جي‌ډي وېنس: د امریکا او ایران مذاکرات د پرمختګ په حال کې دي

د نتنیاهو د دفتر د خبرپاڼې له مخې، دغه لیدنه د اسراییل او اماراتو ترمنځ په اړیکو کې د «تاریخي پرمختګ» لامل شوې ده.

یوې باخبره سرچینې ویلي، نتناهو او محمد بن زاید د مارچ په ۲۶مه د عمان پولې ته څېرمه د العین په ښار کې لیدلي او خبرې یې څو ساعته دوام کړی دی.

سرچینې زیاته کړې چې د موساد مشر ډیډي بارنیا د ایران جګړې پر مهال لږ تر لږه دوه ځله اماراتو ته سفر کړی څو د پوځي اقداماتو همغږي وکړي. د هغه د سفر خبر لومړی ځل وال سټریټ ژورنال خپور کړی و.

اماراتو، په ځانګړي ډول له ایران سره د جګړې پر مهال تر بریدونو وروسته، له امریکا او اسراییل سره خپلې اړیکې لا پیاوړې کړې دي. اماراتو په ۲۰۲۰ کال کې د ابراهیم تړونونو له لارې له اسراییل سره اړیکې عادي کړې وې او دغه اړیکې د سیمې پر نفوذ او واشنګټن ته د ځانګړي لاسرسي وسیله ګڼي.

په اسراییل کې د امریکا سفیر مایک هکابي د سې شنبې په ورځ ویلي، اسراییل د ایران جګړې پر مهال اماراتو ته د «اوسپنیز ګنبد» دفاعي سیستم بیټرۍ او د هغې د چلولو لپاره پرسونل استولي وو.

امارات د سیمې یو مهم سوداګریز او مالي مرکز او د واشنګټن له نږدې متحدینو څخه دی. دغه هېواد په منځني ختیځ او افریقا کې خپل نفوذ پراخ کړی او فعاله بهرنۍ پالیسي تعقیبوي.

د راپور له مخې، ایران د امریکا او اسراییل د بریدونو په ځواب کې پر خلیجي هېوادونو خپل بریدونه زیاتره پر اماراتو متمرکز کړي وو، چې پکې ملکي زیربناوې او د انرژۍ تاسیسات په نښه شوي وو.

د خلیج د ځینو نورو هېوادونو خلاف، امارات داسې د نفتو پایپ لاین لري چې کولای شي د هرمز تړانګې د بندېدو پر مهال هم د نفتو یوه برخه صادرات بلې لارې انتقال کړي، خو جګړه لا هم د دغه هېواد د نړیوال اقتصادي مرکز رول ته جدي ګواښ ګڼل کېږي.

سرچینې وایي، د سعودي هوایي بریدونو د عراق پولې ته نږدې هغه سیمې هدف ګرځولې چې له هغو ځایونو د سعودي عربستان او نورو خلیجي هېوادونو پر ضد د ډرون او توغندیو بریدونه تنظیمېدل.

ویل کېږي چې ځینې بریدونه د اپرېل پر اوومه د امریکا او ایران ترمنځ د لنډمهاله اوربند په شاوخوا وخت کې شوي دي.

عراقي امنیتي او پوځي چارواکي ادعا کوي چې لږ تر لږه په دوو مواردو کې له کویټ څخه د عراق پر لور راکټونه ویشتل شوي، چې په یوه پېښه کې د عراق په جنوب کې د ایران پلوه کتائب حزب‌الله ډلې پوستې په نښه شوې او ځینې جنګیالي پکې وژل شوي او د ډرون او مخابراتي تجهیزاتو یو مرکز هم ویجاړ شوی دی.

سرچینې همدارنګه وایي چې په همدې جګړه کې د سعودي عربستان له لوري په مستقیم ډول پر ایران هم بریدونه شوي، چې دا د دواړو هېوادونو ترمنځ د مستقیمې پوځي مقابلې یوه نادره پېښه بلل کېږي.

د متحده عربي اماراتو له خوا هم ورته بریدونه شوي دي.

سعودي عربستان په رسمي ډول ددې رپوټونو په اړه څه نه دي ویلي.

ټرمپ خبریالانو ته ویلي:«موږ فکر نه کوو چې د ایران په برخه کې د چا مرستې ته اړتیا ولرو. موږ به په یوه یا بله لاره بریالي شو، که په سوله ییز ډول وي او که بل ډول.»

هرمز تنګی، چې د نړۍ د نفتو شاوخوا پنځمه برخه ترې تېریږي، د ایران او امریکا ترمنځ د روان کړکېچ له امله له سخت فشار سره مخ دی.

راپورونه وایي، ایران په وروستیو ورځو کې پر هرمز تنګي خپل نفوذ لا پیاوړی کړی او له عراق او پاکستان سره یې د نفتو او مایع ګازو د لېږد تړونونه کړي دي.

ایراني چارواکو ویلي، د هرمز تنګي کنټرول د دوی لپاره اوږدمهاله ستراتیژیک هدف دی او کولی شي د ایران سیاسي او اقتصادي نفوذ نور هم پیاوړی کړي.

ټرمپ تر سفر مخکې ویلي و چې له شي جین پینګ څخه به وغواړي چین د امریکايي سوداګرۍ پر مخ «پرانیزي» او امریکايي شرکتونو ته د فعالیت لا ډېر فرصتونه برابر کړي.

په دغه سفر کې د ټرمپ ملګري ډېری اجراییه مشران د هغو شرکتونو استازي دي چې له چین سره سوداګریزې ستونزې لري. اېنویډیا له څه مودې راهیسې هڅه کوي چین ته د خپلو پرمختللو اېچ ۲۰۰ مصنوعي ځیرکتیا چېپونو د پلور اجازه ترلاسه کړي.

راپورونه وایي، ټرمپ په وروستیو شېبو کې جینسن هوانګ دې سفر ته وربللی و او نوموړی بیجینګ ته د سفر پر مهال، په الاسکا کې د اېرفورس ون الوتکې ته د ختلو پر وخت لیدل شوی و.

د چین د بهرنیو چارو وزارت ویاند ګو جیاکون ویلي، بیجینګ چمتو دی چې له امریکا سره همکاري پراخه کړي، اختلافات مدیریت کړي او نړۍ ته لا ډېر ثبات ورکړي.

ټرمپ به د خپل سفر پر مهال د خلکو ستر تالار کې په رسمي مراسمو کې ګډون وکړي، تاریخي ځایونو ته به ولاړ شي او په دولتي مېلمستیا کې به ګډون ولري. د دواړو لورو ترمنځ به د سوداګرۍ ترڅنګ د ایران جګړه، پر تایوان د امریکا د وسلو پلورل او د مصنوعي ځیرکتیا موضوعات هم وڅېړل شي.

دغه راپور چې د سې‌شنبې په ورځ خپور شوی په‌کې راغلي، چې د «زېږون کمښت» په صورت کې به د پاکستان نفوس ۳۹۰ مېلیونو ته ورسېږي، د مېندوارۍ د مخنیوي لارو چارو د پراخې کارونې په صورت کې ۳۸۳.۲ مېلیونه او د «چټک زېږون کمښت» په حالت کې ۳۷۱.۹ مېلیونه اټکل شوی دی.
د راپور له مخې؛ (له ۱۵ تر ۶۴ کلونو) د پاکستان د کار عمر لرونکو وګړو شمېر به له ۱۳۵.۲ مېلیونو څخه ۲۵۵.۴ مېلیونو ته لوړ شي، چې شاوخوا ۸۹ سلنه زیاتوالی ښيي. همداراز د ۱۵ تر ۲۹ کلونو ترمنځ ځوانانو شمېر به له ۶۳ مېلیونو څخه ۱۰۰ مېلیونو ته ورسېږي.
راپور خبرداری ورکوي، چې د نفوس چټکه وده به د زده‌کړو، روغتیا، کور جوړونې او د کار موندنې پر برخو سخت فشار زیات کړي. په ورته وخت کې د ۶۵ کلونو پورته عمر لرونکو وګړو شمېر به له ۸.۶ مېلیونو څخه ۲۲.۶ مېلیونو ته لوړ شي، چې د ټولنیز خوندیتوب او د عمر خوړلو د پاملرنې اړتیاوې به پراخې کړي.
اقتصادي برخه کې ویل شوي، که څه هم د کار عمر نفوس پراخېدل د «نفوسي ګټې» فرصت برابروي؛ خو د پاکستان اوسنی اقتصادي جوړښت د دې لوی کاري ځواک د جذب توان نه‌لري. راپور زیاتوي، چې د اوسنۍ ۳.۵ سلنه اقتصادي ودې پرځای لږترلږه ۶ تر ۸ سلنه دوامدارې ودې ته اړتیا ده.

راپور کې ويل شوي، ایالتي اټکلونه ښيي چې پنجاب به تر ۲۰۵۰کال پورې ۲۰۰ مېلیونه نفوس، سند ۹۱.۲ مېلیونه، خیبر پښتونخوا ۶۸مېلیونه او بلوچستان ۲۵ مېلیونه وګړي ولري. راپور همداراز ښيي، چې اسلام‌اباد به د نفوس تر ټولو چټکه وده تجربه کړي او نفوس به یې له ۲.۳ مېلیونو څخه ۶.۵ مېلیونو ته ورسېږي.

احسن اقبال د راپور د پرانېستې پرمهال وویل، د نفوس سمبالښت او پر بشري ځواک پانګونه د پاکستان د راتلونکي اقتصادي ثبات لپاره حیاتي ارزښت لري او ایالتونه باید د نفوس د کنټرول او بشري ودې په برخه کې عملي بدلونونه پلي کړي.