د طالبانو د فراه ولایت والي د افغانستان او ایران ترمنځ د سوداګرۍ د لا ښه کېدو لپاره د لارو د ۲۴ ساعته پرانېستل کېدو غوښتنه کړې ده. نوموړي دغه راز د سرحدي تجهیزاتو پر نوي کولو ټینګار کړی دی.
ملامحمد حافظ مجاهد د سېشنبې په ورځ د ایران د سویلي خراسان او د افغانستان د فراه ولایت د اقتصادي او سرحدي همکاریو په ګډه غونډه کې ویلي، چې د دواړو هېوادونو اړیکې د متقابل درناوي پر بنسټ ولاړې دي.
هغه پر ایران د امریکا د بریدونو د غندلو ترڅنګ ویلي، « موږ باور لرو چې په سیمه کې تلپاتې سوله او ثبات یوازې د خبرو اترو، تفاهم او د ګاونډیو هېوادونو ترمنځ د دوامدارو همکاریو له لارې ترلاسه کېدای شي».
د طالبانو د فراه والي دغه راز د سرحدي تجهیزاتو پر نوي کولو ټینګار کړی دی.
هغه زیاته کړې چې په سرحدي لارو کې د تخنیکي معایناتو او پلټونکو تجهیزاتو نصب او زیاتوالی به د سوداګرۍ د چټکتیا او د مالونو نه ځنډېدو لپاره مهم ګام وي.
په افغان ټلیکام او د انټرنېټي خدماتو په څو نورو شرکتونو کې سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د طالبانو د مخابراتو وزیر د امر پر بنسټ په کابل کې د نوري فایبر لاین د غځېدلو چارې تر بلې خبرتیا پورې ځنډېدلې. افغان ټلیکام نن ټولو شرکتونو ته په دې اړه یو برېښنالیک هم لېږلی.
افغانستان انټرنشنل ددغه برېښنالیک یوه کاپي هم ترلاسه کړې ده.
په کابل کې د نوري فایبر انټرنیټي خدماتو شرکتونو مسوولینو ته د طالبانو د مخابراتو او ټیکنالوژۍ وزارت تر چتر لاندې د افغان ټلیکام په استول شوي برېښنالیک کې راغلي:« مهرباني وکړئ خبر اوسئ چې د کیندنې ټول کارونه تر بلې خبرتیا پورې په موقتي ډول ځنډېدلي. تر هغو چې نوې لارښونې په رسمي ډول نه وي شریکې شوې، هېڅ نورې کیندنې او فعالیتونه باید ترسره نه شي.»
په کابل کې د نوري فایبر انټرنیټي خدماتو شرکتونو ځینو مسوولینو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د نوري فایبر د لاین د چارو د ځنډېدو له امله به په هېواد کې د نوري فایبر انټرنېټ پراختیا په ټپه ودریږي.
د طالبانو د مخابرانو او ټیکنالوژۍ وزارت د نوري فایبر لاین د غځولو د چارو د ځنډونې په تړاو رسمي اعلامیه یا خبر نه دی ور کړی.
د دوشنبې په ورځ افغانستان انټرنشنل د سرچینو له قوله خبر ورکړی و، چې د طالبانو د مخابراتو نوي وزیر پر عامو خلکو د نوري فایبر د خدماتو او وایفای د قطع کولو امر کړی.
یاد وزارت تر دې دمه ددغه خبر په تړاو هم رسمي غبرګون نه دی ښودلی.
په کابل کې د نوري فایبر انټرنیټي خدماتو وړاندې کوونکو کمپنیو ځینو مسوولانو تېره ورځ، د غويي پر ۲۱مه وویل، چې د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان د مخابراتي خدمتونو تنظیم ادارې (اترا) په دې تړاو په یوه غونډه کې ویلي، چې د مخابراتو او ټکنالوژۍ د نوي وزیر ملا عبدالاحد فضلي په سپارښتنه به انټرنټ ته د عامو افغانانو لاس رسی محدود شي او په استوګنیزو سیمو کې به د نوري فایبر وای فای انټرنټ قطع شي.
د طالبانو په مخابراتو وزارت کې باخبره سرچینو وویل، چې طالبان هڅه کوي د نوري فایبر د لاین غځونې د درولو او پر عامو خلکو د دغو انټرنېټي خدماتو د قطع کېدو موضوع رسنیزه نه شي.
دا لومړی ځل نه دی چې د نوري فایبر انټرنېټ د بندېدو موضوع راپورته کېږي.
د طالبانو تر واک لاندې اترا ادارې د ۱۴۰۴ کال د تلې پر ۷مه هم د ورته غونډې له لارې شرکتونو ته د نوري فایبر د بندولو خبر ورکړی و، چې هغه مهال یې په بازار او خدماتو کې جدي ګډوډي رامنځته کړې وه.
د شرکتونو ځینې مسوولان وایي، که دا پرېکړه عملي شي، عام خلک به د چټک انټرنېټ له خدماتو بې برخې شي او دا به پر سوداګرۍ، زدهکړې او ورځنیو اړیکو پراخ اغیز ولري.
د کډوالو تر اېستلو وروسته په تاجکستان کې د افغانستان سفارت د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزارت سره خپله اندېښنه شریکه کړه. په تاجکستان کې د افغانستان سفیر محمدظاهر اغبر ویلي، چې نن سېشنبه (د غویي په ۲۲مه) یې په دې تړاو د تاجکستان د بهرنیو چارو وزارت ته یو یادښت لېږلی.
نوموړي پر اېکس پاڼه لیکلي:« نن سېشنبه د غويي ۲۲مه د تاجکستان په دوشنبه ښار کې د افغانستان سفارت او د کډوالو د استازو ترمنځ ګډه ناسته شوې، چې په ترڅ کې یې د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزارت ته یو یادښت لېږل شوی».
د ښاغلي اغبر په وینا؛ په دغه ناسته کې د افغانستان د کډوالو د وروستي وضعیت، شته ستونزو، د کورنیو اندېښنو او د تاجکستان له اړوندو ادارو سره د همکارۍ پیاوړتیا پر لارو چارو هر اړخیز بحث شوی.
هغه کاږلي، چې په دغه غونډه کې هڅه شوې؛ څو د کډوالو د ستونزو د حل لپاره عملي لارې چارې ولټول شي او د دواړه خواوو ترمنځ هوکړه او همکاري نوره هم پیاوړې شي. ښاغلي اغبر ویلي، چې د غونډې په پای کې د نظرونو او وړاندیزونو له ارزونې وروسته یو رسمي یادښت د هوکړې او متقابل درناوي په فضا کې ترتیب او په تاجکستان کې د افغانستان سفارت له لوري د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزارت ته لېږل شوی.
په تاجکستان کې د افغان کډوالو د وضعیت په اړه اندېښنې وروسته له هغې زیاتې شوې، چې یو افغان ځوان یوه تاجکۍ مېرمن ووژله او وروسته له هغه تاجکستان ۲۵۰ افغان کډوال په جبري توګه له دغه هېواده افغانستان ته ستانه کړل.
د بشري حقونونو سازمانونو د یادو اېستل شویو افغانانو په اړه اندېښنه ښودلې او ویلي یې و، په دغه ډله کې هغه کسان هم شامل دي چې د طالبانو له وېرې یې دغه هېواد ته پناه وړې وه او د بېرته ستنېدو په صورت کې د مرګ له ګواښ سره مخ دي.
د سره صلیب نړۍوالې کمیټې (IFRC) راپور ورکړی، چې د ۲۰۲۶کال په مارچ میاشت کې د سختو او پرلهپسې ورښتونو له امله په افغانستان کې ناڅاپي سېلابونو پراخ زیانونه اړولي دي. د راپور له مخې؛ په دغه سېلابونو کې تر ۲۸۰ ډېرې کورنۍ اغېزمنې شوې، ۹ کسان مړه او ۱۴ نور ټپیان شوي دي.
د دغه راپور له مخې؛ له سېلابونو اغېزمنو سیمو کې هلمند، هرات، بادغیس، روزګان، سمنګان، لغمان او پروان ولایتونه شامل دي. راپور زیاتوي، چې تر ټولو ډېر زیان ټیټو سیمو او د سیندونو غاړو ته پرتو مېشت ځایونو ته اوښتي دي.
په راپور کې ویل شوي، دغه سېلابونو ۱۱۲۴ څاروي لهمنځه وړي او شاوخوا ۲زره او ۲۱۳ جرېبه کرنیزه ځمکه یې زیانمنه کړې چې کروندګر او مالداره کورنۍ سخت ترې اغېزمن شوي دي.
دغه کمیټه وايي، چې د بېړنیو اړتیاوو په توګه بېځایه شویو او زیانمنو کورنیو ته سرپناه، د کور وسایل، خوراکي او نغدي مرستې او د کرنې او مالدارۍ د بیارغونې ملاتړ شوی دی. راپور خبرداری ورکوي، چې د نورو بارانونو احتمال هم شته او اغېزمنې سیمې لاهم د نویو سېلابونو له ګواښ سره مخ دي او یادونه یې کړې چې نویو بېړنیو مرستو ته لاهم اړتیا شته.
د طالبانو تر واک لاندې د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمېسیون خبر ورکړی، په تېرو دوو ورځو کې (د غویي په ۲۰مې او ۲۱مې) ۲زره او ۲۵۵ کډوالې کورنۍ چې ټولټال ۹زره او ۳۳۸ کسان کېږي؛ له ایران او پاکستان نه افغانستان ته ستنې شوې دي.
د دغه کمېسیون د راپور له مخې؛ دغه کډوال د ننګرهار د تورخم، د کندهار د سپین بولدک، د هرات د اسلامکلا او د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ستانه شوي دي. راپور زیاتوي، له دې ډلې ۱۶۵۷ کورنۍ د تورخم له لارې، ۳۵۹کورنۍ د سپین بولدک له لارې، ۱۸۷ کورنۍ د ورېښمو پله له لارې او ۵۲کورنۍ د اسلامکلا له لارې افغانستان ته ستنې شوې دي.
د دغه کمېسیون د معلوماتو پر بنسټ له یادو کورنیو سره د اړتیا وړ مرستې هم شوې دي. همداراز د دغه کمېسیون د راپور له مخې؛ په دغه راستنو شویو کډوالو ۲زره او ۲۸۵۱ ځمکې وېشل شوې دي.
دا په داسې حال کې ده چې د ښځو او بشري حقونو د ملاتړ او ودې بنسټ خبرداری ورکړی، چې په ګاونډیو هېوادونو کې د افغان کډوالو وضعیت ورځ تر بلې خرابېږي او زرګونه کسان له جدي امنیتي او بشري ګواښونو سره مخ دي.
له بل پلوه د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت ویاند عبدالمطلب حقاني وایي، چې په روانې غویي میاشت کې له پاکستان، ایران او ترکیې نه په خپله خوښه او جبري توګه ۱۰۴زره او ۲۵۵ کډوال بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.
د طالبانو د عامې روغتیا وزارت ویاند شرافت زمان خبر ورکړی، چې واک ته د یادې ډلې تر رسېدو وروسته په تېرو شاوخوا څلورو کلونو کې د خوارځواکو ماشومانو د درملنې مرکزونه له ۸۰۰ تر ۳زره او ۲۰۰ لوړ شوي دي.
د هغه په وینا؛ هڅه کوي د خوارځواکۍ د مخنیوي او درملنې لپاره اړین مغذي توکي د افغانستان دننه تولید کړي، څو د بهرنیو توکو واردات او لګښتونه راکم شي. هغه زیاتوي، چې د دغه مرکزونو او د عامه پوهاوي پروګرامونو له لارې هڅه کېږي دغه ناروغي محدوده او ورو، ورو ختمه شي.
نوموړي ویلي، چې اوسمهال په روغتونونو کې د وچو شېدو د ورکولو کمپاین بند شوی او هڅه کېږي خلک د مور شېدو ورکولو ته وهڅول شي او په دې اړه د ناسمو باورونو مخه ونیول شي. هغه ویلي، وزارت یې پلان لري په راتلونکي کې د وچو شېدو د واردولو کچه هم راکمه کړي.
د دغه وزارت په وینا؛ په ۲۰۲۵کال کې ځینو نړۍوالو بنسټونو اټکل کړی و، چې شاوخوا ۳.۷ مېلیونه کسان به د خوارځواکۍ له ستونزې سره مخ وي؛ خو د دوی موندنې ښيي دغه شمېر شاوخوا ۳ مېلیونه دی، چې پهکې د سختې او منځنۍ کچې خوارځواکي شاملېږي او په وینا یې پر وخت یې درملنه شوې ده.
دا په داسې حال کې ده، چې د ملګرو ملتونو د خوړو نړۍوال پروګرام په افغانستان کې د لوږې او خوارځواکۍ د زیاتېدو په اړه خبرداری ورکړی. یادې ادارې ویلي، چې پراخېدونکې لوږه او خوارځواکي د افغان ماشومانو راتلونکی له جدي ګواښ سره مخ کوي.
بلخوا د ملګرو ملتونو د ماشومانو ملاتړ صندوق او د تغذیې نړۍوالې شبکې په خپل تازه راپور کې ویلي، په افغانستان کې ۸۳ سلنه هغه ماشومان چې پر سختې خوارځواکۍ اخته دي؛ په هغو کورنیو کې ژوند کوي، چې د خوړو له ناامنۍ او کمښت سره مخ دي.