نوې سروې: په افغانستان کې لندبلونه وچ شوي او د کوچېدونکو مرغانو شمېر په بې‌ساري ډول کم شوی

د پولنډ سرحدي ځواکونو زیاته کړې، دغه افغان پناه غوښتونکو غوښتل چې د پولنډ له لارې نورو اروپايي هېوادونو ته ولاړ شي. دوی لومړی سرحدي سیمو ته رسېدلي او بیا په پلي ډول د پولنډ له پوله اوښتې دي.

چارواکو ویلي، چې د پولنډ خاورې ته تر داخلېدو وروسته، دغه کسان د یوه پولنډي موټر چلوونکي له خوا په موټر کې لېږدول شوي او د اروپا نورو سیمو ته د لېږد په حال کې وو، چې ونیول شول.

تر دې وړاندې هم پولنډي سرحدي چارواکو د لږ تر لږه ۸۴پناه غوښتونکو، چې افغان وګړي هم پکې شامل وو، د نیولو خبر ورکړی و.

ډېری افغان پناه غوښتونکي هڅه کوي چې د پولنډ له لارې جرمني او نورو اروپايي هېوادونو ته ورسېږي، خو دا لاره په وروستیو کلونو کې د اروپا او روسیې ترمنځ د سیاسي لانجې برخه هم ګرځېدلې ده.

د اسوشیېټډ پرېس د راپور له مخې، پولنډ ادعا کوي چې د کډوالو زیات راتګ د دې هېواد له ظرفیت څخه لوړ شوی او تور لګوي چې روسیه او متحد یې، بلاروس هڅه کوي دغه کډوال د اروپا د بې‌ثباته کولو لپاره وکاروي.

په همدې دلیل، پولنډ د خپل سرحد په ځینو برخو کې د پناه غوښتنې حق هم محدود کړی او د بلاروس سره په پوله کې یې د پناه غوښتنې لنډمهاله تعلیق څو ځله غځولی دی.

د نوې پالیسۍ له مخې، د پناه غوښتنې ثبت په عملي ډول د اوږدې مودې لپاره ځنډول شوی، چې دا کار د بشري حقونو د بنسټونو له نیوکو سره مخ شوی دی.

محقق په خواله رسنیو کې د نبیل هغه څرګندونو ته غبرګون ښودلی چې له رسنیو سره یې په مرکه کې پر ده د ګاونډیو هېوادونو سره د پټو معاملو تورونه پورې کړي وو.

هغه ویلي:«پټې معاملې عموماا د امنیتي او استخباراتي کسانو کار وي، نه زما. ښاغلي نبیل ما په خپله هنداره کې لیدلی دی.»

محقق ټینګار کړی، چې دوی د مقاومت شورا او د یوه «اغېزناک سیاسي ګوند» په توګه له ټولو ښکېلو هېوادونو او د افغانستان له ګاونډیانو سره په اړیکه کې دي او د ده په وینا، د طالبانو د مسلې د حل لپاره «له سیاسي مذاکراتو نیولې تر میداني تحرکاتو» هره ممکنه لاره تعقیبوي.

هغه همداراز د پاکستان د پوځ له مشر عاصم منیر څخه د ایران او امریکا ترمنځ د سولې د منځګړیتوب په تړاو د خپل پیغام دفاع کړې او ویلي یې دي چې د غزې، فلسطین، لبنان او ایران پر وړاندې د اسراییلو او امریکا له سیاستونو سره مخالف دی.

محقق ویلي:«د غزې د ماشومانو، د لبنان او ایران د خلکو نسل‌وژنه زما وجدان دردوي.»

هغه پر رحمت‌الله نبیل تور پورې کړی، چې د جمهوري نظام پر مهال یې له امریکايي ځواکونو سره همکاري کړې او یو شمېر افغانان یې زندانونو ته استولي دي. هغه ادعا چې نبیل تر اوسه پرې غبرګون نه دی ښودلی.

د اسلامي وحدت ګوند مشر همداراز ویلي چې ایران او ترکیه هڅه کوي د افغانستان مسله د سیاسي خبرو له لارې حل شي، خو خبرداری یې ورکړی چې که طالبان «سخت‌دریځۍ» ته دوام ورکړي او سوله‌ییزې لارې نتیجه ور نه کړي، نو دوی به «له هرې ممکنې لارې» کار واخلي.

محقق په پای کې ویلي:«نن افغانستان یا د ټولو لپاره دی، یا د هېچا لپاره نه دی.»

دغه ادارې په یوه اعلامیه کې ویلي، چې د نشه‌يي توکو قاچاق، د ترهګرو ډلو سره اړیکې، پر ماشومانو جنسي تېري، د قمار مرکزونو جوړول او د جعلي اسنادو کارول هغه تورونه دي چې د ځینو افغان وګړو پر وړاندې ثبت شوي دي.

په همدې اعلامیه کې ویل شوي، چې په تاجکستان کې لا هم د افغانانو لوی شمېر په قانوني ډول ژوند او کار کوي او ورته د استوګنې مناسب شرایط برابر شوي دي.

په۲۰۲۱کې د طالبانو بیا واکمنېدو وروسته یو شمېر افغانان د خوندیتوب په موخه ګاونډیو هېوادونو ته ولاړل، چې له دې ډلې تاجکستان هم د یو محدود شمېر کډوالو د جذب یو مسیر و. په لومړیو کې دغه هېواد ډېری افغانان د بشري وضعیت او د سرحدي اړتیاوو له مخې ومنل، خو د وخت په تېرېدو سره د کډوالۍ موضوع په تدریجي ډول د امنیتي اندېښنو تر سیوري لاندې راغله.

د سیمې د امنیتي ادارو په راپورونو کې وخت ناوخت د نشه‌يي توکو د قاچاق، سرحدي جرمي شبکو او د افراطیت د احتمالي نفوذ یادونه کېږي، چې له امله یې ځینې هېوادونه د کډوالو د کنټرول او څار سخت سیاستونه خپل کړي دي. تاجکستان هم د همدې عمومي سیمه‌ییزو امنیتي اندېښنو له مخې د کډوالو د حضور په اړه لا سخت مقررات پلي کوي.

له بلې خوا، د بشري حقونو او کډوالو د ملاتړ نړیوال بنسټونه بیا ټینګار کوي چې د کډوالو د ستونزو حل باید د انفرادي قضیو د قانوني څېړنې له لارې وشي، نه د ډله‌ییزو اقداماتو له لارې، ځکه دا ډول اقدامات کله ناکله د بې‌ځایه شویو کورنیو پر ژوند مستقیم اغېز کوي.

په همدې چوکاټ کې د تاجکستان او افغان کډوالو موضوع یوازې یو امنیتي بحث نه دی، بلکې د کډوالۍ، سیمه‌ییزو سیاستونو او بشري ملاحظاتو ترمنځ یو پېچلی تعامل ګڼل کېږي، چې لا هم د حل په پړاو کې دی.

د پاکستاني رسنۍ (جيو نيوز) د راپور له مخې، خواجه اصف وویل چې د «هند په سرپرستۍ کې دا نیابتي جګړه د طالبانو له لارې روانه ده».

هغه وويل، «دومره ناشکری په بشري تاریخ کې کله چا نه ده کړې لکه څنګه چې طالبانو کړې ده»، خو په خبر کې د خواجه اصف لخوا د ناشکرۍ په اړه جزيات نه دي ورکړل شوي.

خواجه عاصف وویل چې پاکستان هغه څه چې د «معرکه حق» په جګړه کې یې له هند سره وکړل هغه به له افغانستان سره وکړي.

همداراز هغه زياته کړه، «موږ به د دې ترهګرۍ په پايله کې د توی شوې وينې د هر څاڅکي حساب واخلو، تر ترهګرو د بشپړ له منځه تللو به نه کېنو».

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د دوشنبې په ورځ د طالبانو د حکومت شارژدافیر ته د خیبر پښتونخوا په بنو ولسوالۍ کې د می پر ۹مه د پولیسوپر یوې پوستې د برید په اړه خپل احتجاح لیک سپارلی دی. پاکستان ادعا کړې، چې دغه برید په افغانستان کې پلان شوی و.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویلي، چې د پلټنو، شواهدو او تخنیکي استخباراتي معلوماتو له مخې دا برید د هغو وسله‌والو له خوا پلان شوی چې ددوی په وینا، «په افغانستان کې مېشت دي».

طالبانو په رسمي ډول ددې څرګندونو په اړه تر دې دمه څه نه دي ویلي.

د پاکستان او طالبانو ترمنځ له تېرې فبروري میاشتې راهیسې اړیکې ترینګلې دي او سره له دې چې دواړو خواوو په قطر، ترکیه، سعودي عربستان او چین کې څو پړاوه خبرې اترې کړې دي، خو دغو خبرو تراوسه د پام وړ پایله نه ده ور کړې.

پاکستان تور لګوي چې د کله نه طالبان په افغانستان واکمن شوي، پاکستان کې ترهګري سېوا شوې ده، خو طالبانو بيا د پاکستان دغه تور تل رد کړی او پاکستان کې روانه ناامني يې د دغه هېواد کورنۍ ستونزه بللې ده.

هغې دا څرګندونې د جینوا په هغې غونډه کې کړې چې د «عدالت، حقیقت موندنې او پخلاینې په لټه کې؛ په افغانستان کې د قانون د واکمنۍ د بیا رغونې بنسټونه» تر عنوان لاندې جوړه شوې وه.

سیما سمر ټینګار کړی، چې ښځې باید د سولې په بهیر کې یوازې سمبولیک حضور ونه لري، بلکې د پرېکړو په ټولو مهمو پړاوونو کې عملي او اغېزناک رول ورکړل شي.

نوموړې، د افغانستان د تېرو څو لسیزو جګړو ته په اشارې ویلي چې هېواد څو ځله د سولې فرصتونه له لاسه ورکړي، ځکه د سولې لپاره رښتینې سیاسي اراده نه وه موجوده.

هغې د بن کنفرانس او د دوحې تړون په ګډون پر پخوانیو سیاسي هوکړو نیوکه کړې او ویلي یې دي چې دغو بهیرونو د بشري حقونو او د قربانیانو د عدالت غوښتنې ته کافي پام نه دی کړی.

د نوموړې په وینا، هر راتلونکی سیاسي جوړجاړی باید د بشري حقونو، د قربانیانو د حقونو او د ټولګډونه حکومتدارۍ پر بنسټ ولاړ وي، څو افغانستان د دوامداره ثبات پر لور حرکت وکړي.