ټرمپ: په ایران کې «لېونیان» غواړي جګړه وغځیږي

د حزب‌الله او اسراییل ترمنځ شخړې د مارچ له دویمې نېټې بیا پیل شوې او له هغه وخت راهیسې په ځانګړي ډول په جنوبي لبنان کې دوام لري.

د لبنان ولسمشر جوزف عون له امریکايي سفیر سره په لیدنه کې ټینګار کړی چې پر اسراییل باید فشار راوستل شي څو پوځي عملیات او د کورونو ویجاړول ودروي.

ټاکل شوې چې د لبنان او اسراییل د استازو ترمنځ د خبرو درېیم پړاو په واشنګټن کې ترسره شي، چې موخه یې د کړکېچ کمول دي.

خو ټرمپ د ایران دا وړاندیز «په بشپړه توګه د نه منلو وړ» وباله او رد یې کړ.

د راپورونو له مخې، د امریکا وړاندیز دا و چې لومړی جګړه ودرول شي او وروسته د ایران د اټومي پروګرام په ګډون پر نورو ناندریزو موضوعاتو خبرې وشي.

ایراني چارواکو بیا د خپل دریځ دفاع کړې او ویلي یې دي چې د جګړې پای، د امریکا د بندیزونو ختمېدل او د کنګل شویو ایراني شتمنیو ازادول ددوی روا غوښتنې دي.

نوموړي دا څرګندونې د امریکایي ټلویزیوني خپرونې «۶۰دقیقې» سره په یوه مرکه کې کړې دي. هغه وویل: «ممکنه ده؟ هو. تضمین شوی دی؟ نه.»

د هغه دا لومړنۍ تلویزیوني مرکه له یوې امریکایي رسنۍ سره وروسته له هغه کړې چې د ایران پر وړاندې وروستۍ جګړه پیل شوې وه. هغه زیاته کړه چې دغه جګړه که څه هم «سترې لاسته راوړنې» لري، خو لا پای ته نه ده رسېدلې.

د هغه په وینا، د ایران د اټومي پروګرام ځینې برخې لا هم پاتې دي چې باید له منځه یوړل شي، په ځانګړي ډول غني شوي یورانیم، د غني کولو تاسیسات، د بالستیک توغندیو پروګرام او د نیابتي ځواکونو ملاتړ.

نوموړي وویل: «موږ ډېر څه کمزوري کړي، خو ټول نه دي ختم شوي او لا هم کار ته اړتیا ده.»

نتنیاهو ټینګار وکړ چې د ایران د اټومي او پوځي وړتیاوو مهارول د اسراییل لپاره لا هم اساسي هدف پاتې دی، او د هغه په وینا د جګړې پای لا نه دی معلوم.

د راپور له مخې، د برنټ خام تیل، چې د نړۍ د نفتو مهم معیار بلل کېږي، د یکشنبې په ماښام تر درې سلنه ډېر لوړ شوی او د هر بېرل بیه یې له ۱۰۴ډالرو اوښتې ده.

همداراز د امریکا د نفتو معیار «وېسټ ټېکساس انټرمیډیټ» هم تر درې سلنه زیات لوړ شوی او د هر بېرل بیه یې له ۹۸ډالرو لوړه شوې ده.

نیویارک ټایمز لیکلي، چې د تیلود بیو له لوړېدو سره سره، په امریکا کې د پټرولو بیه شاوخوا یو سنټ راکمه شوې او د عادي پټرولو د هر ګیلن اوسطه بیه ۴.۵۲ډالرو ته رسېدلې ده.

د راپور له مخې، د ایران د جګړې له پیل راهیسې په امریکا کې د پټرولو بیې ۵۲سلنه لوړې شوې دي.

ورځپاڼې زیاته کړې چې د پټرولو بیې معمولاً د خامو نفتو له بازار سره هم‌مهاله بدلون نه کوي او زیاتره وخت د نرخونو د لوړېدو یا ټیټېدو اغېز څو ورځې وروسته څرګندېږي.

په ورته وخت کې د ډیزلو اوسطه بیه هم د یکشنبې په ورځ پر ۵.۶۵ډالرو ثابته پاتې شوې، خو د جګړې له پیل راهیسې یې شاوخوا ۵۰سلنه زیاتوالی کړی دی.

یوناما د یکشنبې په ورځ، د غویي ۲۰مه، پر خواله رسنیو کې لیکلي چې نن او د کال په نورو ټولو ورځو کې په افغانستان او ټوله نړۍ کې له میندو د هغوی د «بې‌قیده مینې، ځواک او قربانیو» له امله مننه کوي.

یادې ادارې زیاته کړې چې د میندو پاملرنه، زغم او ژمنتیا د سوله‌ییزو ټولنو د جوړېدو بنسټ جوړوي.

دا په داسې حال کې ده چې په افغانستان کې ګڼې میندې له سختو اقتصادي او ټولنیزو ستونزو سره مخ دي او د کورني تاوتریخوالي په ګډون له بېلابېلو فشارونو سره ژوند کوي.

د راپورونو له مخې، یو شمېر ښځې او میندې له خپلو لومړنیو حقونو محرومې دي او مناسبو روغتیايي خدمتونو ته محدود یا هېڅ لاسرسی نه لري.

همداراز بې‌وزلي، لوږه او د راتلونکي په اړه اندېښنو د ډېرو میندو ورځنی ژوند لا سخت کړی او هغوی یې له رواني او ټولنیزو فشارونو سره مخ کړې دي.