د پاکستان د څېړنې فدرالي ادارې خبر ورکړی، چې د یو لړ عملیاتو پرمهال یې په بلوچستان کې د ښځو او ماشومانو په ګډون ۳۴ افغانان نیولي دي. د یادې ادارې په وینا؛ دغه افغان وګړو غوښتل چې د ګوادر سمندر له لارې ایران ته په ناقانونه ډول واوړي.
د یادې ادارې لهخوا دغه عملیات د تربت ولسوالۍ سيپېک سړک ته نږدې ترسره شوي دي. یادې ادارې ويلي، چې د انساني قاچاق کوونکو پرضد هم عملیات دوام لري.
د یادونې وړ ده، په تېرو وروستیو کې د پاکستان د بېلابېلو امنیتي ادارو لهخوا هغه ګڼ شمېر افغانان په بلوچستان کې نیول شوي چې غوښتل يې په ناقانونه توګه له پاکستان نه ایران ته سفر وکړي.
تر دې وړاندې (د غویي ۱۴مه) هم د بلوچستان ایالت کیچ تربت ولسوالۍ اړوند دشت بشولي سیمه کې پر یوه مساپر وړونکي موټر د پاکستاني ځواکونو په ډزو کې دوه افغانان وژل شوي او دوه نور ټپیان شوي وو.
د تربت دولتي روغتون مشر ډاکټر وحید بلیدي هغه مهال افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي و، چې په ټپیانو کې یوه ښځه هم شامله ده. د لارو تړل پاتې کېدو او د ویزو د ورکړې لړۍ سختېدو له امله افغانان اړ اېستل کېږي، چې پر ناقانونه لارو تګراتګ وکړي؛ خو ډېری وخت د پولیسو لهخوا د نیونې او ورته وژونکو پېښو سره مخ کېږي.
په روسیه کې د پاکستان سفیر فیصل نیاز ترمذي ویلي، چې د اسلاماباد او طالبانو ترمنځ کړکېچونه د پام وړ کم شوي او اړیکې اوس «باثباته» شوي دي. د هغه په وینا، پاکستان هېڅکله نه غوښتل د افغانستان پر وړاندې پوځي ځواک وکاروي؛ خو د طالبانو کړنو اسلاماباد دې ته اړ کړ، چې بریدونه ترسره کړي.
هغه د سېشنبې په ورځ د روسیې له ټاس خبري اژانس سره په مرکه کې وویل: «موږ هېڅکله نه غوښتل پر افغانستان برید وکړو. موږ له دغه هېواد سره شاوخوا ۲۶۴۰ کیلومتره ګډه کرښه لرو. د ډیورنډ کرښې دواړو غاړو ته ورته قومونه ژوند کوي. د افغانستان تر ټولو لوی قوم پښتانه دي او په پاکستان کې هم پښتانه دویم لوی قوم ګڼل کېږي».
هغه زیاته کړه: «د خدای شکر اوس وضعیت ارام شوی دی. د افغانستان لپاره د روسیې د ولسمشر ځانګړی استازی ضمیر کابلوف هم کابل ته تللی و او پاکستان ته هم ځي».
د پاکستان سفیر فیصل نیاز ترمذي پرته له دې چې د کوم ځانګړي هېواد نوم واخلي وویل، چې ځینې «بهرني ځواکونه» د پاکستان د بېثباته کولو لپاره له افغانستان نه کار اخلي، داسې ښکاري چې اشاره یې هند ته وه.
هغه وویل: «له بده مرغه، افغانستان د ځینو ځواکونو لهخوا د استخباراتي فعالیتونو، مالي ملاتړ او پوځي سلا مشورو له لارې د پاکستان د بېثباته کولو لپاره کارول شوی دی».
ترمذي د دواړو هېوادونو ترمنځ تاریخي او قومي اړیکو ته په اشارې سره زیاته کړه: «زموږ څلور سفیران د افغانستان د شاهي کورنۍ غړي وو. زما پلار د افغانستان د دوو پاچاهانو د لمسیانو ترڅنګ خاورو ته سپارل شوی دی. هغوی هغه کسان وو، چې د پاکستان په پوځ کې یې خدمت کړی و؛ نو ځکه موږ یو ملت یو».
هغه د پاکستان د پوځي عملیاتو د دلیل په اړه وویل: «موږ د زور کارولو ته لېواله نه وو؛ خو مجبور شو، ځکه زموږ ملکي وګړي، ماشومان او امنیتي ځواکونه وژل کېدل. هیله لرو له فکره کار واخیستل شي او د دواړو هېوادونو اړیکې د لا ډېرې سوداګرۍ او همکارۍ پر لور ولاړې شي».
په مسکو کې د پاکستان سفیر په خپلو خبرو کې وویل، چې د سیمې راتلونکی د شمال ـ سویل ترانسپورټي دهلېز پورې تړلی دی؛ هغه طرحه چې د ده په وینا، په ۲۰۱۵ کال کې ولادیمیر پوتین وړاندې کړې وه.
هغه زیاته کړه: « که افغانستان باثباته شي؛ نو د روسیې، منځنۍ اسیا، پاکستان او حتی هند ترمنځ به د سړکونو، اورګاډي پټلۍ او نورو ترانزیټي لارو اړیکې ټینګې شي». د پاکستان سفیر داسې مهال د کړکېچ د کمېدو خبره کوي، چې دوه ورځې وړاندې اسلاماباد د طالبانو شارژدافیر احضار کړ او په بنو کې پر خپلو ځواکونو د برید په اړه یې اعتراضي لیک ورته وسپاره.
پاکستان باور لري، چې دغه بریدونه په افغانستان کې د طالبانو په همکارۍ او تنظیم ترسره شوي دي؛ خو طالبانو په دغه بریدونو کې هر ډول لاس لرل رد کړي دي.
د اسیا لپاره د خبریالانو د خوندیتوب کمېټې څانګې په خپل خپور شوي راپور کې د طلوعنیوز د دوو خبریالانو پر نیونې د اندېښنې په څرګندولو ويلي، طالبانو په افغانستان کې رسنۍ سختې محدودې کړې او د یادې ډلې کړنو د رسنیو او خبریالانو پر وړاندې د وېرې او فشار فضا نوره هم پراخه کړې ده.
په راپور کې راغلي، چې د طالبانو استخباراتو د طلوعنیوز دوه خبریالان نیولي او د موبي ګروپ پر دفتر یې چاپه وهلې ده. د راپور له مخې؛ د طلوعنیوز ویاند منصور نیازی (د غویي په ۱۸مه) په کابل کې نیول شوی او دوه ورځې وروسته د یادې شبکې بل خبریال عمران دانش هم د دفتر ترڅنګ د طالبانو له لوري نیول شوی دی.
(د غویي په ۲۰مه) وروسته له هغې چې طلوعنیوز د دغه نیونو خبر خپور کړ، د طالبانو د استخباراتو لسګونه ځواګونه د موبي ګروپ دفتر ته ننوتل. سرچینې وايي، وسلهوالو د کارکوونکو موبایلونه ضبط کړل، له هغوی یې څو ساعته پوښتنې ګروېږنې وکړې او د دفتر دننه یې سخت امنیتي محدودیتونه ولګول.
د خبریالانو د خوندیتوب کمېټې ویلي، د طالبانو دغه کړنې په افغانستان کې د رسنیو او خبریالانو پر وړاندې د وېرې او فشار فضا نوره هم پراخوي. د یادې کمېټې همغږي کوونکي کنال مجمدر ویلي، طالبان باید نیول شوي خبریالان سملاسي خوشې کړي او رسنیو ته د ازاد فعالیت اجازه ورکړي.
د خبریالانو خوندیتوب کمېټې په خپل راپور کې ويلي، چې طالبانو د منصور نیازي له نیولو وروسته د هغه د خواله رسنۍ حسابونه هم تر خپل کنټرول لاندې راوستي او داسې مطالب یې خپاره کړي چې ښيي نوموړی په کور کې دی؛ خو سرچینې وایي، دغه کار د فشار او جبري کنټرول نښه ده.
یاده کمیټه وايي، چې طالب چارواکو تراوسه د دغه نیونو او د موبي ګروپ پر دفتر د چاپې په اړه رسمي څرګندونې نهدي کړي او د طالبانو د ویاند مرستیال حمدالله فطرت هم د دوی پوښتنو ته ځواب نهدی ورکړی.
په راپور کې ويل شوي، چې واک ته د طالبانو له رسېدو راهیسې یادې ډلې د افغانستان خپلواکې رسنۍ سختې محدودې کړې، ګڼ خبریالان یې نیولي، سلګونه نور ګاونډیو هېوادونو ته تښتېدلي او د رسنیو پر ځای د طالبانو تبلیغاتي دستګاه پراخه شوې ده.
د اروپایي ټولنې د شورا رييس الن برسټ د سېشنبې په ورځ وویل، چې د اروپایي هېوادونو وزیران به په روانه اونۍ کې په مولداوي کې درېیمو هېوادونو کې ځانګړو مرکزونو ته د «غیرقانوني» پناه غوښتونکو د لېږد په اړه، خبرې وکړي.
برسټ ټینګار وکړ، هغه کسان چې له اروپا څخه اېستل کېږي، باید د بشري حقونو د اروپایي کنوانسیون تر ملاتړ لاندې پاتې شي.
هغه د سېشنبې په ورځ (د غويي ۲۲مه) ګارډین ورځپاڼې ته وویل: «د لېږد د مرکزونو په اړه بحث یوه مهمه موضوع ده. دا مسأله تر دې وړاندې په بېلابېلو هېوادونو کې مطرح شوې وه او اوس په څو اړخیزه کچه څېړل کېږي.»
ورته مهال تمه کېږي، چې اروپایي وزیران یوه سیاسي اعلامیه صادره کړي. چې پهکې به د خپلو پولو پر کنټرول د هېوادونو پر حق ټینګار وشي؛ دا ګام وروسته له هغه پورته کېږي، چې د بهرنیو مجرمینو او «غیرقانوني» پناه غوښتونکو د اېستلو په مخنیوي کې د بشري حقونو د قوانینو د رول په اړه بحثونه زیات شوي دي.
د دې اونۍ ناسته لومړی ځل دی، چې د اروپایي ټولنې د هېوادونو وزیران په رسمي ډول د پناه غوښتونکو د لېږد د مرکزونو د جوړولو موضوع څېړي. تمه کېږي، چې د برېتانیا د بهرنیو چارو وزیره ایوت کوپر هم په دې ناسته کې ګډون وکړي.
اروپایي ټولنې تر دې وړاندې په درېیمو هېوادونو کې د اېستلو د مرکزونو له جوړولو سره هوکړه کړې وه او ډنمارک، اتریش، یونان، جرمني او هالنډ له هغو هېوادونو سره د خبرو اترو په حال کې دي چې دا مرکزونه په کې جوړېدای شي.
راپورونه ښيي، چې دا مذاکرات پر ۱۲ هېوادونو تمرکز لري: روانډا، ګانا، سینیګال، تونس، لېبیا، موریتانیا، مصر، یوګانډا، ازبکستان، ارمنستان، مونټېنیګرو او ایتوپیا. په دې لړ کې ازبکستان له اتریش سره یو تړون لاسلیک کړی چې له مخې یې اېستل شوي افغان کډوال مني.
دا طرحه به یو ځل بیا د بشري حقونو د بنسټونو اندېښنې راوپاروي. تر دې وړاندې پناه غوښتونکو د بشري حقونو د اروپایي کنوانسیون په استناد توانېدلي وو، چې روانډا ته د کډوالو د لېږد په اړه د برېتانیا د حکومت پروګرام په محکمه کې وننګوي او د دولت دغه پلان د محکمې په حکم ناکام کړي.
د پناه غوښتونکو د حقونو مدافع سازمانونو خبرداری ورکړی، چې د پناه غوښتونکو د کنوانسیون کمزوري کولای شي د زیانمنو ډلو ملاتړ راکم کړي، په ځانګړې توګه د هغو کسانو چې له جګړو او ځورونې تښتي.
د شمېرو له مخې، له ۲۰۱۷ څخه تر ۲۰۲۳ کال پورې، هر کال له ۴۵۰ زرو څخه تر ۵۰۰ زرو پورې پناه غوښتونکو ته له دې ټولنې څخه د وتلو امر شوی، خو له نیمايي څخه لږ یې وتلي دي.
اروپایي کمېسیون د افغان کډوالو د بېرته ستنولو په تړاو د خبرو په موخه بروکسل ته د طالب چارواکو له بللو وروسته په خپل وضاحت کې ټینګار وکړ، چې دا چاره د طالبانو د په رسمیت پېژندلو په معنا نهده.
د اروپایي کمېسیون ویاند د سېشنبې په ورځ (د غويي ۲۲مه) وویل، چې بروکسل کابل ته د ناستې د وخت ټاکلو په پار یو لیک استولی، خو دا اړیکې یوازې په «تخنیکي کچه» دي او د طالبانو جګپوړي مشران پهکې ګډون نهلري.
اروپايي ټولنه به 'ډېر ژر طالبانو ته په بروکسل کې د ناستې بلنه ورکړي' | افغانستان انټرنشنل پښتو
دا ناسته د سویډن په همغږۍ جوړېږي او د افغان کډوالو د بېرته ستنولو د بهیر په اړه له طالبانو سره د اروپایي چارواکو د پخوانیو خبرو اترو دوام دی.
د هافینګټن پوسټ د راپور لهمخې، بروکسل ته د طالبانو د استازو بلل په اروپا کې له نیوکو سره مخ شوي دي. د زرغون ګوند استازې، ملیسا کامارا، دا ګام «د اروپایي ټولنې له بنسټیزو ارزښتونو او حقونو څخه ژوره شاتګ» وباله او له اروپایي کمېسیون څخه یې وغوښتل، چې طالبانو ته د مشروعیت ورکولو له «سرې کرښې» له تېرېدو ډډه وکړي.
طالبانو په ۲۰۲۱ کال کې د امریکایي ځواکونو له وتلو وروسته بیا ځلي واک ترلاسه کړ، خو تر اوسه د اروپایي ټولنې له خوا په رسمیت نه دي پېژندل شوي.
په وروستیو میاشتو کې د اروپایي ټولنې شاوخوا ۲۰ غړو هېوادونو، چې د کډوالۍ په پالیسیو کې د لا سختګیرۍ غوښتونکي دي، له بروکسل څخه غوښتي، چې د افغان کډوالو، په ځانګړي ډول د هغو کسانو د بېرته ستنولو لپاره لارې چارې ولټوي چې امنیتي ګواښ ګڼل کېږي.
د اروپایي کمېسیون ویاند، مارکوس لامرت وویل، چې له طالب چارواکو سره لیدنه په همدې چوکاټ کې ترسره کېږي. هغه زیاته کړه، چې دا خبرې اترې د کډوالو د اېستلو په عملي او ډیپلوماتیکو مسایلو تمرکز لري.
دا په داسې حال کې ده، چې افغانستان له سخت بشري کړکېچ سره مخ دی. د نړیوالو بنسټونو د شمېرو لهمخې، له ۲۰۲۳ کال راهیسې تر پنځه میلیونه ډېر افغانان، چې ډېری یې په جبري ډول دي، له ایران او پاکستان څخه افغانستان ته ستانه شوي او ډېری یې له بېوزلۍ، بېکارۍ او د سرپناه له نشتوالي سره مخ دي.
د ژغورنې نړیوالې کمېټې ایارسي یوې مسوولې لیزا اوون خبرداری ورکړی، چې داسې یوه هېواد ته د افغانانو بېرته ستنول چې لویه برخه نفوس یې د خوړو له ناامنۍ سره مخ دی، د انسانانو ژوند له خطر سره مخ کولای شي.
ورته مهال، د طالبانو د پلاوي غړو ته د ویزو د ورکړې موضوع هم مطرح شوې ده. له هغه ځایه چې اروپایي ټولنه د طالبانو حکومت په رسمیت نهپېژني، د دغه پلاوي غړي بروکسل ته د سفر لپاره ځانګړو ویزو ته اړتیا لري. بلجیم اعلان کړی، چې د اروپایي بنسټونو د کوربه په توګه، د دغو ویزو ورکولو ته چمتو دی.
اروپایي کمېسیون تر اوسه نهدي مشخص کړي، چې د طالبانو له لوري کوم کسان بلل شوي او ایا د هغوی د سفر او استوګنې لګښت به ورکړي که نه.
افغانان لا هم په اروپایي ټولنه کې د پناه غوښتنې تر ټولو لویه ډله جوړوي، خو ډېری اروپایي هېوادونو په وروستیو کلونو کې د افغان کډوالو پر وړاندې سخته پالیسي غوره کړې ده.
جرمني له ۲۰۲۴ کال راهیسې شاوخوا ۱۰۰ تنه محکوم شوي افغانان د قطر په همکارۍ افغانستان ته استولي او اتریش هم تر دې وړاندې په ویانا کې د طالبانو د استازو کوربه وو. اوس یو شمېر نور اروپایي هېوادونه هم د ورته پالیسیو د پلي کولو په لټه کې دي.
په ورته وخت کې، د کډوالو د حقونو یو شمېر مدافع بنسټونو خبرداری ورکړی، چې دغه ډول ناستې ښايي طالبانو ته د هغو کسانو د پېژندنې چانس ورکړي، چې افغانستان ته ستنېږي؛ هغه موضوع چې د هغوی حقونه او امنیت له خطر سره مخ کولای شي.
په خيبرپښتونخوا کې د ناامنۍ پېښو ته په خپرونو کې د ځای نه ورکولو له امله پر پاکستانيو رسنیو نیوکې ډېرې شوې دي. یو شمېر پښتانه خبریالانو، سياستوالو او فعالانو ویلي، پاکستانۍ رسنۍ د نشهيي توکو پلورونکې تورنې ښځې ته ځای ورکوي، خو پښتونخوا کې د ناامنیو پېښو ته پوښښ نهورکوي.
فرزانه علي چې پهخپله د يوې پاکستانۍ رسنۍ خبرياله ده، په خپلې اېکسپاڼې د پوښتنې په توګه مطرح کړې: «څوک کراچۍ والا ويلی شي، چې دا د کوکاینو د ملکې څه کيسه ده، ځکه چې پر (پاکستانۍ) رسنيو، په لکي مروت او بنو کې د ترهګرۍ خبرونه نه خپريږي او د دغې مېرمنې په اړه له ځنډ پرته خبرې روانې دي. اخر ولې»؟
يوه بل خبريال عرفان بيا په لکي مروت کې د چاودنې او په کراچۍ کې د نشه يي توکو په تړاو د نيول شوې ښځې (پينکي) د ويډيوګانو له خپرونو سره ليکلي: «په يوه ورځ کې دوه پېښې او د پاکستاني رسنيو لومړيتوبونه». هغه وويل، «د پينکي نيونه، د قيمتي انسانانو له وينې څخه زياته مهمه ده»؟
هغه زياته کړې، په پاکستاني «رسنيو کې خورو ورو پرتو مړو ته څو ثانيې وخت نهورکړل کيږي او د پينکي نيونه د عاجل خبر په توګه وړاندې کيږي».
هغه همداراز وويل، پاکستاني «رسنيو کې د خيبرپښتونخوا پر جدي ستونزو يو خبر نهوي او د پينکي لپاره یې اسمان په سر اخېستی دی».
يوه سياسي فعال یاسر کنډي په بیا په خپله اېکسپاڼه ليکلي: «د پاکستاني ریاست او رسنیو په لومړيتوبونو کې پښتانه او پښتونخوا شامل نهدي، په لکي مروت کې په ځانمرګي بريد کې خلک وژل او ټپيان کيږي، د ټپيانو لپاره امبولانسونه نهشته، خلک ټپيان په خپله په چنګچي رېکشو کې لېږدوي، رسنۍ دلته چوپ پاتې دي».
يوه بل خبریال محمد فهيم ویلي: «په ملي رسنیو کې چې پينکي ته څومره ځای ورکړل شوی، د لکي مروت او بنو چاودنو ته ښايي د دې يو سلنه هم نهوي ورکړل شوی. د رسنيو لومړيتوبونه هم د دولت له لومړيتوبونو سره يو شان دي».
پاکستان کې له دې وړاندې وخت په وخت پر پاکستانيو رسنیو داسې نيوکې کيږي، چې د کراچۍ، لاهور او اسلام اباد خبرونو ته ځای ورکوي، خو د خيبرپښتونخوا او بلوچستان پېښې یا اصلا نه خپروي او یا یې هم ډېر پیکه ښيي.
پاکستاني رسنیو لا تر اوسه د دغو کسانو د نیوکو په تړاو څه سپیناوی نهدی کړی.