طالبان: له هلمند څخه ازبکستان او ایران ته د مالوچو صادرات پراخ شوي

یادې ادارې د ایکس په خپل تازه پوسټ کې ویلي، «جنسیتي اپارتاید» په افغانستان کې د جبري کډوالۍ، اوږدمهاله بې‌وزلۍ، د ځوانانو د افراطیت، اقتصادي سقوط او دوامداره بشري ناورین له اصلي لاملونو څخه ګڼل کېږي.

ادارې ټینګار کړی چې هېڅ هېواد نه شي کولی د خپل نفوس نیمایي برخه له ټولنې ګوښه کړي او بیا هم تلپاتې سوله او سوکالي ترلاسه کړي.

ډیسپلېسټ انټرنېشنل ویلي، افغان نجونې باید په ټولګیو کې وي، نه دا چې په چوپتیا، وېرې او انزوا کې ژوند ته اړې کړل شي.

دغه ادارې له نړیوالې ټولنې غوښتي چې «جنسیتي اپارتاید» د نړیوالو قوانینو له مخې په رسمیت وپېژني او د پای ته رسولو لپاره یې بېړني اقدامات وکړي.

په راپور کې راغلي، چې سرحدي محدودیتونه او د بودجې کمښت د دې وضعیت د مهارولو پر وړاندې اساسي ستونزې بلل کېږي.

په دغه راپور کې چې د شنبې په ورځ (د غويي ۱۹مه) خپور شوی راغلی، د روان زېږدیز کال په لومړیو درېیو میاشتو کې د تغذیې نړیوالې شبکې او شریکانو یې په افغانستان کې تر ۹۴۵ زره ډېرو کسانو، په ځانګړي ډول ماشومانو ته، خدمتونه وړاندې کړي دي.

په دغو خدمتونو کې د لومړنۍ، منځنۍ او شدیدې خوارځواکۍ درملنه، د ماشومانو د پالنې اړوند سلا مشورې او پر خوارځواکۍ اخته ماشومانو ته د غذایي مکملونو وېش شامل دي.

په راپور کې ټینګار شوی، چې د بودجې د کمښت او نورو ستونزو له امله لا هم شاوخوا ۲۴۰ ولسوالۍ د تغذیې د پروګرامونو تر پوښښ لاندې نه‌دي راغلې.

د دغه راپور د موندنو له مخې، په افغانستان کې د ماشومانو د ډنګرۍ کچه د تېر کال د لومړیو درېیو میاشتو له ۹،۶ سلنې څخه د روان کال په همدې موده کې ۸،۵ سلنې ته راکمه شوې ده.

په افغانستان کې د شدیدې خوارځواکۍ کچه لا هم په ۱۰ ولایتونو کې تر ۱۰ سلنې لوړه ښودل شوې، چې ډېری پېښې یې په هلمند او دایکندي ولایتونو کې ثبت شوې دي.

د ملګرو ملتونو د شمېرو له مخې، د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې لا هم میلیونونه کسان بشري مرستو ته اړتیا لري.

لږ تر لږه د هرات درېیو دولتي کارکوونکو د دې موضوع په تایید سره افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې طالب چارواکو لاس لاندې کارمندانو ته امر کړی، چې په ادارو کې د ځیرک موبایلونو پر ځای له ساده او بې کمرې موبایلونو استفاده وکړي.

د یوه کارمند په وینا، په داسې حال کې چې طالب چارواکي په همدغو ادارو کې له ځیرک موبایلونو کار اخلي، خو نورو کارکوونکو ته د داسې کار اجازه نه‌ورکول کېږي.

د هرات یوه بل دولتي کارکوونکي د نوم د نه‌خپرېدو په شرط افغانستان انټرنشنل ته ویلي، دغه محدودیت اداري خدماتي چارې ټکنۍ کړي او په وینا یې، د دغه بندیز له امله، د ګاونډیو ولایتونو مراجعین هم د اداري چارو په بهیر کې له جدي ستونزو سره مخ شوي دي.

درېیمې سرچینې ویلي، که څه هم تر اوسه په هرات کې د طالبانو د والي له‌خوا په دې تړاو رسمي مکتوب نه‌دی صادر شوی، خو دا امر د ځايي چارواکو له خوا په غیر رسمي ډول پلی کېږي.

د طالبانو مشرهبت‌الله اخوندزاده، د ۱۴۰۴ کال په غبرګولي میاشت کې د دې ډلې له غړو غوښتي وو، چې د ځیرک موبایلونو کارول کم کړي او همدارنګه، د طالبانو د لوړو زده‌کړو وزیر په خپله یوه وینا کې ځیرک موبایلونه «د مسلمانانو له درېیو اصلي دښمنانو څخه یو» بللی وو.

نوموړي د تېر کال د تلې میاشتې پر ۱۳مه د افغانستان پوهنتونونو او تعلیمي بنسټونو ته خبر ورکړی وو، چې له دې وروسته په کاري ساعتونو او د پوهنتونونو او د دې وزارت اړوندو ادارو په ساحو کې د ځیرک موبایلونو کارول منع دي او د پوهنتونونو او تعلیمي بنسټونو له رییسانو پرته، هېڅوک حق نه‌لري چې خپل ځیرک موبایل کارځای ته راوړي.

دا راپور له ۴۱ افغانانو سره چې په کې خبریالان، د ښځو د حقونو مدافعینې او ثبت شوي کډوال شامل دي، د مرکو پر بنسټ چمتو شوی دی. د موندنو له‌مخې، په پاکستان کې د نیول شویو افغانانو ۹۶ اعشاریه ۴ سلنه برخه په توقیف کې له بېلابېلو شکنجو او ناوړه چلند سره مخ شوې ده. همدارنګه، له ۸۵ اعشاریه ۷ سلنه کسانو څخه د نیول کېدو د مخنیوي او یا د خوشې کېدو په بدل کې پیسې او باج اخیستل شوی دی.

په دې راپور کې زیاته شوې، چې ۷۵ اعشاریه ۶ سلنه افغان کډوالو رواني شکنجه، ګواښونه او سپکاوی زغملی او ۷۲ اعشاریه ۴ سلنه نور بیا له ۴۸ ساعتونو څخه زیات له کومې قضایي څېړنې پرته په بند کې ساتل شوي دي.

یادو سازمانونو ویلي، چې هېڅ یوه افغان کډوال د اېستلو پر مهال د انفرادي خطر ارزونه نه‌ده ترلاسه کړې او زرګونه کسان تر داسې شرایطو لاندې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان ته ستانه کړای شوي، چې د نړیوالو معیارونو له‌مخې داوطلبانه نه‌شي ګڼل کېدای.

دغه راپور د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ، د کډوالۍ نړیوال سازمان، د بښنې نړیوال سازمان او د پاکستان د بشري حقونو کمېسیون د اسنادو پر بنسټ تایید شوی دی.

د ملګرو ملتونو د اړوندو ادارو د وروستیو ارقامو له‌مخې، له ۲۰۲۳ کال راهیسې له پاکستان او ایران څخه تر ۳٫۴ میلیونه زیات افغانان ستانه شوي يا اېستل شوي دي.

یاد راپور د خپل سپارښت سند د ۲۰۲۶ کال د مارچ په ۱۳مه ملګرو ملتونو ته لېږدولی او په کې د خپل‌سري نیونې، فزیکي او رواني بد چلند، اخاذۍ او جبري اېستنې د نمونو او اسنادو پر بنسټ تشریح شوي دي.

ننګرهار کې د طالبانو ولایتي رسنیز دفتر د معلوماتو له‌مخې، د طالبانو د بیو کنټرول کمېسیون د زر اوله درجه خښتو بیه ۳۳۰۰ افغانۍ ټاکلې، خو د خښتو د ټولنې مشر سلیم احمدزي او د بټیو نورو مالکانو د ټاکل شوي نرخ پر خلاف پر خلکو خښتې په لوړه بیه پلورلې او بالاخره سلیم احمدزی له همدې امله نیول شوی دی.

دا اقدام وروسته له هغې وشو، چې د طالبانو د احتکار مخنیوي او د بیو کنټرول کمېسیون مشر عبدالله ساجد د سره رود ولسوالۍ په شمشپور سیمه کې له بټیو څارنه وکړه. د دې کمېسیون د پرېکړې پر بنسټ، تر هغې چې ټاکل شوې نرخنامه پلې نه‌شي، په لوړه بیه به د خښتو پېر او پلور او بټیو ته د لویو موټرو تګ راتګ هم منع وي.

طالب چارواکي وایي، چې د خښتو بټیو مالکانو وروسته له هغې خپل نرخونه لوړ کړل، چې په ګڼ شمېر ښارګوټو کې زرګونه کسانو ته د ځمکو نمرې ووېشل شوې. د معلوماتو له مخې، د ځمکو له وېش سره د ابادۍ شرایط اسانه شوي، خو د بټیو مالکانو له دې وضعیت څخه په ګټې اخیستنې د خښتو بیې په خپلسري ډول لوړې کړې وې.