په کابل کې د غلاوو د شکایتونو له ډېریدو وروسته طالبانو امنیتي غونډه کړې ده

نوموړي ویلي، چې «د سولې لپاره د پاکستان هیله باید هېڅکله د کمزورۍ په معنا ونه ګڼل شي».

په کابل کې د پاکستان د سفارت د اعلامیې له مخې، د افغانستان په اړه نظاماني ویلي، چې پاکستان د ورورولۍ اړیکو ته ژمن دی، خو «د افغانستان له خاورې راپورته کېدونکو ګواښونو پر ضد عملي اقدامات باید وشي».

طالبانو ددغو څرګندونو په تړاو تر دې دمه څه نه دي ویلي.

په تخار کې د طالبانو د امنیه قوماندانۍ د نشه‌يي توکو پر وړاندې د مبارزې مدیر ویلي، چې له تیرې یوې میاشتې راهیسې یې د یاد ولایت په مرکز او ۱۶ ولسوالیو کې د تاریاکو د کروندو د له منځه وړلو کمپاین پیل کړی دی.

نوموړي زیاته کړې، چې په یاده موده کې یې پر ۲۰۰۰ جریبه ځمکه کرل شوي تاریاک له منځه وړي او کمپاین لا هم دوام لري.

واک ته د طالبانو له بیاځلي رسېدو څو میاشتې وروسته د یادې ډلې مشر ملا هبت‌الله اخوندزاده د نشه‌يي توکو پر کر، پیر او پلور بندیز ولګاوه، خو لا هم د هېواد په یو شمېر ولایتونو کې تریاک کرل کېږي.

سویلي ولایتونه چې د تاریاکو په کر او د نشه‌يي توکو په تولید کې تر نورو مخکښ وو، د هبت الله له بندیز وروسته د تریاکو کر پکې کم شوی دی، خو د افغانستان په شمال او شمال ختیزو ولایتونو کې په ځانګړې توګه تخار، بدخشان، بغلان او نورو ولایتونو کې د تاریاکو کر زیات شوی دی.

وړاندې ځايي سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي و، چې د افغانستان د جنوب لویدیزو ولایتونو هلمند، فراه، ارزګان او کندهار په یو شمېر سیمو کې تاریاک دننه په کورونو او کلاوو کې کرل شوي دي.

د سرچینو په وینا، له دې وړاندې د طالبانو د تارياکو د مخنيوي ډلې کسان د خلکو کورونو، مېلمستونونو او باغونو ته په زور ننوتل او په يو شمېر سيمو کې یې له خلکو سره شخړې هم شوې وې.

ځايي اوسېدونکي وايي، چې د طالبانو د مشر ملاهبت الله له حکم وروسته په کورونو او باغونو کې دننه د کوکنارو اړولو لړۍ درېدلې ده.

پخواني ولسمشر حامد کرزي تد شنبې په ورځ، د غويي پر ۱۹مه وویل، چې پر افغانستان د وروستیو تېریو په لړ کې د پاکستان له لوري پر سرحدي کلیو او ولسونو فشارونه ډېر شوي دي. د هغه په وینا، د دغو فشارونو هدف دا دی چې د سیمې خلک د خپلو امنیتي او نورو ستونزو د حل لپاره د پاکستان اړوندو ادارو ته مراجعه کولو ته اړ شي.

پخواني ولسمشر زیاته کړې، چې د همدې وضعیت په پایله کې په دې وروستیو کې د کرښې د دواړو غاړو د ځینو قومي مشرانو ترمنځ د «امن هوکړې» په نوم اسناد لاسلیک شوي، چې د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت یې رسمي تایید او هرکلی هم کړی دی.

حامد کرزي دا پرمختګونه د ډیورنډ فرضي کرښې ته د رسمیت ورکولو لپاره د پاکستان هڅه او د افغانستان د ملي حاکمیت پر خلاف عمل بللی او ټینګار یې کړی چې مسوول چارواکي باید د یادو انکشافاتو په اړه ولس ته ځواب ووایي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند د کونړ او باجوړ او د نورستان او چترال د یو شمېر قومي مشرانو ترمنځ تړونونه تایید کړل خو طالبانو لا تراوسه ددغو تړونونو په اړه څه نه دي ویلي او چوپتیا یې پرې غوره کړې ده.

د طالبانو چوپتیا په ټولنیزو رسنیو کې د افغانانو غبرګونونه هم راپارولي او له دې ډلې یې غوښتنه کړې چې په دې اړه سپیناوی وکړي.

په سیمه کې قومي مشران وايي، د پاکستاني اړخ تر ټولو جدي غوښتنه پر ډیورنډ کرښه د طالبانو د امنیتي پوستو نه جوړولو ده، په داسې حال کې، چې د ترهګرۍ د مخنیوي لپاره امنیتي پوستې مهمې ګڼل کیږي او پاکستان له ۲۰۰۲ کال راهیسې په سلګونو نوې پوستې او خنډونه جوړ کړي دي.

افغانستان د پاکستان له رامنځته کېدو راهیسې ډیورنډ کرښه د دواړو هېوادونو ترمنځ د رسمي پولې په توګه نه پېژني، خو پاکستان ټینګار کوي، چې دا نړیواله پوله ده. 

دغه مساله ډېر وخت د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د تحرکاتو او د دواړو خواوو ترمنځ د شخړو او امنیتي پېښو لامل ګرځي.

د نورستان او چترال او د باچوړ او کونړ ولایتونو د قومي مشرانو ترمنځ په جرګو او هوکړو کې ویل شوي، چې دوی په سیمه کې اوربند ټینګوي او هیڅ اړخ به پر بل اړخ برید نه کوي.

دغه تړونونه د کونړ پر سرکاڼو ولسوالۍ او د نورستان پر برګمټال او کامدېش ولسوالیو د پاکستاني ځواکونو له بریدونه وروسته، چې د خلکو د تګ او راتګ لارې بندې شوې او له سیمې ګڼ خلک بې ځایه کېدو ته اړ شول، لاسلیک شول.

په کندهار کې د یو شمېر سیمه‌ییزو رسنیو مسوولانو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د طالبانو د لاس‌وهنو او محدودیتونو له‌امله له سختو مالي ستونزو سره مخ دي، خو پر دې سربیره طالبانو پر هرې سیمه‌ییزې راډیو «د باج په ډول» تبلیغاتي خپرونې چمتو کوي.

د دوی په وینا، طالبان د یاد کار په بدل کې هېڅ مالي امتیاز هم نه ورکوي.

په کندهار کې د یوې سیمه‌ییزې رسنۍ مسوول د نوم نه اخېستلو په شرط ویلي، چې د یادې ډلې د اطلاعاتو او کلتور ریاست له‌خوا په هره راډیو کې د ملا هبت‌الله د فرمانونو لپاره خپرونې ځانګړې شوې دي او د راډیو مسوولان مجبور دي چې له کوم قرارداد یا مالي امتیاز ترلاسه کولو پرته دغه خپرونې خپرې کړي.

د راډیو دغه مسوول وايي:«زموږ عاید مخکې د ځینو موسسو له اعلاناتو و، هغوی به د عامه‌ پوهاوې لپاره ځینې خپرونې یا اعلانات راکول، بیا پر موسسو هم محدودیت ولګید، چې ورسره سم له دې لارې زموږ عایدات صفر شول. طالبان د خپل دولتي سیستم اعلانات په خپلو اړوندو رسنیو کې کوي او په موږ باندې هغه اعلانات په مفته کوي».

د سیمه‌ییزو رسنیو مسوولان وايي، چې د عوایدو یوازینۍ سرچینه یې د ازاد بازار د اعلاناتو ده، خو د دغو اعلاناتو پر سر د طالبانو مالیه ملا ماتوونکې ده.

پر همدغه مهال په کندهار کې یو شمېر سیمه‌ییز خبریالان وايي، چې رسمي دندې نه لري او یو شمېر یې د ځینو رسنیو سره په فریلانس ډول کار کوي.

یاد خبریالان وايي، چې طالبانو کاري ساحه پرې تنګه کړي ده او دوی اړ دي چې د هرې موضوع د راپور کولو لپاره لومړی د اطلاعاتو او کلتور ریاست څخه اجازه واخلي.

د یادو خبریالانو د معلوماتو له‌مخې، طالبان په هر ولایت کې د خبریالانو، یوټیوب چینلونو او د ټولنیزو رسنیو د مشهورو کسانو کړۍ لري، چې له مسلکي او کارپوهو خبریالانو څخه طالبانو ته ډېر د ارزښت وړ دي.

پر رسنیو د طالبانو محدودیتونه یوازې تر کندهار ولایت پورې نه دې محدود، بلکې په زابل، هلمند او ارزګان کې هم سیمه‌ییزې رسنۍ او خبریالان له ورته ستونزو سره مخ دي.

دوی اندېښنه لري او وايي، چې که د طالبانو محدودیتونه همداسې دوام پیدا کړي، ښايي مسلک ته تغیر ورکړي.

طالبانو تر دې دمه ددغو خبریالانو او رسنوالو د ادعاوو او شکایتونو په اړه څه نه دي ویلي.

یاد وزارت پر خپل ایکس لیکلې چې د یوناما د بشري حقونو مسوولې په افغانستان کې د رسنیو یو شمېر پرمختګونه، د خبریالانو ستونزو ته «پر وخت رسېدنه ستایلې» او معلوماتو ته د لاسرسي نسبي اسانتیاوو یادونه یې کړې.

هغې ټینګار کړی چې د رسنیو ملاتړ باید دوام ومومي.

طالبانو ویلي، چې نوموړې د ملا هبت الله فرمانونه د بشري حقونو د ساتنې په برخه کې مثبت ګام ګڼلي او زیاته کړې یې ده چې د روږدو کسانو پر روغتون د وروستي برید په اړه د هغوی څېړنې هم روانې دي.

په لیدنه کې حقاني ویلي چې د قانون په چوکاټ کې د رسنیو ملاتړ کوي او هڅه کوي د هغوی ستونزې حل کړي.

نوموړي همدارنګه ویلي چې د طالبانو د مشر ټول فرمانونه د ټولنې د خیر او پرمختګ لپاره صادرېږي او په دې فرمانونو کې د اسلامي اصولو په چوکاټ کې د ښځو حقوق په بشپړه توګه په پام کې نیول شوي او د هغوی اسلامي حقوق تضمین شوي دي.

پر طالبانو په کوردننه او بهر نیوکې کیږي، چې د ښځو او نجونو د زده کړو او کار مخه یې نیولې او پر هغوی یې د ټولنیز ژوند کړۍ تنګه کړې ده.