بقايي: د سیمې ګڼ هېوادونه د کړکېچ زیاتېدو په اړه اندېښمن دي

نوموړي دا څرګندونې د امریکایي ټلویزیوني خپرونې «۶۰دقیقې» سره په یوه مرکه کې کړې دي. هغه وویل: «ممکنه ده؟ هو. تضمین شوی دی؟ نه.»

د هغه دا لومړنۍ تلویزیوني مرکه له یوې امریکایي رسنۍ سره وروسته له هغه کړې چې د ایران پر وړاندې وروستۍ جګړه پیل شوې وه. هغه زیاته کړه چې دغه جګړه که څه هم «سترې لاسته راوړنې» لري، خو لا پای ته نه ده رسېدلې.

د هغه په وینا، د ایران د اټومي پروګرام ځینې برخې لا هم پاتې دي چې باید له منځه یوړل شي، په ځانګړي ډول غني شوي یورانیم، د غني کولو تاسیسات، د بالستیک توغندیو پروګرام او د نیابتي ځواکونو ملاتړ.

نوموړي وویل: «موږ ډېر څه کمزوري کړي، خو ټول نه دي ختم شوي او لا هم کار ته اړتیا ده.»

نتنیاهو ټینګار وکړ چې د ایران د اټومي او پوځي وړتیاوو مهارول د اسراییل لپاره لا هم اساسي هدف پاتې دی، او د هغه په وینا د جګړې پای لا نه دی معلوم.

د راپور له مخې، د برنټ خام تیل، چې د نړۍ د نفتو مهم معیار بلل کېږي، د یکشنبې په ماښام تر درې سلنه ډېر لوړ شوی او د هر بېرل بیه یې له ۱۰۴ډالرو اوښتې ده.

همداراز د امریکا د نفتو معیار «وېسټ ټېکساس انټرمیډیټ» هم تر درې سلنه زیات لوړ شوی او د هر بېرل بیه یې له ۹۸ډالرو لوړه شوې ده.

نیویارک ټایمز لیکلي، چې د تیلود بیو له لوړېدو سره سره، په امریکا کې د پټرولو بیه شاوخوا یو سنټ راکمه شوې او د عادي پټرولو د هر ګیلن اوسطه بیه ۴.۵۲ډالرو ته رسېدلې ده.

د راپور له مخې، د ایران د جګړې له پیل راهیسې په امریکا کې د پټرولو بیې ۵۲سلنه لوړې شوې دي.

ورځپاڼې زیاته کړې چې د پټرولو بیې معمولاً د خامو نفتو له بازار سره هم‌مهاله بدلون نه کوي او زیاتره وخت د نرخونو د لوړېدو یا ټیټېدو اغېز څو ورځې وروسته څرګندېږي.

په ورته وخت کې د ډیزلو اوسطه بیه هم د یکشنبې په ورځ پر ۵.۶۵ډالرو ثابته پاتې شوې، خو د جګړې له پیل راهیسې یې شاوخوا ۵۰سلنه زیاتوالی کړی دی.

یوناما د یکشنبې په ورځ، د غویي ۲۰مه، پر خواله رسنیو کې لیکلي چې نن او د کال په نورو ټولو ورځو کې په افغانستان او ټوله نړۍ کې له میندو د هغوی د «بې‌قیده مینې، ځواک او قربانیو» له امله مننه کوي.

یادې ادارې زیاته کړې چې د میندو پاملرنه، زغم او ژمنتیا د سوله‌ییزو ټولنو د جوړېدو بنسټ جوړوي.

دا په داسې حال کې ده چې په افغانستان کې ګڼې میندې له سختو اقتصادي او ټولنیزو ستونزو سره مخ دي او د کورني تاوتریخوالي په ګډون له بېلابېلو فشارونو سره ژوند کوي.

د راپورونو له مخې، یو شمېر ښځې او میندې له خپلو لومړنیو حقونو محرومې دي او مناسبو روغتیايي خدمتونو ته محدود یا هېڅ لاسرسی نه لري.

همداراز بې‌وزلي، لوږه او د راتلونکي په اړه اندېښنو د ډېرو میندو ورځنی ژوند لا سخت کړی او هغوی یې له رواني او ټولنیزو فشارونو سره مخ کړې دي.

د اماراتو دولتي خبري اژانس د راپور له مخې، د سعودي بهرنیو چارو وزارت ویلي چې ریاض د خلیج د «وروڼو هېوادونو» له ټولو هغو اقداماتو ملاتړ کوي چې د خپل امنیت او ثبات د خوندي کولو لپاره یې ترسره کوي.

سعودي عربستان همداراز د خلیج هېوادونو پر خاورې او ځمکنيو اوبو د «ښکاره تېریو» د سمدستي بندېدو غوښتنه کړې او ټینګار یې کړی چې د هرمز تنګی د تړلو یا په نړیوالو اوبیزو لارو کې د ګډوډۍ هر ډول هڅې باید ودرول شي.

ریاض په ورته وخت کې د نړیوالو سمندري لارو د خوندیتوب پر اهمیت هم ټینګار کړی او ویلي یې دي چې د نړیوالو قوانینو له مخې باید د سمندري تګ‌راتګ ازادي خوندي پاتې شي.

د راپور له مخې، «د ایران د غني شویو یورانیمو ستونزې د حل لپاره عملي ګامونه اخیستل شوي دي.»

العربیه د خپلو سرچینو له قوله ویلي، چې د ایران د اټومي تاسیساتو د ړنګولو په اړه هېڅ بحث نه دی شوی، خو دغه تاسیسات به داټومي انرژۍ نړیوال اژانس تر څار لاندې وي.

د سرچینو په وینا، د ایران د یورانیمو د امریکا پرته بل هېواد ته د لېږد احتمال ډېر دی، خو له هېواده بهر د غني شوي یورانیم لېږد د باور جوړونې لپاره وخت او عملي اقداماتو ته اړتیا لري.

العربیه همداراز راپور ورکړی چې تر اوسه د پاکستاني منځګړي له لارې امریکا کوم رسمي ځواب نه دی سپارلی.

بل‌خوا دایران دولتي اژانس تسنیم، چې سپاه پاسداران ته نږدې بلل کېږي، د یوه باخبره سرچینې له قوله ویلي، هغه راپورونه چې د ایران او امریکا د مذاکراتو د وړاندیز شوي متن په اړه خپاره شوي، «له واقعیت سره سمون نه لري» او د اټومي موادو اړوند ادعاوې یې رد کړې دي.