محمد نبي: د شاپور ناروغي عادي نه‌ده

د ناستې سږنی تمرکز د بیان ازادۍ وضعیت او د جلاوطنه افغان خبریالانو جدي ننګونو ته ځانګړی شوی و. د مرکز بنسټګر او رییس نجیب اصیل وویل چې ډېری خبریالانو اوس مهال د ګواښ، سانسور، سیاسي فشار او امنیتي خطرونو له امله خپلې هېوادونه پرېښي او اوس د کوربنو هېوادونو په رسنیزو ادارو کې د کار موندلو له سختو خنډونو سره مخ دي.

ده زیاته کړه چې مرکز په وروستیو درې کلونو کې د جلاوطنه خبریالانو او رسنیزو فعالانو یوه نښلوونکې شبکه جوړه کړې چې سلګونه ژورنالیستان له بیلابیلو هېوادونو سره یوځای کوي.

د بي‌بي‌سي مشرې خبریالي لیسي ډوسېټ او «په کابل کې تر ټولو ښه هوټل، د افغانستان د خلکو تاریخ» کتاب لیکواله، د ناستې ځانګړې مېلمنه وه. هغې د نړۍ د بیان ازادۍ پر وضعیت او په ځانګړي ډول په تېرو دوو لسیزو کې د افغانستان د رسنیو او د معلوماتو د لاسرسي لاسته راوړنو باندې خبرې وکړې او د جلا وطنه افغان خبریالانو له‌خوا د افغانستان د پېښو په مستندسازۍ کې ترسره شوی کار یې وستایه.

یاد مرکز د هغې له څلوېښت کلنې مسلکي هڅې او د افغانستان او سیمې د پېښو د پوښښ له امله د نوموړې ستاینه هم کړې ده.

په غونډه کې د «څنګه د خپل هېواد پېښې پوښلای شو کله چې بېرته ستنېدای نه شو» تر سرلیک لاندې د بحث پر مېز د افغانستان انټرنشنل رییس هارون مجفي‌زاده، د اکواډرو څېړنیز خبریال اندرسن بوسکن، د ترکیې هېواد تحقیقي خبریال آرزو یلدز او د الجزیرې پخواني خبریال ولید بتراوي د جلاوطنه ژورنالیزم ننګونې تشریح کړې.

خبرپاڼه کې راغلي چې ګډونوالو خپلې شخصي تجربې، د سرچینو د لاسرسي محدودیتونه، امنیتي ستونزې او رواني فشارونه شریک کړل او ټینګار یې وکړ چې د تبعیدي خبریالانو ترمنځ همکاري او له نړیوالو رسنیزو شبکو سره نښلېدنه د خلکو غږ د نړۍ غوږونو ته رسوي.

دغه ناسته کې د رسنیو یو شمېر فعالانو او د بیان ازادۍ ملاتړو له جلا وطنه خبریالانو سره د لا ډېر ملاتړ غوښتنه وکړه. نجیب اصیل له کاناډا حکومت او نړیوالو ملاتړو سازمانونو وغوښتل چې د افغان خبریالانو په اسکان کې همکاري زیاته کړي، په ځانګړي ډول د هغو خبریالانو لپاره چې په پاکستان، ایران او ترکیه کې له جدي ستونزو سره مخ دي.

افغانستان اوس د مطبوعاتو د ازادۍ په نړیوال شاخص کې بیخي ټیټې درجې ته راغلی او د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته رسنۍ له سختو محدودیتونو، د ښځینه خبریالانو پر کار د درنو بندیزونو سره مخ دی.

فضلي ویلي، پاکستان لا هم په پښتون مېشتو سیمو کې د خپلې «ډالري جګړې» د دوام لپاره له ترهګرۍ څخه د یوې پلمې په توګه ګټه اخلي.

د نوموړي په وینا، د خیبر پښتونخوا اعلی وزیر په ښکاره اعتراف کړی چې پاکستانی پوځ باید خپله «ډالري جګړه» د پښتنو له سیمو وباسي، او دا د یوه برحاله چارواکي له خوا «ټکان ورکوونکی اعتراف» دی.

فضل محمود فضلي ادعا کړې، چې دغه څرګندونې ښيي د پاکستان پوځي عملیات تر ډېره د بهرنیو امتیازاتو او مرستو د ترلاسه کولو لپاره ترسره کېږي.

هغه همداراز ویلي، چې د ۲۰۲۶کال د اپرېل میاشتې په جریان کې د ارومچي په ښار کې د چین، طالبانو او پاکستان ترمنځ له غیر رسمي خبرو وروسته، طالبان او اسلام‌اباد د افغان کلیو د بمبارۍ په اړه په «مشکوک ډول» چوپ پاتې شوي دي.

فضلي باور څرګند کړی چې دا چوپتیا د چین د فشارونو پایله ده، څو د سیمې وضعیت ارام وښودل شي، خو د هغه په خبره، د افغانانو پر ضد د پاکستاني ځواکونو بریدونه او یرغلونه لا هم دوام لري.

نوموړي پر طالبانو هم نیوکه کړې او ویلي یې دي چې د هېواد د دفاع پر ځای، له پاکستان سره «پټې معاملې» زیاتې شوې دي او د پاکستاني پوځ د بریدونو او تېریو پر وړاندې چوپتیا غوره شوې ده.

تر اوسه طالبانو او پاکستاني چارواکو د فضل محمود فضلي ددغهڅرګندونو په اړه کومرسمي غبرګون نه دی ښودلی.

د طالبانو تر واک لاندې ارګ د چارشنبې په ورځ وویل چې د عبدالسلام حنفي په مشرۍ د بېلابېلو وزارتونو استازو په یوه ناسته کې ګډون کړی و.

په دې ناسته کې د روغتیايي خدماتو د ښه کولو، د روغتیايي سکتور د کیفیت لوړولو او د روغتیايي چارو د مدیریت په برخه کې د ستونزو او خنډونو په اړه خبرې شوې دي.

د ارګ د خبرپاڼې له مخې، په دې ناسته کې په دولتي او خصوصي روغتونونو کې د معیاري طبي وسایلو او تجهیزاتو برابرولو، د مړینې پېښو د کمولو، د ماشومانو د روغتیايي برخو د پیاوړتیا، د ناروغیو وقایې ته په پاملرنې، د سرطان ناروغي د تشخیص او درملنې په برخه کې د اسانتیاوو پر رامنځته کولو ټینګار شوی دی.

لوړ پوړو طالبانو د غوره روغتیايي خدماتو برابرولو په تړاو دغه ناسته داسې مهال کړې، چې له تېرو څه باندې ۹ میاشتو راهیسې، د طالبانو او پاکستان ترمنځ د شخړې له پیل څخه افغانستان د درملو له کمښت سره مخ دی.

طالبانو افغانستان ته له قاچاقي لارو څخه د درملو پر واردولو هم بندیز لګولی دی، خو ګڼ افغانان وايي، چې په هېواد کې د فقر او بې‌وزلۍ ترڅنګ یې اوس په ژوند کې یوه بله لویه ننګونه، سمو روغتیايي خدماتو ته نه لاس رسی هم ور اضافه شوی دی.

د ایرنا خبري اژانس د راپور له مخې، د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې د مشرتابه غړي منصور مجید د چارشنبې په ورځ د ایران د خراسان رضوي له والي غلامحسین مظفري سره په لیدنه کې د دغې طرحې هرکلی کړی دی.

هغه ویلي، له ایران سره د همکارۍ دغه ډول ماډل کولای شي د افغانستان او ایران ترمنځ سوداګریزې اړیکې پراخې او د دواړو لورو اقتصادي ګټې خوندي کړي.

مجید زیاته کړې چې اوس مهال د هند او پاکستان دروازې د افغانستان پر مخ تړل شوې دي او دا وضعیت افغانستان اړ باسي چې د سوداګرۍ او ترانزیټ لپاره نوي ظرفیتونه رامنځته کړي.

هغه ویلي، په ازاده سیمه کې د درملنې او سوداګرۍ اړوند مرکزونه هم جوړېدلی شي چې د دواړو هېوادونو په ګټه به وي.

د خراسان رضوي والي هم د اسلام کلا-دوغارون په سیمه کې د ګډې ازادې سیمې جوړول د ایران او افغانستان ترمنځ د سوداګرۍ او کارموندنې د پراختیا لپاره مهم ګام بللی دی.

غلامحسین مظفري ویلي، ایران وړاندیز کړی چې افغانستان هم د دوغارون د ازادې سیمې په اندازه ځمکه ځانګړې کړي څو د دواړو هېوادونو ترمنځ ګډه ازاده سیمه جوړه شي.

هغه همداراز ویلي چې په نږدې راتلونکې کې به په دوغارون کې د ۶۰ مېګاواټه لمریزې برېښنا پروژه هم جوړه شي.

قانع د چهارشنبې په ورځ ویلي چې دغه عملیات نن شوي او د اختطافګرو د ډلې وروستی مهم بانډ هم له منځه وړل شوی دی.

قانع ویلي، په دغو عملیاتو کې د ډلې مشران کریم الله او احمدي وژل شوي او پنځه نور غړي یې ژوندي نیول شوي دي.

د هغه په وینا، دغه ډله د «رییس خدایداد» له شبکې هم لویه او خطرناکه بلل کېده او له ډېر وخت راهیسې د امنیتي او کشفي ځواکونو تر څار لاندې وه.

هغه زیاته کړې چې امنیتي ځواکونو د اختطاف د یوې تازه پېښې پر مهال د دغې ډلې پټنځای کشف کړ او د عملیاتو په ترڅ کې یې یو تښتول شوی کس هم د اختطافګرو له منګولو ازاد کړ.

نوموړي د ازاد شوي کس ویډیو هم خپره کړې چې پکې وایي تېره ورځ اختطاف شوی و.