د پاکستان نفوس به تر ۲۰۵۰کال پورې نږدې ۳۹۰ مېلیونو ته لوړ شي

هغه د سې‌شنبې په ورځ د روسیې له ټاس خبري اژانس سره په مرکه کې وویل: «موږ هېڅکله نه غوښتل پر افغانستان برید وکړو. موږ له دغه هېواد سره شاوخوا ۲۶۴۰ کیلومتره ګډه کرښه لرو. د ډیورنډ کرښې دواړو غاړو ته ورته قومونه ژوند کوي. د افغانستان تر ټولو لوی قوم پښتانه دي او په پاکستان کې هم پښتانه دویم لوی قوم ګڼل کېږي».

هغه زیاته کړه: «د خدای شکر اوس وضعیت ارام شوی دی. د افغانستان لپاره د روسیې د ولسمشر ځانګړی استازی ضمیر کابلوف هم کابل ته تللی و او پاکستان ته هم ځي».

د پاکستان سفیر فیصل نیاز ترمذي پرته له دې چې د کوم ځانګړي هېواد نوم واخلي وویل، چې ځینې «بهرني ځواکونه» د پاکستان د بې‌ثباته کولو لپاره له افغانستان نه کار اخلي، داسې ښکاري چې اشاره یې هند ته وه.

هغه وویل: «له بده مرغه، افغانستان د ځینو ځواکونو له‌خوا د استخباراتي فعالیتونو، مالي ملاتړ او پوځي سلا مشورو له لارې د پاکستان د بې‌ثباته کولو لپاره کارول شوی دی».

ترمذي د دواړو هېوادونو ترمنځ تاریخي او قومي اړیکو ته په اشارې سره زیاته کړه: «زموږ څلور سفیران د افغانستان د شاهي کورنۍ غړي وو. زما پلار د افغانستان د دوو پاچاهانو د لمسیانو ترڅنګ خاورو ته سپارل شوی دی. هغوی هغه کسان وو، چې د پاکستان په پوځ کې یې خدمت کړی و؛ نو ځکه موږ یو ملت یو».

هغه د پاکستان د پوځي عملیاتو د دلیل په اړه وویل: «موږ د زور کارولو ته لېواله نه وو؛ خو مجبور شو، ځکه زموږ ملکي وګړي، ماشومان او امنیتي ځواکونه وژل کېدل. هیله لرو له فکره کار واخیستل شي او د دواړو هېوادونو اړیکې د لا ډېرې سوداګرۍ او همکارۍ پر لور ولاړې شي».

په مسکو کې د پاکستان سفیر په خپلو خبرو کې وویل، چې د سیمې راتلونکی د شمال ـ سویل ترانسپورټي دهلېز پورې تړلی دی؛ هغه طرحه چې د ده په وینا، په ۲۰۱۵ کال کې ولادیمیر پوتین وړاندې کړې وه.

هغه زیاته کړه: « که افغانستان باثباته شي؛ نو د روسیې، منځنۍ اسیا، پاکستان او حتی هند ترمنځ به د سړکونو، اورګاډي پټلۍ او نورو ترانزیټي لارو اړیکې ټینګې شي». د پاکستان سفیر داسې مهال د کړکېچ د کمېدو خبره کوي، چې دوه ورځې وړاندې اسلام‌اباد د طالبانو شارژدافیر احضار کړ او په بنو کې پر خپلو ځواکونو د برید په اړه یې اعتراضي لیک ورته وسپاره.

پاکستان باور لري، چې دغه بریدونه په افغانستان کې د طالبانو په همکارۍ او تنظیم ترسره شوي دي؛ خو طالبانو په دغه بریدونو کې هر ډول لاس لرل رد کړي دي.

برسټ ټینګار وکړ، هغه کسان چې له اروپا څخه اېستل کېږي، باید د بشري حقونو د اروپایي کنوانسیون تر ملاتړ لاندې پاتې شي.

هغه د سې‌شنبې په ورځ (د غويي ۲۲مه) ګارډین ورځپاڼې ته وویل: «د لېږد د مرکزونو په اړه بحث یوه مهمه موضوع ده. دا مسأله تر دې وړاندې په بېلابېلو هېوادونو کې مطرح شوې وه او اوس په څو اړخیزه کچه څېړل کېږي.»

ورته مهال تمه کېږي، چې اروپایي وزیران یوه سیاسي اعلامیه صادره کړي. چې په‌کې به د خپلو پولو پر کنټرول د هېوادونو پر حق ټینګار وشي؛ دا ګام وروسته له هغه پورته کېږي، چې د بهرنیو مجرمینو او «غیرقانوني» پناه غوښتونکو د اېستلو په مخنیوي کې د بشري حقونو د قوانینو د رول په اړه بحثونه زیات شوي دي.

د دې اونۍ ناسته لومړی ځل دی، چې د اروپایي ټولنې د هېوادونو وزیران په رسمي ډول د پناه غوښتونکو د لېږد د مرکزونو د جوړولو موضوع څېړي. تمه کېږي، چې د برېتانیا د بهرنیو چارو وزیره ایوت کوپر هم په دې ناسته کې ګډون وکړي.

اروپایي ټولنې تر دې وړاندې په درېیمو هېوادونو کې د اېستلو د مرکزونو له جوړولو سره هوکړه کړې وه او ډنمارک، اتریش، یونان، جرمني او هالنډ له هغو هېوادونو سره د خبرو اترو په حال کې دي چې دا مرکزونه په کې جوړېدای شي.

راپورونه ښيي، چې دا مذاکرات پر ۱۲ هېوادونو تمرکز لري: روانډا، ګانا، سینیګال، تونس، لېبیا، موریتانیا، مصر، یوګانډا، ازبکستان، ارمنستان، مونټېنیګرو او ایتوپیا. په دې لړ کې ازبکستان له اتریش سره یو تړون لاسلیک کړی چې له مخې یې اېستل شوي افغان کډوال مني.

دا طرحه به یو ځل بیا د بشري حقونو د بنسټونو اندېښنې راوپاروي. تر دې وړاندې پناه غوښتونکو د بشري حقونو د اروپایي کنوانسیون په استناد توانېدلي وو، چې روانډا ته د کډوالو د لېږد په اړه د برېتانیا د حکومت پروګرام په محکمه کې وننګوي او د دولت دغه پلان د محکمې په حکم ناکام کړي.

د پناه غوښتونکو د حقونو مدافع سازمانونو خبرداری ورکړی، چې د پناه غوښتونکو د کنوانسیون کمزوري کولای شي د زیانمنو ډلو ملاتړ راکم کړي، په ځانګړې توګه د هغو کسانو چې له جګړو او ځورونې تښتي.

د شمېرو له مخې، له ۲۰۱۷ څخه تر ۲۰۲۳ کال پورې، هر کال له ۴۵۰ زرو څخه تر ۵۰۰ زرو پورې پناه غوښتونکو ته له دې ټولنې څخه د وتلو امر شوی، خو له نیمايي څخه لږ یې وتلي دي.

له دې سره سم، د افغانستان د ملي دفاع وزارت پخوانی سرپرست شاه محمود میاخېل چین ته د امریکا د ولسمشر د سفر په تړاو په یوه ویډیوي پېغام کې ویلي، چې ډونالډ ټرمپ غواړي په دغه سفر کې د خپل هېواد اقتصادي او پوځي ګټې خوندې کړي. د نوموړي په خبره، نړۍ اوس له قطبي حالته څو قطبي خوا ته روانه ده او په دې حال کې چین او امریکا په ځانګړې سیالۍ کې ځای لري.

د هغه په وینا، که څه هم چین او امریکا سره اقتصادي او سیاسي‌ کړکېچونه لري، خو بیا هم هېڅ‌کله نه‌غواړي، چې مخامخ سره ټکر وکړي. د هغه په خبره، دواړه هېوادونه به په امنیتي او نړیوالو مسایلو کې سره حتمي رقابتونه ولري.

نوموړي وویل: «د جمهور رییس ټرمپ ستراتېژي د امریکا له روایتي ستراتېژیو سره فرق لري». د هغه په باور پخوا که امریکا به خپلې موخې عملي کولې،‌ نو د خپلې سیمې په کچه به یې اجماع رامنځته کوله.

شاه محمود میاخېل زیاتوي، دا ځل ډونالډ ترمپ په خپل سر روان دی او له خپلو متحدینو سره یې اجماع نه ده رامنځته کړې. هغه وایي: «د ده له پالیسیو سره په داخل د امریکا کې، منطقه کې او نړۍ کې یو اختلاف موجود دی». د نوموړي په وینا، دا چې په راتلونکي کې به د نړۍ په کچه څنګه اقتصادي او امنیتي تړونونه رامنځته کېږي د امریکا راتلونکو ټاکنو پورې تړاو لري.

سپینې ماڼۍ ایلان ماسک او کوک ته بلنه ور کړې چې د ټرمپ د چین د سفر ملګري شي | افغانستان انټرنشنل پښتو

له ټرمپ سره چین ته په سفر کې د اېلان ماسک او ټیم کوک په ګډون د امریکا د سترو شرکتونو رییسان هم ملتیا کوي. تر دې وړاندې ډونالډ ترمپ پر چینایي توکو درنې ماليې وضعه کړې وې او بیجېنګ هم ورته اقدام کړی وو.

دغه دواړه هېوادونه د تعرفو په جګړه کې هم سره ښکېل پاتې شوي اوس به ولیدل شي، چې د دغه سفر پر مهال د دواړو لورو ترمنځ د سوداګریزو اړیکو کړکېچ ختمیدای شي که نه.

هغه زياته کړې: «دوی له دښمن سره مرسته او همکاري کوي! يوازنی کار چې کوي دا دی چې ايران ته ناسمې هيلې ورکوي، په داسې حال کې چې هېڅ هيله بايد موجوده نه وي».

ټرمپ پرته له دې چې د کومې ځانګړې رسنۍ نوم واخلي امریکایي رسنۍ او خبریالان «بزدلان» بللي او د خپل هېواد پر ضد یې پر تبلیغاتو تورن کړي دي.

نوموړي ادعا کړې، چې د ايران اسلامي جمهوريت په خپل سمندري ځواک کې ۱۵۹ بېړۍ لرلې، خو د ده په خبره «اوس ټولې بېړۍ د سمندر تل ته غورځېدلې دي».

ټرمپ ټينګار کړی، چې ايران اوس سمندري ځواک نه‌لري، هوايي ځواک او ټوله پوځي ټېکنالوژي يې له منځه تللې ده. هغه ليکلي: «د دوی مشران نور نه‌شته او هېواد له اقتصادي ناورين سره مخ دی. يوازې بايلونکي، ناشکره او احمقان کولی شي د امريکا پر ضد تبليغات وکړي».

فرزانه علي چې په‌خپله د يوې پاکستانۍ رسنۍ خبرياله ده، په خپلې اېکس‌پاڼې د پوښتنې په توګه مطرح کړې: «څوک کراچۍ والا ويلی شي، چې دا د کوکاینو د ملکې څه کيسه ده، ځکه چې پر (پاکستانۍ) رسنيو، په لکي مروت او بنو کې د ترهګرۍ خبرونه نه خپريږي او د دغې مېرمنې په اړه له ځنډ پرته خبرې روانې دي. اخر ولې»؟

يوه بل خبريال عرفان بيا په لکي مروت کې د چاودنې او په کراچۍ کې د نشه يي توکو په تړاو د نيول شوې ښځې (پينکي) د ويډيوګانو له خپرونو سره ليکلي: «په يوه ورځ کې دوه پېښې او د پاکستاني رسنيو لومړيتوبونه». هغه وويل، «د پينکي نيونه، د قيمتي انسانانو له وينې څخه زياته مهمه ده»؟

هغه زياته کړې، په پاکستاني «رسنيو کې خورو ورو پرتو مړو ته څو ثانيې وخت نه‌ورکړل کيږي او د پينکي نيونه د عاجل خبر په توګه وړاندې کيږي».

هغه همداراز وويل، پاکستاني «رسنيو کې د خيبرپښتونخوا پر جدي ستونزو يو خبر نه‌وي او د پينکي لپاره یې اسمان په سر اخېستی دی».

يوه سياسي فعال یاسر کنډي په بیا په خپله‌ اېکس‌پاڼه ليکلي: «د پاکستاني ریاست او رسنیو په لومړيتوبونو کې پښتانه او پښتونخوا شامل نه‌دي، په لکي مروت کې په ځانمرګي بريد کې خلک وژل او ټپيان کيږي، د ټپيانو لپاره امبولانسونه نه‌شته، خلک ټپيان په خپله په چنګچي رېکشو کې لېږدوي، رسنۍ دلته چوپ پاتې دي».

يوه بل خبریال محمد فهيم ویلي: «په ملي رسنیو کې چې پينکي ته څومره ځای ورکړل شوی، د لکي مروت او بنو چاودنو ته ښايي د دې يو سلنه هم نه‌وي ورکړل شوی. د رسنيو لومړيتوبونه هم د دولت له لومړيتوبونو سره يو شان دي».

پاکستان کې له دې وړاندې وخت په وخت پر پاکستانيو رسنیو داسې نيوکې کيږي، چې د کراچۍ، لاهور او اسلام اباد خبرونو ته ځای ورکوي، خو د خيبرپښتونخوا او بلوچستان پېښې یا اصلا نه خپروي او یا یې هم ډېر پیکه ښيي.

پاکستاني رسنیو لا تر اوسه د دغو کسانو د نیوکو په تړاو څه سپیناوی نه‌دی کړی.