ضد دعوې لري. همداراز ۹ قضیې د اساسي قانون تر سترې محکمې رسېدلې دي.

د جرمني د کوریکټیو رسنۍ د رپوټ له مخې، د زرغون ګوند سیاستوالې شاهین ګمبیر د حکومت پر پرېکړه نیوکې کړې دي.

د جرمني د کورنیو چارو وزارت ویلي، د۲۵ هغو کسانو ته ژمنلیکونه هم لغوه شوي دي چې ډېر زیانمن ګڼل کېدل. په دغو کسانو کې یوازې ښځې او هغه کسان شامل دي چې د خپل جنسیت یا هویت له امله له خطر سره مخ دي.

ګمبیر له حکومته غوښتي چې ټول اغېزمن کسان ژر تر ژره جرمني ته ولېږدول شي. د هغې په وینا، دغو کسانو کلونه د جرمني پر ژمنو باور کړی او اوس په جدي خطر کې دي. هغې ویلي: «له دوی څخه ملاتړ اخیستل او د اخراج له لارې یې د مرګ له خطر سره مخ کول، غیر مسوولانه او غیر انساني عمل دی».

د ولایت د رسنیو دفتر په وینا، په همدې تړاو په شوې همغږۍ ناسته کې ویل شوي چې له تېرو نږدې دوو کلونو راهیسې په ننګرهار کې د پولیو هېڅ مثبته انساني پېښه نه ده ثبت شوې، خو په بهسودو ولسوالۍ کې د چاپېریالي نمونو مثبتې پایلې لا هم د څارنې اړتیا ښيي.

مسوولین زیاتوي چې د واکسین پوښښ په پراخه کچه بشپړ شوی، خو لا هم په ځینو محدودو سیمو کې د کورنیو د قناعت لپاره هڅې روانې دي څو ټول ماشومان واکسین شي.

د چارواکو په وینا، د نوي کمپاین هدف د پولیو د انتقال د پاتې خطرونو له منځه وړل او د ناروغۍ بشپړ مهار ته رسېدل دي.

همداراز ویل شوي چې د روغتیايي مرکزونو د خدمتونو د ښه والي او د مور او ماشوم د خوندیتوب لپاره د ځینو روغتونونو د ملاتړ او انرژۍ پروژو د پیاوړتیا غوښتنې هم مطرح شوې چې د همکارو ادارو له لوري یې د تطبیق ژمنه شوې ده.

د راپور له مخې، د کونړ ولایت په دانګام، ناړۍ، شلتن، منوره، سرکاڼو او خاص کونړ ولسوالیو کې ښوونځي، دیني مدرسې او نور تعلیمي مرکزونه زیانمن شوي او په بشپړه توګه یا جزوي ډول ویجاړ شوي دي.

د یاد وزارت چاوراکي د زیانمنو سیمو د لیدنې پر مهال ویلي چې د انجینرۍ یوه ډله هم له پلاوي سره مل ده، څو د ویجاړو شویو ودانیو تخنیکي ارزونه ترسره او د ترمیم لپاره منظم پلان جوړ کړي.

د طالبانو له لوري په خپاره شوي راپور کې ویل شوي چې پاکستان د نښتو پر مهال تر ډېره پر عامه ځایونو، استوګنیزو سیمو، روغتونونو او تعلیمي مرکزونو ځمکني او هوايي بریدونه کړي دي.

اندېشه د ایکس په خپل تازه پوسټ کې د «حساب ورکونې، حقیقت موندنې او پخلاینې» هغه ورکشاپ ته اشاره کړې چې ټاکل شوې سبا او بله ورځ په جینوا کې ترسره شي.

هغه ویلي، د دې غونډې اصلي موخه دا ده چې په افغانستان کې د حساب ورکونې رول د سیاسي راتلونکي، ملي پخلاینې او د دوامدارې سولې له بهیر سره په پراخه توګه وڅېړل شي.

نوموړي زیاته کړې، ګډونوال به د نورو هېوادونو د انتقالي عدالت تجربې هم وارزوي او د حقیقت موندنې د راتلونکو بهیرونو د پیاوړتیا او په افغانستان کې د سیاسي مشروعیت د بیا رغونې پر لارو چارو به بحث وکړي.