ډونالډ ټرمپ: له ایران سره روان اوربند د سقوط له ګواښ سره مخ دی

د پولنډ سرحدي ځواکونو زیاته کړې، دغه افغان پناه غوښتونکو غوښتل چې د پولنډ له لارې نورو اروپايي هېوادونو ته ولاړ شي. دوی لومړی سرحدي سیمو ته رسېدلي او بیا په پلي ډول د پولنډ له پوله اوښتې دي.

چارواکو ویلي، چې د پولنډ خاورې ته تر داخلېدو وروسته، دغه کسان د یوه پولنډي موټر چلوونکي له خوا په موټر کې لېږدول شوي او د اروپا نورو سیمو ته د لېږد په حال کې وو، چې ونیول شول.

تر دې وړاندې هم پولنډي سرحدي چارواکو د لږ تر لږه ۸۴پناه غوښتونکو، چې افغان وګړي هم پکې شامل وو، د نیولو خبر ورکړی و.

ډېری افغان پناه غوښتونکي هڅه کوي چې د پولنډ له لارې جرمني او نورو اروپايي هېوادونو ته ورسېږي، خو دا لاره په وروستیو کلونو کې د اروپا او روسیې ترمنځ د سیاسي لانجې برخه هم ګرځېدلې ده.

د اسوشیېټډ پرېس د راپور له مخې، پولنډ ادعا کوي چې د کډوالو زیات راتګ د دې هېواد له ظرفیت څخه لوړ شوی او تور لګوي چې روسیه او متحد یې، بلاروس هڅه کوي دغه کډوال د اروپا د بې‌ثباته کولو لپاره وکاروي.

په همدې دلیل، پولنډ د خپل سرحد په ځینو برخو کې د پناه غوښتنې حق هم محدود کړی او د بلاروس سره په پوله کې یې د پناه غوښتنې لنډمهاله تعلیق څو ځله غځولی دی.

د نوې پالیسۍ له مخې، د پناه غوښتنې ثبت په عملي ډول د اوږدې مودې لپاره ځنډول شوی، چې دا کار د بشري حقونو د بنسټونو له نیوکو سره مخ شوی دی.

دغه ادارې په یوه اعلامیه کې ویلي، چې د نشه‌يي توکو قاچاق، د ترهګرو ډلو سره اړیکې، پر ماشومانو جنسي تېري، د قمار مرکزونو جوړول او د جعلي اسنادو کارول هغه تورونه دي چې د ځینو افغان وګړو پر وړاندې ثبت شوي دي.

په همدې اعلامیه کې ویل شوي، چې په تاجکستان کې لا هم د افغانانو لوی شمېر په قانوني ډول ژوند او کار کوي او ورته د استوګنې مناسب شرایط برابر شوي دي.

په۲۰۲۱کې د طالبانو بیا واکمنېدو وروسته یو شمېر افغانان د خوندیتوب په موخه ګاونډیو هېوادونو ته ولاړل، چې له دې ډلې تاجکستان هم د یو محدود شمېر کډوالو د جذب یو مسیر و. په لومړیو کې دغه هېواد ډېری افغانان د بشري وضعیت او د سرحدي اړتیاوو له مخې ومنل، خو د وخت په تېرېدو سره د کډوالۍ موضوع په تدریجي ډول د امنیتي اندېښنو تر سیوري لاندې راغله.

د سیمې د امنیتي ادارو په راپورونو کې وخت ناوخت د نشه‌يي توکو د قاچاق، سرحدي جرمي شبکو او د افراطیت د احتمالي نفوذ یادونه کېږي، چې له امله یې ځینې هېوادونه د کډوالو د کنټرول او څار سخت سیاستونه خپل کړي دي. تاجکستان هم د همدې عمومي سیمه‌ییزو امنیتي اندېښنو له مخې د کډوالو د حضور په اړه لا سخت مقررات پلي کوي.

له بلې خوا، د بشري حقونو او کډوالو د ملاتړ نړیوال بنسټونه بیا ټینګار کوي چې د کډوالو د ستونزو حل باید د انفرادي قضیو د قانوني څېړنې له لارې وشي، نه د ډله‌ییزو اقداماتو له لارې، ځکه دا ډول اقدامات کله ناکله د بې‌ځایه شویو کورنیو پر ژوند مستقیم اغېز کوي.

په همدې چوکاټ کې د تاجکستان او افغان کډوالو موضوع یوازې یو امنیتي بحث نه دی، بلکې د کډوالۍ، سیمه‌ییزو سیاستونو او بشري ملاحظاتو ترمنځ یو پېچلی تعامل ګڼل کېږي، چې لا هم د حل په پړاو کې دی.

زیلنسکي پر ایکس خواله رسنۍ کې ویلي، کاناډا، د لاتینې امریکا هېوادونه، امریکا، ارجنټاین، اروپايي هېوادونه او جاپان له وړاندې د دې ایتلاف برخه وو، او اوس سویس او قبرس هم ورسره یوځای شوي دي.

هغه ویلي، د دې ایتلاف هڅې هره میاشت پایلې لري او یو شمېر اوکرایني ماشومان بېرته خپلو کورنیو ته ستنېږي، خو د ده په وینا لا هم ګڼ ماشومان د بېرته ستنېدو انتظار باسي.

زیلنسکي ټینګار کړی چې باید د ماشومانو د ساتلو ځایونه په دقیق ډول ثبت شي، د هغوی د تښتونې او د دې «جرم» د پټولو ټول پړاوونه وڅارل شي، ماشومان بېرته راستانه کړل شي او عادي ژوند ته د هغوی د بېرته ورګرځېدو زمینه برابره شي.

د اوکراین ولسمشر ویلي، که څه هم دا بهیر اسانه نه دی، خو د «اوکراین ته د ماشومانو بېرته ستنول» نوښت اغېزناک روان دی او د اروپايي کمېسیون، نړیوالو بنسټونو او بېلابېلو هېوادونو مشران پکې فعاله ونډه لري.

هغه د هغو لومړیو مېرمنو مننه هم کړې چې د اوکرایني ماشومانو د خوشې کېدو او بېرته ستنېدو په برخه کې همکاري کوي.

د بلومبرګ د راپور له مخې، په دغه پلاوي کې د امریکا د سترو مالي او ټکنالوژۍ شرکتونو یو شمېر مشران هم شامل دي، څو د چین له ولسمشر شي جین پینګ سره د ټرمپ د لیدنې پر مهال د سوداګریزو او اقتصادي همکاریو پر پراختیا خبرې وکړي.

راپور زیاتوي چې دغه سوداګریز مشران ددې لپاره ځي چې د امریکا او چین ترمنځ د سوداګریزو هوکړو او پانګونې نوي فرصتونه رامنځته شي.

رویټرز ویلي، چې یادو شرکتونو تر اوسه په دې اړه رسمي تبصره نه ده کړې.

چینايي رسنیو هم اعلان کړی چې ډونالډ ټرمپ به د مې له ۱۳مې تر ۱۵مې پورې چین ته رسمي سفر وکړي.

ټرمپ په سپینه ماڼۍ کې یوې خبري ناستې ته وویل چې ایران لومړی له امریکا سره د یورانیمو د بډاینې په اړه هوکړه کړې وه، خو وروسته یې خپل دریځ بدل کړ او دا موضوع یې د رسمي سند برخه ونه ګرځوله.

ټرمپ خبرداری ورکړ چې که جګړه رامنځته شي، دا به ډېره لنډه جګړه وي.

ټرمپ زیاته کړې چې د ایران له لوري استول شوی وړاندیز څو ورځې وځنډېده، حال دا چې د هغه په وینا دا کار په ډېر لږ وخت کې کېدای شوای.

ټرمپ ویلې چې ایران ژمنه کړې وه چې د اوږدې مودې لپاره به اټومي وسلې جوړې نه کړي، خو د هغه په وینا، اصلي ستونزه دا ده چې هغوی نتیجه نه شي ترلاسه کولای ځکه په ایران کې دننه د اټومي سیاست په اړه د نظر اختلاف شته؛ یو شمېر کسان د خبرو ملاتړي دي خو یو شمیر نور غواړي چې جګړه وغځیږي

هغه په خپلو خبرو کې ویلي چې ایران له کورنیو ستونزو سره مخ دی.