د خيبرپښتونخوا اعلی وزير سهيل اپريدي، یو ځل بيا په پښتنه خاوره د «ډالري جګړې» خبره تکرار کړې او ويلي یې دي، د بنو په وسله وال بريد کې د وژل شوو د اولادونو د يتيمولو مسول هغه خلک دي چې په بندو کوټو کې پرېکړې کوي.
هغه د دوشنبې په ورځ بنو ولسوالۍ ته سفر کړی او هلته په وسله وال بريد کې د وژل شوو د کورنيو سره یې ليدلي دي. بنو کې د می د ۹مې پر شپه پر پوليس پوسته ځانمرګی وسله وال بريد شوی و، چې په کې ۱۵ پاکستاني پولیس وژل شوي او درې نور ټپيان شوي وو.
سهيل اپريدي د چا د نوم اخېستو پرته وويل، «وسله وال چې بيرته (خيبرپښتونخوا ته) راوستل کېده، هغه وخت مونږ چغې وهلې، امن لاريونونه مو کول، جرګې مو کولې، چې دا خلک بيا مه راولئ، د پښتنو امن بيا مه تباه کوئ، ته ډالرې ګټې، خو زما په سر یې مه ګټه چې ته د پښتون د سر قيمت لګوئ، او ته یو ځل بيا ډالري جګړه په ما راتپې».
هغه ادعا وکړه، «نن د بنو د ماشومانو د يتيمولو مسوول د رياست هغه خلک دي کوم چې په بندو کوټو کې پرېکړې کوي، د هغې په نتيجه کې زما پوليس، پوځي، عام خلک او عالمان وژل کيږي».
هغه په پښتنو غږ وکړ چې «تاسو به په خپله ودرېږئ، ستاسو لپاره به بل څوک نه راځي، د ۷۸ کالو راهيسې په پېنډۍ کې پرېکړې کيږي او په موږ راتپل کيږي، د ګډو او بیزو په رنګ وژل کېږو.»
د پیښور سترې محکمې د پاکستان له فدرالي حکومته غوښتنه کړې، هغه پاکستانۍ ښځه، د هغې مېړه او پنځه ماشومان بېرته دغه هېواد ته ستانه کړي چې د «بېاسناده بهرنیو وګړو د بېرته ستنولو» روانې لړۍ پرمهال په جبري توګه افغانستان ته اېستل شوي دي.
د راپور له مخې، دغه ښځه چې روزینه نومېږي د پاکستان قانوني پېژندپاڼه (CNIC) لري؛ خو د هغې مېړه ظفرخان د تابعیت اسناد نهلري، همداراز د دوی پنځه واړه ماشومان هم په پاکستان کې زېږېدلي دي.
یادې محکمې د پاکستان د کورنیو چارو وزارت ته لارښوونه کړې، چې له بهرنیو چارو وزارت سره په همغږۍ د یادې کورنۍ د بېرته ستنولو لپاره لازم اقدامات ترسره کړي او دغه کورنۍ د جون په لومړۍ نېټه محکمې ته وړاندې کړي.
په راپور کې راغلي، ظفرخان ادعا کوي چې په پاکستان کې زېږېدلی او ټول عمر یې هلته تېر کړی؛ خو د پاکستان د پېژندپاڼې د ترلاسه کولو غوښتنه یې څو ځلې رد شوې ده. دغه قضیه تېرکال هغه مهال ثبت شوې وه، چې دغه کورنۍ لاهم په پاکستان کې مېشته وه او د جبري ستنېدو د ګواښ له امله یې له محکمې د مرستې غوښتنه کړې وه؛ خو د یادې کورنۍ وکیل وایي، چې دوی د افغان کډوالو د بېرته ستنولو لړۍ پرمهال په جبري توګه افغانستان ته ستانه کړای شوي دي.
د خيبرپښتونخوا په بنو ولسوالۍ کې د تېرې شپې په وسله وال بريد کې د ۱۵ پاکستاني پوليسو د وژلو وروسته سيمه ييز پوليس مشر (ډي ای جي) سجاد خان ویلي، چې «د وژل شويو هر يوه پوليس په بدل کې به یې لس کسان ووژنو».
په بنو ولسوالۍ کې د می ۹مې پر شپه د پوليسو په يوه پوسته وسله وال بريد کې ۱۵ سرتيري وژل شوي او درې ټپپان شوي وو.
د «اتحادالمجاهدين» په نوم يوې وسلوالې ډلې د دې بريد مسوليت پر غاړه اخيستی دی.
د خيبرپښتونخوا د پوليسو مشر (ای جي) ذوالفقار چيمه د دوشنبې په ورځ بنو ته سفر کړی، پر پوليس پوسته د بريد بشپړ راپور یې غوښتی او په سيمه کې یې په پراخه کچه د عملياتو امر کړی دی.
هغه د پوليس افسرانو او سرتېرو ته په وينا کې وويل، «د بنو پوليسو د ترهګرۍ پر وړاندې جګړه کې تل په لومړي سر کې رول روبولی او قربانۍ یې ورکړي دي».
همداراز هغه زياته کړه، «د پوليس د وينې د يو، يو څاڅکي داسې حساب به واخلي چې د ترهګرو نسلونه به یې ياد وساتي».
د خيبرپښتونخوا اعلی وزير سهيل اپريدي، د پاکستان لومړي وزير شهباز شريف او نورو لوړ پوړو دولتي مشرانو دغه بريد غندلی، او ويلي یې دي، د خيبرپښتونخوا د پوليسو قربانۍ به هېرې نه کړي.
د عوامي نشنل ګوند مشر ايمل ولي خان په خېبرپښتونخوا کې د روانې ناامنۍ څپې ته په غبرګون کې ويلي، دلته چې څوک په ناامنۍ کې لاس لري او کوي یې، «د پاکستان حکومت د دې هر یوه ترهګر په اړه معلومات لري».
ایمل ولي په یوه خپور کړي ويډيویي پیغام کې ویلي، د هر ترهګر «څېره، د هغه پناه ځای، له کومه راځي او چېرته ځي هر څه معلوم دي. دا خلک له بهر څخه نه دي راغلي».
هغه د پاکستان د پوځي او استخباراتي ادارو د نوم اخستلو پرته وويل، دا «هم د دوی خپل دي، چې خپله یې روزلي دي. نن دا ترهګر په ټول ايالت کې ازادانه ګرځي، حتی چې د حیاتاباد (پېښور) په څېر حساسه سیمه کې هم د دوی ویډیوګانې مخې ته راغلې دي». چې هلته ګرځي.
همداراز په يوه بل پیغام کې ايمل ولي خان بنو کې د پوليسو په پوسته د بريد په اړه وويل، ««پر یوه خوا په ټول هېواد کې جشن نمانځل کېږي، حال دا چې پر بله خوا له بنو څخه راتلونکې خبرونه او ویډیوګانې روښانه کوي چې د پښتنو ژوند د پاکستان لپاره څومره ارزښت لري.»
هغه وويل، «موږ په تکرار سره غوښتنه کوو چې د ترهګرۍ د عفریت د ختمولو لپاره دې جدي ګامونه پورته شي، خو نن هم د فدرالي او ایالتي حکومتونو مسوولان یو پر بل تورونه ولګوي، او موږ به جسدونه اوچتوو».
ايمل ولي خان د پاکستان او هند ترمنځ له جګړې وروسته د پاکستان له لوري د می پر ۹مه د «معرکه حق» د لومړي کال نمانځلو په ترڅ کې وويل، «پښتانه هم جشن نمانځل غواړي، خو یو د حقیقت او پخلاينې کمېسیون دې جوړ شي څو لږ تر لږه موږ (پښتانه) خپل قاتلان وپېژنو چې په تېرو ۵۰ کلونو کې زموږ وژنې چا وکړې؟».
د خيبرپښتونخوا په بنو ایالت کې د مې د ۹مې پر شپه پر پوليس پوسته ځانمرګی وسله وال بريد شوی، ۱۵ سرتيري یې پکې وژل شوي او درې نور ټپيان شوي دي.
د «اتحادالمجاهدين» په نوم يوې وسلوالې ډلې د دې بريد مسوليت پر غاړه اخيستی دی.
د پاکستان د سند ايالت په کراچۍ ښار کې د ښځو لاريون بنسټ (عورت مارچ) د مور نړیوالې ورځې په مناسبت جوړه کړې غونډه کې غوښتنه کړې، چې ښځې دې د برابر انسان په توګه وپېژندل شي او پوره حقونه دې ورکړل شي.
د يکشنبې په ورځ په کراچۍ کې د سمندر پر غاړه جوړې شوې غونډې تنظيموونکې شيما کرماني افغانستان انټرنشنل - پښتو سره په خبرو کې وويل، په نن ورځ د دوی ټولو لومړۍ غوښتنه د «د ښځو خونديتوب» دی، تر ټولو لومړی باید د بشري حقونو فعالان خوندي کړل شي، ځکه «چې مونږ د هغو خلکو غږ جوړېږو څوک چې غږ نشي پورته کولی».
هغې زياته کړه، د ښځو د لاريون له لارې لومړۍ غوښتنه د «ښځو پرضد دې تشدد ته د پای ټکی کېښودل شي، ښځو ته دې سر پناه برابره وي، کارګرو ښځو ته دې برابر معاش ورکړل شي، د ښځې په کور دننه کارونو ته دې درناوی ورکړل شي».
د ښځو په لاريون کې ځينې غوښتنې په هغو بنرونو ليکل شوې وې چې ښځو او سړو فعالانو په لاسونو کې پورته کړي وو.
یوې انجلۍ په لاس کې بېنر پورته کړی چې پرې ليکل شوي، «يوې ته خو حق ورکړه، څلور څه له غواړې».
د ښځو په لاريون کې د بشري حقونو فعالو هم ګډون درلود، د يو ځوان په لاس کې بېنر باندې ليکل شوي وو، «ناموس ستا، مسووله یې ښځه ولې؟ په ناموس دې ښځه ونه وژل شي، د سرغړونو مخنيوی دې وشي».
همداشان يوې بلې پېغلې په لاسونو کې پورته کړی شعار، او پر هغې ليکل شوي وو، «پوهه ځواک دی، او ښځې د دواړو مستحقې دي».
د لاريون د يوې بلې ګډونوالې په لاس کې پورته کړل شوي بنر باندې ليک وو، «زه د هغو غلي کړل شوو ښځو د نسلونو غږ له ځان سره وړم».
د يوې بلې مېرمن په لاس کې پورته کړل شوي بېنر باندې ليکل شوي و، «د ښځې له کوره بهر وتل د وېرې خبره نه، بلکې د حق خبره ده».
په دې لاریون کې د ښځو سربېره نارینه وو هم برخه احیستې وه، د يو ځوان په لاس کې بېنر چې پرې د «نر واکۍ» د له منځه وړلو عکس پرې کښل شوی و.
د لاريون په پنډال کې د جماعت اسلامي ګوند د يو مشر محمد ابراهيم خان د لګول شوي عکس سره ليکل شوې و، «ابراهيم خان باور لري چې د ښځو ځای په قبرونو کې دی».
د يو پاکستاني هنرمند احمد علي بټ په انځور ليکل شوي و، «هغه د کلتور پرضد فلمونو کې کار کول خوښوي، خو د ښځو له لاريون سره ستونزه لري».
د ښځو د لاريون فعالو وويل، تر هغې به د ښځو د حقونو لپاره مبارزه دوامداره ساتي، څو یې چې ښځو ته پوره حقونه نه وي ترلاسه کړي. په پاکستان کې د ۲۰۱۸م کال د (عورت مارچ) په نوم راهيسې د ښځو لاريونونه کيږي.
د يادونې وړ ده په کراچۍ د ښځو لاريون ته د سند ايالتي حکومت لخوا مشروطه اجازه ورکړل شوې وه.
د خیبر د تیرا قومي مشران وايي، چې ددوی په سیمه کې لس نوې پوستې جوړې شوې او شاوخوا دوه کیلومټره ونې، چې مېوه لرونکې ونې پکې شاملې دي، وهل شوې دي. د قومي مشرانو په وینا، د خیبر مرستیال کمشنر ددوی له ۱۴ غوښتنو څخه یوه هم نه ده منلې.
د خیبر پښتونخوا د خیبر ولسوالۍ د تیرا درې بې ځایه شویو خلکو ته پاکستاني حکومت ژمنه ور کړې وه چې د اپرېل میاشتې تر نیمایي پورې به د هغوی د بېرته ستنېدو بهیر پیل شي، خو اوس نږدې یوه میاشت تېرېدونکې ده او لا هم د هغوی د ستنېدو لړۍ نه ده پیل شوې.
د روان کال په پیل کې له تیرا درې څخه زرګونو کورنیو کډه وکړه او د خېبر ولسوالۍ د باړې تحصیل او د پېښور په بېلابېلو سیمو کې مېشت شول. ځايي ادارې ژمنه کړې وه چې په تیرا کې د ناقانونه وسله والو ډلو پر ضد د عملیاتو تر بشپړېدو وروسته به د اپرېل له پنځلسمې نېټې څخه د بې ځایه شویو خلکو ستنېدل پیل شي، خو تر اوسه د حکومت له خوا په دې اړه هېڅ اعلان نه دی شوی۔
د تیرا بې ځایه شویو خلکو د خپلو حقونو لپاره د «تحریک متاثرين تیرا» په نوم یوه ټولنه هم جوړه کړې، چې له تېرو سلو ورځو راهیسې د باړې پرېس کلب مخې ته احتجاجي پرلت کوي.
د «تحریک متاثرين تیرا» ویاند صحبت خان اپرېدي افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې حکومت ورسره ژمنه کړې وه چې له دوو میاشتو وروسته به د دوی د ستنېدو بهیر پیل شي، خو اوس داسې ښکاري چې ښايي راتلونکې میاشت هم دا ستنېدل ممکن نه شي.
هغه وویل، « د تیرا بې ځایه شوي خلک له سختو ستونزو سره مخ دي؛ یو خو د دوبي موسم پیل شوی، بل دا چې ډېری بې ځایه شویو کسانو په باړه کې کورونه یوازې د دوو میاشتو لپاره په کرایه نیولي وو، خو اوس چې د ټاکلي مهال وېش له مخې بېرته ستنېدل ونه شول، نو د کورونو مالکانو پرې فشار راوړی چې یا کورونه پرېږدي او یا کرایه زیاته کړي».
هغه زیاته کړه چې تېره ورځ د دوی د تنظیم یوه پلاوي د خېبر ولسوالۍ له مرستیال کمېشنر سره لیدنه کړې وه او د تیرا د بې ځایه شویو خلکو ۱۴ غوښتنې یې ورته وړاندې کړې، خو یوه غوښتنه یې هم ونه منل شوه.
د تیرا د متاثرينو له غوښتنو څخه یوه دا هم وه چې د هغوی د نه شتون پر مهال به په سیمه کې هېڅ ډول ناقانونه ودانۍ نه جوړېږي او نه به مېوه لرونکي ونې پرې کېږي خو د متاثرينو په وینا، په وروستیو ورځو کې په تیرا کې ګڼ شمېر نوې امنیتي پوستې جوړې شوې دي، چې د هغو لپاره مېوه لرونکي ونې په بېرحمانه ډول پرې کړل شوې دي.
له حکومت سره په مذاکراتو کې د تیرا درې یو قبایلي مشر ډاکټر نوروز خان افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې تر اوسه ورته دا معلومه نه شوه چې د تیرا خلک د کوم دلیل له مخې له خپلو سیمو په زور بېځایه کړل شول.
هغه وویل چې له حکومت سره د مذاکراتو پر مهال له دوی سره شوې ډېرې ژمنې لا هم نه دي عملي شوې.
د ډاکټر نوروز خان په وینا، دوی ته داسې معلومات رسېدلي چې د خلکو له وتلو وروسته په تیرا کې ګڼ شمېر نوې پوستې جوړې شوې دي، چې ځینې یې د عامو خلکو پر شخصي ځمکو جوړې شوې دي.
هغه وویل، « موږ ته معلومات رسېدلي چې په کومو ځایونو کې نوې پوستې جوړې شوې دي، هلته تر شاوخوا دوه کیلومترو پورې ونې پرې کړل شوې دي، حال دا چې دومره لرې واټن پورې د ونو غوڅولو ته هېڅ اړتیا نه وه.»
هغه زیاته کړه چې د شلوبر، ملک دین خېل او زخه خېلو قبایلو په سیمو کې نږدې لس نوې پوستې جوړې شوې دي.
د قبایلي جرګې یو غړي او د جمعیت علمای اسلام مشر مولانا خان امیر اپرېدي ویلي چې په راتلونکو څو ورځو کې به د تیرا قبایلي جرګه د ایف سي له مشر (آی جي ایف سي) سره لیدنه وکړي، چې ډېر امکان شته د بېځایه شویو خلکو د بېرته ستنېدو مهالوېش پکې وټاکل شي.
هغه وویل چې د روژې په میاشت کې یې هم له حکومتي چارواکو سره جرګه کړې وه او غوښتنه یې ترې کړې وه چې د مېوه لرونکو ونو پرې کول دې سملاسي ودرول شي او په دې اړه ورسره ژمنه هم شوې وه چې نورې ونې به نه پرې کېږي، خو د قبایلي جرګې خبره ونه منل شوه.
بل لور ته د خېبر ولسوالۍ ډپټي کمېشنر وایي چې په تیرا دره کې د لومړي ځل لپاره د حکومت واکمني ټینګه شوې ده او هلته پرمختیایي کارونه په چټکۍ روان دي.
هغه وویل چې د میدان په سیمه کې د لومړي ځل لپاره سړکونه جوړېږي او د پرمختیایي چارو تر بشپړېدو وروسته به هلته د پولیسو ځواکونه هم ځای پر ځای شي.
تیرا دره شاوخوا ۱۵۰ کیلومتره اوږده قبایلي سیمه ده، چې ډېره برخه یې د خېبر ولسوالۍ پورې اړه لري، په داسې حال کې چې ځینې برخې یې د اورکزیو او کورمې ولسوالیو کې هم شاملې دي.